Mavi Kartlıların Türkiye’de Çalışma Hakkı ve SGK

Mavi Kart sahibi veya Mavi Kart almaya hak kazanmış kişi, Türkiye’de çalışma izni almadan çalışır. Bu sonuç 6735 sayılı Uluslararası İşgücü Kanunu’nun 6. maddesinin dördüncü fıkrası ile 5901 sayılı Türk Vatandaşlığı Kanunu’nun 28. maddesinden doğar. İşverenin standart yabancı çalışma izni başvurusu yapması gerekmez. Ancak çalışma izni muafiyeti, mesleğe özgü diploma, denklik, ruhsat, oda kaydı ve özel kanun şartlarını kaldırmaz.

Almanya, Hollanda, Belçika, Fransa, Avusturya veya başka bir ülkede vatandaşlık kazanmak için Türk vatandaşlığından çıkma izniyle ayrılan kişiler Türkiye’ye döndüklerinde sıklıkla “yabancı çalışan” prosedürüyle karşılaşmaktadır. Oysa Mavi Kart statüsü sıradan yabancı statüsünden farklıdır. İşveren, bordro ve SGK işlemlerini yapar; fakat Uluslararası İşgücü Genel Müdürlüğünden çalışma izni istemez.

Mavi Kart çalışma hakkının kanuni dayanağı

5901 sayılı Kanun’un 28. maddesi, doğumla Türk vatandaşı olup İçişleri Bakanlığından çıkma izni alarak vatandaşlığını kaybedenler ile kanunda belirtilen altsoylarının, sayılan istisnalar dışında Türk vatandaşlarına tanınan haklardan aynen yararlanmasını düzenler. Millî güvenlik ve kamu düzenine ilişkin hükümler saklıdır. Çalışma hakkı genel olarak korunmuş, yasaklanan alanlar sınırlı ve açık biçimde sayılmıştır.

6735 sayılı Kanun’un 6/4. maddesi de 5901 sayılı Kanun’un 28. maddesi kapsamındakilerin çalışma hakkını saklı tutar. Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı resmî açıklamasında, Mavi Kart almaya hak kazanmış kişilerin mesleğe ilişkin ulusal mevzuat yükümlülüklerini yerine getirmeleri ve özel kanun hükümleri saklı kalmak şartıyla çalışma izni almalarına gerek bulunmadığını açıkça belirtmektedir.

Kimler bu haktan yararlanır?

Hak yalnız kartın rengine veya eldeki fiziksel belgenin varlığına bakılarak belirlenmez. Asıl ölçüt, 5901 sayılı Kanun’un 28. maddesi kapsamına girmektir. Doğumla Türk vatandaşı olmak, vatandaşlığı Bakanlık izniyle kaybetmek ve altsoy bakımından kanuni bağın kurulması gerekir. Vatandaşlığı yetkili makam kararıyla kaybettirilen, seçme hakkını kullanarak başka statüye geçen veya doğumla Türk vatandaşı olmayan her yabancı kendiliğinden Mavi Kart hakkı kazanmaz.

Mavi Kart, kapsam içindeki hakları gösteren resmî belgedir. Mavi Kartlılar Kütüğünde kayıtlı kişiye yabancılar kimlik numarası verilir. İşverenin işe giriş, bordro ve banka işlemlerinde kişinin yabancı pasaportuyla birlikte Mavi Kartını veya güncel kütük kaydını istemesi hukuki statünün doğru kodlanması için gereklidir. Kayıt veya kart sorunu varsa önce nüfus müdürlüğü ya da dış temsilcilik nezdinde düzeltilmelidir. Statünün kuruluş şartları Türk vatandaşlığından izinle çıkma rehberinde ayrıca açıklanmıştır.

Çalışma izni başvurusu neden yapılmaz?

