Mersin IBAN Kullandırma Suçu: Hesap Sahibinin Sorumluluğu ve TCK 158/4

Hesap sahipliği neden tek başına ceza sorumluluğu kurmaz?

TCK m.20, ceza sorumluluğunun şahsiliğini düzenler ve kimsenin başkasının fiilinden dolayı sorumlu tutulamayacağını açıkça belirtir. TCK m.21’e göre kast, suçun kanuni tanımındaki unsurların bilerek ve istenerek gerçekleştirilmesidir. Bu iki hüküm nedeniyle bankanın müşteri kaydında görünen ad, soruşturmanın başlangıç verisidir; suç kastının ve iştirak biçiminin yerine geçmez.

Bir hesaba suçtan elde edildiği iddia edilen paranın gelmesi, hesap sahibinin hangi davranışı yaptığı sorusunu doğurur. Hesap sahibinin kartı veya telefonu başka bir kişiye verip vermediği, mobil bankacılık şifresini paylaşması, cihaz tanımlama işlemlerini onaylaması, gelen parayı çekmesi, başka hesaba aktarması, karşılığında pay alması veya hesabın izinsiz ele geçirildiğini bildirmesi birbirinden farklı fiillerdir. Her hareketin zamanı ve kişinin bilgisi ayrıca incelenir.

Özellikle başkasının hesabı ele geçirdiği savunmasında yalnızca “hesabımı ben kullanmadım” demek yeterli değildir. Bankaya yapılan güvenlik bildirimi, şifre sıfırlama kayıtları, yeni cihaz tanımlamaları, SIM kart değişikliği, telefon kaybı bildirimi, hesabın hangi IP ve cihazlardan kullanıldığı ve paranın nasıl çıkarıldığı araştırılır. Aynı şekilde savcılık da yalnızca IBAN kaydına dayanarak diğer teknik verileri toplamadan kesin sonuç kurmamalıdır.

2026 tarihli TCK 158/4 hangi hesap kullandırma fiilini düzenler?

7589 sayılı Kanunla TCK m.158’e eklenen dördüncü fıkra, TCK m.157 veya m.158’deki dolandırıcılık suçuna iştirak eden kişinin katkısının belirli bir çerçevede kalması hâlinde özel indirim getirir. Düzenlemede banka veya kredi kartı ile banka, aracı kurum, ödeme hizmeti sağlayıcısı ve kripto varlık hizmet sağlayıcısı nezdindeki hesapların kullanılmasını sağlayan zorunlu bilgi veya araçların, kendisine veya başkasına haksız menfaat sağlamak amacıyla başka bir kişiye verilmesi esas alınır.

Bu hükmün uygulanması için üç aşama ayrılmalıdır. Birinci aşama, ortada TCK m.157 veya m.158 kapsamında dolandırıcılık bulunup bulunmadığıdır. İkinci aşama, hesap sahibinin bu suça iştirak edip etmediğidir. Üçüncü aşama ise iştirak sabitse, katkının yalnızca fıkrada tarif edilen bilgi veya araçları verme fiiliyle sınırlı kalıp kalmadığıdır. Bu sıra izlenmeden “hesap kullandırdı, yarı ceza alır” şeklinde otomatik sonuç kurulamaz.

Düzenleme bir beraat hükmü değildir. Suça hiç katılmadığı ispatlanan veya iştiraki sabit olmayan kişi hakkında indirim değil, CMK m.223 çerçevesinde beraat koşulları değerlendirilir. Buna karşılık iştirak sabit olmakla birlikte katkı TCK m.158/4’te tanımlanan dar sınır içindeyse verilecek ceza yarı oranında indirilir. Hileli görüşmeleri yürütmek, mağduru yönlendirmek, parayı bizzat yönetmek veya suç planında daha geniş rol üstlenmek yalnız hesap bilgisini verme fiiliyle aynı kabul edilmez.

Fail, yardım eden ve yalnız hesap kullandıran kişi aynı hukuki konumda değildir

TCK m.37 suçun kanuni tanımındaki fiili birlikte gerçekleştiren kişilerin müşterek fail olarak sorumluluğunu; m.38 azmettirmeyi; m.39 yardım etmeyi; m.40 iştirak hükümlerinin bağlılık kuralını düzenler. Bir dosyada hesabı kullandıran kişi ile mağdurla görüşen, sahte ilanı hazırlayan, parayı çeken ve haksız yararı paylaşan kişiler farklı olabilir.

İştirak değerlendirmesinde “aynı para zincirinde yer alma” tek başına yeterli değildir. Hesap sahibinin dolandırıcılık planını bilip bilmediği, hesabı hangi açıklamayla teslim ettiği, kendisine ne vaat edildiği, işlem sırasında doğrulama kodlarını bilinçli biçimde onaylayıp onaylamadığı ve sonrasında paraya müdahalesi belirlenir. Suçun işleneceğini bilmeden sıradan bir ticari ödeme için IBAN veren kişi ile haksız menfaat karşılığında hesabını suçta kullanılmak üzere teslim eden kişi aynı hukuki konumda değildir.

