Mersin’de HAGB Kararı Verildi: İstinaf, 5 Yıllık Denetim ve Sonuçlar

HAGB’ye karşı başvuru yolu, ilk HAGB kararına mı yoksa denetim ihlali üzerine açıklanan hükme mi başvurulduğuna göre değişir. Güncel CMK m.231/12 ilk HAGB kararı için istinafı; m.231/11 ise sonradan açıklanan veya yeniden kurulan hüküm için sınırlı itirazı düzenler. 1 Haziran 2024’ten önce verilmiş HAGB kararlarında geçiş hükümleri ayrıca uygulanır.

HAGB beraat değildir; müsadere bakımından da ayrı kural vardır

7589 sayılı Kanun m.15 ile yeniden düzenlenen CMK m.231/5, iki yıl veya daha az hapis yahut adli para cezası hakkında kanuni koşullarla HAGB kararı verilmesini düzenler. Kurulan hüküm, müsadereye ilişkin hükümler hariç, sanık hakkında hukuki sonuç doğurmaz. Bu nedenle “HAGB verilince el konulan her eşya iade edilir” sonucu çıkarılamaz. El koyma ve müsadere kararları ayrıca okunmalıdır.

Mahkeme, HAGB’de suçun işlendiği sonucuna vararak hüküm kurmuştur; beraatte ise CMK m.223’teki beraat nedenlerinden biri vardır. Suçu işlemediğini ileri süren kişinin hukuki itirazı, yalnız denetim süresine yöneltilemez. Mahkemenin fiil, delil ve suç unsurları hakkındaki kabulü de kanun yolunda tartışılır.

Güncel istinaf süresi: Gerekçeli hükmün tebliğinden itibaren iki hafta

CMK m.273/1 uyarınca istinaf istemi, hükmün gerekçesiyle birlikte tebliğinden itibaren iki hafta içinde hükmü veren mahkemeye yapılır. Dilekçe verilmesi veya zabıt kâtibine tutanağa geçirilmek üzere beyanda bulunulması yolları düzenlenmiştir. Tutuklu sanığın kurum aracılığıyla başvurusu bakımından CMK m.263 saklıdır.

Güncel rejimde “duruşmada hazırsa süre kısa kararın okunmasıyla başlar” şeklinde genel açıklama doğru değildir. Tebliğ belgesi, gerekçeli hüküm ve uygulanacak geçiş hükmü birlikte görülmelidir. CMK m.39 haftalık sürelerin hesabını ve son günün tatile rastlamasını; m.38/A/9 elektronik işlemlerde sürenin gün sonunda bitmesini düzenler. Kararın UYAP’ta görüntülenmesi ile usulüne uygun tebliğ aynı işlem olarak kabul edilmez.

CMK m.231/12, istinaf hakkını CMK m.272/3’teki sınırlamalar saklı kalmak üzere tanır. Dolayısıyla her adli para cezasına ilişkin HAGB kararı için koşulsuz istinaf hakkı bulunduğu söylenemez. Hükümde belirlenen yaptırım ve kesinlik düzenlemesi ayrıca kontrol edilir. Bölge adliye mahkemesi kararından sonra temyiz ise CMK m.286’daki kurallara bağlıdır; istinafın bulunması, temyizin de mutlaka bulunduğu anlamına gelmez.

İstinaf yalnız HAGB koşullarını mı denetler?

Hayır. CMK m.231/12, karar ve hükmün hem usul hem esas yönünden incelenmesini öngörür. Dilekçede suçun sanık tarafından işlenip işlenmediği, kanuni unsurlar, delilin hukuka uygunluğu, savunma hakkı, suç niteliği ve cezanın belirlenmesi tartışılır. HAGB koşullarının bulunduğu kabul edilse bile mahkûmiyet kabulündeki hukuka aykırılık ayrıca ileri sürülür.

CMK m.273/4’te sayılan sanık ve suçtan zarar gören kişiler yönünden başvuruda nedenlerin gösterilmemesi, inceleme yapılmasına engel değildir. Buna rağmen dosyadaki belirli hukuka aykırılığı açıklamak önemlidir. Savcının gerekçeli başvuru yükümlülüğü m.273/5’te ayrıca düzenlenmiştir. Temyizdeki gerekçe kuralları, istinaf başvurusuna aynen aktarılmamalıdır.