Standart yabancı çalışan için işveren ve yabancı tarafından 6735 sayılı Kanun kapsamında izin süreci yürütülür. Mavi Kart kapsamındaki kişinin çalışma hakkı ise doğrudan özel kanundan kaynaklanır. Bu nedenle e-İzin sistemi üzerinden süreli çalışma izni düzenlenmesi, izin harcı yatırılması veya her işveren değişikliğinde yeni yabancı çalışma izni alınması gerekmez. İşveren, kişinin statüsünü personel dosyasında resmî belgeyle ispatlar.

Buradaki durum “çalışma izni muafiyet belgesi” alınması gereken geçici yabancı kategorileriyle de karıştırılmamalıdır. Mavi Kartlı çalışma hakkı, süreli bir göreve bağlı muafiyet değil kanuni statüdür. Bakanlığın açıklaması doğrudan çalışma iznine gerek bulunmadığını belirtir. Buna rağmen sistemsel işlem için kurum ek belge isterse, talep edilen belgenin hukuki dayanağı yazılı olarak sorulmalı ve 5901 sayılı Kanun’un 28. maddesiyle statü kanıtlanmalıdır.

Kamu görevindeki kesin sınır

5901 sayılı Kanun’un 28. maddesi Mavi Kartlıların bir kadroya dayalı ve kamu hukuku rejimine tabi asli ve sürekli kamu hizmeti görevlerinde bulunamayacağını düzenler. Mavi Kartlı kişi 657 sayılı Kanuna tabi memur kadrosuna atanamaz; hâkim, savcı, asker veya kolluk görevlisi olamaz.

Aynı madde kamu kurum ve kuruluşlarında işçi, geçici veya sözleşmeli personel olarak çalıştırılmalarına açıkça izin verir. Ancak bu izin her sözleşmeli pozisyonun otomatik olarak açık olduğu anlamına gelmez. İlanın dayandığı özel kanun, pozisyonun statüsü ve açık vatandaşlık şartı ayrıca incelenir. Kadronun adı değil, hukuki rejimi belirleyicidir.

Özel mesleklerde çalışma hakkı

Mavi Kartlı kişi çalışma izninden muaftır; ancak yalnız yabancı devlet vatandaşlığını taşıyorsa Türk vatandaşlarına hasredilmiş meslekleri icra edemez. Avukatlık Kanununun 3/a maddesi avukatlığa kabul için, Noterlik Kanununun 7. maddesi noterlik stajına kabul için ve 6325 sayılı Kanunun 20. maddesi arabulucular siciline kayıt için Türk vatandaşlığı şartı koyar. Diş hekimliği, eczacılık, veterinerlik, mali müşavirlik ve özel güvenlik görevliliği de özel kanunlarla Türk vatandaşlarına ayrılmıştır. Hekimlik ve mühendislik ise sırf yabancı vatandaşlık nedeniyle genel olarak yasak değildir; diploma denkliği, Bakanlık izni, tescil ve meslek odası şartları eksiksiz yerine getirilir. Güncel resmî liste için Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığının Türk vatandaşlarına hasredilen meslekler sayfası esas alınır.

Yurt dışı yükseköğretim diplomasıyla çalışacak kişinin YÖK denklik işlemi gerekiyorsa, yalnız Mavi Kart göstermek diploma tanınmasının yerine geçmez. Süreç için yurt dışı diploma denkliği ve YÖK başvurusu rehberi esas alınmalıdır. Sağlık mesleklerinde Sağlık Bakanlığı; eğitim alanında Millî Eğitim Bakanlığı veya YÖK; oda düzenlemesine tabi mesleklerde ilgili meslek kuruluşu ayrıca yetkilidir.

Çalışma izni muafiyeti, özel meslek kanunundaki Türk vatandaşlığı şartını ortadan kaldırmaz. Kurum vatandaşlık şartına dayanarak başvuruyu reddederse kararın yazılı ve gerekçeli olarak tebliği istenir. İptal davası süresi, özel kanunda ayrı süre yoksa 2577 sayılı Kanunun 7. maddesi uyarınca idare mahkemesinde tebliği izleyen günden başlayarak 60 gündür.

