Mersin Sosyal Medya Dolandırıcılığında Fail Tespiti: IP, CGNAT, Log ve CMK 134

Profil adı ve fotoğrafı neden gerçek faili belirlemez?

Sosyal medya hesabında kullanılan ad, kullanıcı adı ve fotoğraf kolaylıkla değiştirilebilir veya başka bir kişiye ait olabilir. Bu nedenle mağdurun gördüğü profil kimliği ile hesabın teknik sahibi ve olay anındaki fiilî kullanıcısı birbirinden ayrılır. Başvuruda profilin tam bağlantısı, kullanıcı adı, hesap kimliği görülebiliyorsa bu bilgi, mesaj tarihi ve kullanılan platform birlikte kaydedilir.

Hesap daha sonra kullanıcı adını değiştirirse eski ekran görüntüsünde yer alan bağlantı ve tarih önem kazanır. Profil silinirse ekran görüntüsü başlangıç delili olabilir; ancak tek başına fail tespitini tamamlamaz. Hesabın açılışında kullanılan iletişim bilgileri, olay tarihindeki oturumlar ve hesabın sonradan ele geçirilip geçirilmediğine ilişkin kayıtlar ayrıca araştırılır.

Başkasına ait fotoğrafın kullanılması, fotoğraftaki kişinin dolandırıcılığa katıldığını göstermez. Aynı şekilde telefon numarasının belirli aboneye ait olması da hattı suç tarihinde fiilen kullanan kişinin kesin kimliği değildir. Ceza sorumluluğu TCK m.20-21 gereğince kişisel fiil ve kasta dayanır.

IP adresi ve CGNAT kaydı fail tespitinde nasıl okunur?

IP adresi teknik bağlantının belirli zamanda hangi abonelik veya ağ üzerinden gerçekleştiğini araştırmaya yarar. Ancak ortak Wi‑Fi, kurumsal ağ, mobil erişim, VPN, ele geçirilmiş cihaz veya aynı bağlantıyı kullanan birden fazla kişi nedeniyle IP adresi tek başına gerçek kullanıcıyı kesinleştirmez.

Özellikle mobil internet ve paylaşımlı adresleme sistemlerinde yalnız IP adresi yeterli olmayabilir. Kayıt tarih-saatinin yanında bağlantıyı ayırt etmeye yarayan port ve CGNAT bilgileri gerekiyorsa bunların da doğru zaman dilimiyle eşleştirilmesi gerekir. Birkaç dakikalık veya saat dilimi kaynaklı hata farklı abonenin eşleşmesine yol açabileceğinden kayıtların saat sistemi açıkça belirtilmelidir.

Abonelik sahibi tespit edildiğinde ikinci aşama fiilî kullanıcıdır. Olay saatinde cihazın kimde olduğu, telefon veya bilgisayardaki oturum verisi, platform hesabının başka cihazdan açılıp açılmadığı, doğrulama mesajlarının nereye gittiği ve para hareketiyle teknik oturumun zaman bakımından örtüşüp örtüşmediği incelenir.

Sosyal medya platformundan hangi kayıtların istenmesi anlamlıdır?

CMK m.160-161 kapsamında savcılık, maddi gerçeğin araştırılması için ilgili kurum ve hizmet sağlayıcılardan olayla bağlantılı bilgi ve belgeleri isteyebilir. Talep “hesabın bütün geçmişi” şeklinde belirsiz bırakılmamalı; belirli hesap, belirli tarih aralığı ve araştırılan olay somutlaştırılmalıdır.

Hesap açılışında kullanılan e-posta veya telefon, olay günündeki oturum kayıtları, kullanıcı adı değişiklikleri, hesabın güvenlik ayarlarında yapılan değişiklikler, belirli mesaj veya ilanla bağlantılı teknik kayıtlar ve varsa hesap kurtarma işlemleri dosya açısından önem taşıyabilir. Platformun hangi veriyi ne kadar süre sakladığı hizmet sağlayıcıya ve veri türüne göre değişebileceğinden kayıt kaybı ihtimali bulunan olaylarda gecikmeden koruma ve temin talebi yapılması önemlidir.

Yabancı merkezli platformdan veri alınması, başvurunun yapıldığı anda bütün kayıtların Türk makamlarına teslim edileceği anlamına gelmez. Uygulanacak adlî iş birliği, hizmet sağlayıcının veri politikası ve talep türü ayrı süreçlerdir. Dilekçede elde bulunmayan kayıt varmış gibi yazılmaz; hangi kaydın hangi kurumdan istenmesi gerektiği açıklanır.

Mesajı gönderen kişi ile parayı kullanan kişi nasıl eşleştirilir?

TCK m.157 ve olayın özelliklerine göre m.158/1-f bakımından hileli davranışın kim tarafından gerçekleştirildiği, mağdurun hangi nedenle ödeme yaptığı ve haksız yararın kime ulaştığı belirlenmelidir. Bu nedenle sosyal medya hesabı ile para alıcısı arasındaki bağ fail tespitinin merkezindedir.

Alıcı IBAN’ın sahibi, banka hesabının açılış bilgisi, olay anındaki mobil bankacılık oturumları, paranın hesaba girişinden sonraki çekim veya transferler ve varsa ATM/şube görüntüleri incelenir. Para bir kripto varlık hizmet sağlayıcısına aktarılmışsa hesabın kimlik doğrulama ve çekim verileri, işlem hash’i ve sonraki cüzdan hareketleri ayrı kayıtlardır.