Delil itirazı, yalnız “eksik inceleme yapıldı” cümlesiyle bırakılmamalıdır. Getirtilmeyen belgenin hangi unsurla ilişkili olduğu, bilirkişi raporunun hangi kayda dayanmadığı veya duruşmada hangi savunma imkânının tanınmadığı gösterilir. Bu çalışma, gerçekleşmemiş olay veya tanık anlatımı üretmek değildir; mevcut hükmün dayanağını denetlemektir.

HAGB uygulanması için ceza miktarı tek başına yeterli değildir

CMK m.231/6; önceki kasıtlı suç mahkûmiyeti bulunmamasını, yeniden suç işlenmeyeceği yönünde gerekçeli kanaati ve suç nedeniyle doğan zararın giderilmesini arar. Zarar derhâl giderilemiyorsa m.231/9’daki denetim süresince aylık taksitlerle tam giderim koşulu değerlendirilir. Güncel metinde sanığın HAGB’yi kabul etmesi şartı bulunmaz.

CMK m.231/7 gereğince HAGB’ye konu hapis cezası aynı kararda ayrıca ertelenemez veya seçenek yaptırıma çevrilemez. HAGB, hapis cezasının ertelenmesi ve kısa süreli hapsin seçenek yaptırıma çevrilmesi farklı kurumlardır. Ayrıca m.231/14; işkence, eziyet ve kamu görevlisinin görevi sebebiyle işlediği, Anayasa m.17 kapsamında kötü muamele niteliğindeki suçlar için HAGB’yi dışlar. Diğer özel kanunlardaki yasaklar da saklıdır.

Beş yılın sonunda veya ihlal iddiasında hangi karar verilir?

CMK m.231/8’de yetişkin sanık için denetim süresi beş yıldır. Mahkemenin ayrıca yüklediği denetimli serbestlik tedbiri ise bir yıldan fazla olamaz. Beş yıl boyunca herkesin imza vermekle yükümlü olduğu söylenemez; belirlenen yükümlülük kararın hüküm bölümünden saptanır. Bu sürede dava zamanaşımı durur.

İhlal üzerine başvuruda denetim dönemi, yeni fiilin tarihi ve hukuki niteliği, yeni dosyanın kesinleşme durumu, yükümlülük bildirimi ve yerine getirememe nedenleri ayrı gösterilir. Bir şikâyet veya soruşturma kaydı, tek başına kişinin yeni suçu işlediğine ilişkin kesin hüküm değildir. Açıklama kararı ile ilk HAGB kararına karşı istinafın inceleme alanı aynı değildir.

Güncel itiraz süresinde CMK m.268/1’in özel hüküm bulunmayan hâller için öngördüğü öğrenmeden itibaren iki haftalık kural esas alınır. Başvuru, kararı veren mahkemeye sunulur. Sürenin ve merciin eski dosyalara uygulanmasında aşağıdaki geçiş düzenlemesi ayrıca kontrol edilmelidir.

1 Haziran 2024’ten önceki HAGB dosyası neden ayrı okunur?

CMK geçici m.6, 1 Haziran 2024 öncesi HAGB kararları ve bunların sonradan açıklanması bakımından önceki düzenlemelerin uygulanmasını korur. Denetim süresi bugün devam ediyor diye eski karar kendiliğinden yeni istinaf sistemine geçmez. Dosyada ilk HAGB tarihi, açıklama tarihi ve itiraz edilen kararın hangisi olduğu birlikte belirlenir.

31 Temmuz 2026’da yürürlüğe giren 7589 sayılı Kanunla HAGB kurumu kaldırılmamış, CMK m.231/5-14 yeniden düzenlenmiştir. Bugünkü başvuruda yalnız 2024 değişikliğini anlatan bir açıklama yeterli değildir; güncel hüküm ve eski kararları koruyan geçiş metni karşılaştırılmalıdır.

Mersin’de başvuru hazırlanırken ilk karar, gerekçeli hüküm, tebligat, denetim belgeleri ve varsa yeni dosyanın kesinleşme şerhi birlikte incelenir. Genel dosya aşamaları Mersin ceza avukatı rehberinde; ayrı bir koruma tedbirine ilişkin işlem ise yurt dışı çıkış yasağı incelemesinde açıklanmıştır.

Mevzuat kontrolü: 9 Eylül 2026. Kaynaklar: CMK m.38/A, 39, 231, 263, 268, 272-273, 286 ve geçici m.6; 7589 sayılı Kanun m.15. Bu metin belirli bir dosyada beraat veya denetim sonucuna ilişkin taahhüt içermez.