SGK ve işveren yükümlülükleri

Çalışma izni gerekmemesi, sosyal güvenlik kaydını kaldırmaz. Türkiye’de hizmet akdiyle çalışan Mavi Kartlı kişi için işveren 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanununa göre sigortalılık değerlendirmesi yapar, işe giriş bildirgesini verir ve primleri bildirir. Yabancı ülkedeki sigortalılık veya ikili sosyal güvenlik sözleşmesi varsa geçici görevlendirme ve muafiyet belgeleri ayrıca dikkate alınır.

İşveren personel dosyasında kimlik, Mavi Kart veya kapsam belgesi, adres, banka, sözleşme, meslek belgesi ve SGK evrakını tutmalıdır. Mavi Kartlı çalışana asgari ücret, fazla çalışma, yıllık izin, hafta tatili, iş sağlığı ve güvenliği, ayrımcılık yasağı ve fesih korumaları bakımından 4857 sayılı İş Kanunu uygulanır. “Çalışma iznin yok” gerekçesiyle daha düşük ücret veya kayıtsız çalışma dayatılamaz.

Kişi yurt dışı emeklisi ise Türkiye’deki çalışmanın yabancı ülkedeki aylığa etkisi ilgili ülke mevzuatına göre ayrıca incelenir. Türkiye’de SGK kaydı açılması, yabancı emeklilik kurumuna bildirim gerektirebilir. Sağlık yardımlarında ikili sözleşme, YUPASS veya Türkiye sigortalılığı yolları farklıdır; ayrıntılar gurbetçilerin Türkiye’de SGK ile tedavi rehberinde açıklanmıştır.

Şirket kurma ve serbest çalışma

Mavi Kartlı kişi Türkiye’de şirket ortağı, limited şirket müdürü veya anonim şirket yönetim kurulu üyesi olabilir. Şahıs işletmesi açabilir ve vergi mükellefiyeti tesis ettirebilir. Kuruluş işlemleri Türk Ticaret Kanunu, vergi mevzuatı ve faaliyet alanının lisans kurallarına tabidir. Mavi Kart çalışma hakkı, ruhsatsız işyeri açma veya izne tabi faaliyeti izinsiz yürütme yetkisi vermez.

Bağımsız çalışmada BAĞ-KUR/4-b sigortalılığı, vergi kaydı, oda kaydı, işyeri açma ruhsatı ve elektronik tebligat yükümlülükleri kontrol edilir. Kişinin yabancı ülkedeki şirketi adına Türkiye’de hizmet sunması hâlinde işyeri oluşumu, daimi temsilci, stopaj, KDV ve çifte vergilendirmeyi önleme anlaşması boyutu ayrıca değerlendirilir.

İşe giriş için uygulanacak adımlar

1. Mavi Kartın ve Mavi Kartlılar Kütüğü kaydının güncelliği doğrulanır.
2. Görevin özel kanunla Türk vatandaşlarına ayrılıp ayrılmadığı kontrol edilir.
3. Diploma denkliği, ruhsat ve meslek odası şartları tamamlanır.
4. İş sözleşmesi yazılı düzenlenir; ücret ve görev açıkça yazılır.
5. İşveren SGK işe girişini yasal süresinde yapar.
6. Çalışma izni yerine 5901 sayılı Kanun’un 28. maddesi kapsam belgesi personel dosyasına konur.
7. Yabancı ülkedeki sosyal güvenlik veya emeklilik kurumuna yapılacak bildirim kontrol edilir.

İşveren, standart yabancı çalışan kotası veya izin değerlendirmesini Mavi Kartlıya uygulamamalıdır. Sistem hatası ya da kurumun yanlış sınıflandırması görülürse Bakanlığın resmî “Kapsam Dışı ve Mavi Kart” açıklaması ve statü belgeleriyle yazılı düzeltme istenir.