Sosyal medya hesabını kullanan, telefon hattının abonesi ve para alıcısı üç farklı kişi ise soruşturmanın görevi bu kişiler arasındaki somut ilişkiyi ortaya koymaktır. Akrabalık, aynı adres veya aynı para zincirinde görünmek tek başına ortak suç kastının ispatı değildir; iletişim, işlem zamanı ve fiilî hareketlerle desteklenmelidir.

CMK 134 ile CMK 135 neden birbirinin yerine kullanılamaz?

CMK m.134, bilgisayar ve bilişim sistemi üzerindeki saklanan veriye ilişkin arama, kopyalama ve elkoyma tedbiridir. Kanundaki şüphe, karar ve onay şartları bulunmadan yalnız cihazın kollukta olması bütün verinin sınırsız incelenmesine yetki vermez. İncelemenin hangi cihaz ve hangi kopya üzerinde yapıldığı, teknik rapor ve delilin bütünlüğü dosyada izlenebilir olmalıdır.

CMK m.135 ise iletişimin tespiti, dinlenmesi ve kayda alınması gibi farklı bir tedbir alanıdır. Geçmişte cihazda saklanan mesajı adli kopyadan incelemek ile geleceğe veya devam eden iletişime yönelik telekomünikasyon tedbiri aynı hukuki işlem değildir. Bir maddede bulunmayan yetki diğer madde üzerinden varsayılmaz.

Ekran görüntüsü delil midir; tek başına yeterli midir?

Ekran görüntüsü olayın başlangıcını, kullanıcı adını, mesaj içeriğini veya ödeme talebini gösterebilir. Ancak görüntünün kolayca düzenlenebilmesi nedeniyle özgün yazışma, cihaz kaydı, platform verisi, tarih-saat ve banka işlemiyle doğrulanması delil değerini güçlendirir. Ekran görüntüsünün hangi cihazdan, ne zaman alındığı ve konuşmanın hangi bölümünü içerdiği açıklanmalıdır.

Mesaj dizisinden yalnız suçlayıcı görünen bir cümlenin seçilmesi bağlam sorununa yol açabilir. Ödeme talebinin öncesi ve sonrası, mağdurun hangi açıklamaya inanarak işlem yaptığı ve hesabın karşı tarafta nasıl tanıtıldığı birlikte saklanmalıdır. Ses kaydı veya başka kişisel veri içeren kayıtların elde edilme biçimi ayrıca hukuka uygunluk yönünden değerlendirilir.

CMK m.217/2 gereğince yüklenen suç hukuka uygun şekilde elde edilmiş her türlü delille ispat edilebilir. Bu nedenle teknik olarak okunabilir veri ile hukuken kullanılabilir delil aynı şey değildir. Başkasının hesabına yetkisiz girerek “delil toplamak” hukuka uygun soruşturma yöntemi değildir.

Mersin’de savcılık başvurusunda fail tespiti için ne istenmelidir?

CMK m.158 kapsamında yapılacak başvuruda olay kronolojik anlatılır: sosyal medya hesabı nasıl görüldü, hangi teklif veya ilan sunuldu, hangi mesaj ödeme kararına neden oldu, para nereye gönderildi ve sonrasında hesapla iletişim ne şekilde devam etti. Bilinen ve bilinmeyen hususlar ayrılır.

Fail bilinmiyorsa kesin isim tahmin etmek yerine teknik tespit talebi yapılır. Belirli profilin olay saatlerindeki oturum kayıtları, kullanılan telefon/e-posta doğrulaması, ilgili IP ve gerekiyorsa port/CGNAT verisi, para alıcı hesabının banka hareketleri ve belirli cihaz incelemesi gibi talepler ayrı ayrı yazılır. Her talebin hangi çelişkiyi açıklayacağı belirtilir.

Bilişim veya banka araçlarının kullanıldığı suçlarda CMK m.12/6’daki mağdurun yerleşim yeri yetkisi de dosyanın özelliğine göre değerlendirilir. Mağdurun yerleşim yeri Mersin ise bu hüküm Mersin’de yapılacak başvurunun yetki incelemesinde önem taşır.

Sosyal medya dolandırıcılığında fail tespiti için tekil kontrol listesi

• Profilin tam bağlantısı, kullanıcı adı ve olay tarihi.
• Hileli olduğu ileri sürülen mesajın tam bağlamı.
• Hesabın olay tarihindeki oturum ve güvenlik değişiklikleri.
• IP kaydının tarih-saat, saat dilimi ve gerekiyorsa port/CGNAT bilgisi.
• Telefon abonesi ile fiilî kullanıcı ayrımı.
• Alıcı IBAN veya kripto hesabının gerçek kullanıcısı.
• Para girişinden sonraki çekim ve transfer zinciri.
• CMK 134 veya 135 tedbirinin doğru maddeden ve doğru kararla uygulanması.
• Dijital kopyanın kaynağı ve bütünlüğünün izlenebilir olması.
• Fail tespitinde varsayım yerine birbirini doğrulayan bağımsız kayıt kullanılması.

Resmî kaynaklar ve ilgili rehberler

5237 sayılı Türk Ceza Kanunu ve 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu temel mevzuattır.

Site içi tamamlayıcı içerikler: banka havalesinde bloke ve iade, el konulan telefon ve dijital inceleme, takipsizlik kararına itiraz ve ifade ve gözaltı süreci.

Sosyal medya dolandırıcılığında fail tespiti hakkında sık sorulan sorular