Hak ihlalinde başvuru yolları

Özel sektör işvereninin sırf Mavi Kart statüsü nedeniyle ayrımcı işlem yapması, İş Kanunu ve 6701 sayılı Türkiye İnsan Hakları ve Eşitlik Kurumu Kanunu kapsamında incelenir. Ücret, sigorta, işe iade ve işçilik alacakları için zorunlu arabuluculuk ve iş mahkemesi yolları kullanılır. SGK kaydı yapılmamışsa SGK’ya ihbar ve hizmet tespiti davası gündeme gelir.

Kamu kurumu veya meslek kuruluşu çalışma hakkını reddederse işlemin yazılı ve gerekçeli olması gerekir. Yetki, şekil, sebep, konu veya amaç yönünden hukuka aykırı idari işleme karşı 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunundaki süre içinde iptal davası açılır. Başvuru yapmanın dava süresine etkisi başvuru türüne göre değiştiğinden tebliğ tarihi mutlaka kaydedilir.

İşveren dosyasında bulunması gereken kayıtlar

İşveren, Mavi Kartlı çalışanı izin gerektiren yabancı personel gibi göstermeden statüsünü denetlenebilir belgelerle kayıt altına almalıdır. Personel dosyasında Mavi Kart veya kapsam belgesi, yabancılar kimlik numarası, pasaport, ikamet ve iletişim bilgisi, yazılı iş sözleşmesi, meslek ruhsatı, diploma veya denklik belgesi ile SGK bildirimi bulunur. Mavi Kartın süresinin veya kart üzerindeki bilgilerin güncelliği nüfus kayıtlarıyla karşılaştırılır. Soyadı, medeni hâl ya da vatandaşlık bilgilerinde değişiklik varsa önce Mavi Kartlılar Kütüğü düzeltilir.

Bordroda çalışma izni harcı ya da izin masrafı adı altında kesinti yapılamaz. Ücret banka aracılığıyla ödenir; ücret pusulası, çalışma süreleri ve izin kayıtları diğer çalışanlarda olduğu gibi tutulur. İşveren değişikliği yeni bir çalışma izni gerektirmez, fakat eski işten çıkış ile yeni işe giriş SGK sürelerinde bildirilir. Denetimde yanlış yabancı statüsü kullanılmışsa kayıtlar düzeltme bildirgesi ve açıklayıcı dilekçeyle uyumlu hâle getirilir.

Mavi Kart Çalışma Hakkı Hakkında Sık Sorulan Sorular

Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu – Mersin Ofisi

Adres: İhsaniye, 4903. Sk. Profit İş Merkezi No:23 Kat:3 Daire:14, 33070 Akdeniz/Mersin

Google Maps’te Yol Tarifi →

Yazar ve Hukuki İnceleme

Av. Halil Bakırcı
Mersin Barosu Sicil No: 3472

Av. Halil Bakırcı, Mersin Barosu’na 3472 sicil numarasıyla kayıtlıdır ve Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosunda avukatlık yapmaktadır. İçeriğin mevzuat ve uygulama incelemesi Av. Halil Bakırcı tarafından yapılmıştır.

Yazar profilini görüntüle

Bu içerik genel hukuki bilgilendirmedir; somut olayın belgeleri incelenmeden hukuki görüş veya sonuç garantisi oluşturmaz.

Hukuki konu hakkında iletişim

İlk iletişimde konuyu, bulunduğunuz ülke veya ili ve varsa tebliğ ya da son işlem tarihini kısaca belirtebilirsiniz. T.C. kimlik numarası, sağlık verisi veya kişisel belge göndermeyiniz. Mesajlaşma tek başına hukuki görüş veya avukatlık ilişkisi oluşturmaz.

Telefonla AraWhatsAppİletişim Bilgileri