Bu ayrım mağdur bakımından da önemlidir. Şikâyette sırf IBAN üzerinde adı görünen kişi “asıl dolandırıcı” olarak kesin şekilde gösterilmemeli; eldeki delil anlatılıp gerçek kullanıcının tespiti istenmelidir. Soruşturmanın amacı hesap sahibinin lehine ve aleyhine tüm veriler üzerinden fiilî kullanıcıyı ve iştirak biçimini belirlemektir.

IBAN kullandırma dosyasında bankadan yalnız hesap ekstresi istenmez

Hesap ekstresi paranın giriş ve çıkışını gösterir; işlemi fiilen kimin yaptığı konusunda tek başına yeterli olmayabilir. CMK m.160-161 kapsamındaki soruşturmada olayla bağlantılı zaman aralığı belirlenerek bankanın muhafaza ettiği teknik ve işlem kayıtları getirtilir.

Teknik kayıtlardaki IP adresi de tek başına faili belirlemez. Aboneliğin kime ait olduğu ile bağlantıyı fiilen kimin kullandığı farklı meselelerdir. Tarih-saat, gerektiğinde port/CGNAT bilgileri, cihaz ve diğer veriler birlikte değerlendirilir. Teknik kayıt bulunmayan boşluklar şüpheli aleyhine varsayımla doldurulmaz.

Hesap sahibinin savunmasında hangi belgeler somut değer taşır?

Savunmada genel inkâr yerine olay tarihine bağlanan belgeler sunulmalıdır. Hesabın neden başkası tarafından kullanıldığı açıklanıyorsa bu ilişkinin gerçek kaydı; örneğin çalışma ilişkisi, ticari işlem, cihaz teslimi veya hesabın ele geçirildiğine ilişkin bildirim gösterilir. Banka güvenlik mesajları, cihaz değişikliği kayıtları, telefon hattı işlemleri, çağrı merkezi başvuruları ve kolluk şikâyetleri zaman çizelgesi hâlinde sunulabilir.

Hesap sahibinin parayı çekmediği iddiasında ATM veya şube kaydı; transferi yapmadığı iddiasında cihaz ve oturum verisi; suç planından habersiz olduğu iddiasında hesabın hangi meşru amaçla paylaşıldığına ilişkin gerçek mesaj ve belgeler önemlidir. Dosyada bulunmayan belge sonradan oluşturulmaz ve bilinmeyen olaylar kesin bilgi gibi anlatılmaz.

CMK m.160/2, Cumhuriyet savcısına şüphelinin lehine ve aleyhine olan delilleri toplama görevi verir. Savunma dilekçesi bu nedenle “bütün kayıtların araştırılması” şeklinde belirsiz bırakılmamalı; örneğin belirli işlem saatindeki cihaz kaydının, belirli ATM’deki görüntünün veya bankadaki doğrulama kaydının hangi tartışmalı hususu açıklayacağı yazılmalıdır.

Hesabın bloke edilmesi kişinin suçlu olduğu anlamına gelir mi?

Hayır. Hesaba yönelik geçici kısıtlama ile ceza sorumluluğunun esasına ilişkin hüküm farklı işlemlerdir. CMK m.128/A belirli suçlarda suçta kullanılan hesapların kanundaki koşullarla geçici olarak askıya alınması ve suç konusu menfaate el konulmasına ilişkin özel usul düzenler. Ayrıca CMK m.128 kapsamındaki malvarlığına el koyma tedbirinin farklı şartları vardır.

Bir hesabın tedbir kapsamında askıya alınması veya paraya el konulması mahkûmiyet kararı değildir. Tersine, tedbirin kaldırılması da kişinin dolandırıcılığa hiç katılmadığını otomatik olarak göstermez. Tedbir bakımından şüphe ve koruma şartları; mahkûmiyet bakımından ise suçun ve kişinin iştirakinin hukuka uygun delillerle ispatı gerekir.

Hesap sahibi CMK m.128/A’daki usul kapsamında askıya alma işleminin kaldırılmasını talep edebilir. Bu başvuru ile suç isnadına karşı beraat savunması aynı talep değildir. Dosyada kararın dayanağı, tarih ve kapsamı ayrı ayrı incelenir.

31 Temmuz 2026’dan önceki dosyalarda TCK 158/4 nasıl uygulanır?

TCK m.7 gereğince suçun işlendiği zamanki kanun ile sonradan yürürlüğe giren kanun hükümleri farklıysa fail lehine olan kanun uygulanır ve infaz olunur. Bu genel ilkenin yanında 7589 sayılı Kanunun geçici hükümleri, TCK m.158/4 kapsamına girebilecek önceki dolandırıcılık dosyaları için özel düzenlemeler de getirmiştir.

Kanun yolu aşamasındaki bazı dosyalar için geçici madde, yeni TCK m.158/4’ün uygulanacağının belirlenmesi hâlinde dosyanın ilgili ilk derece mahkemesine dönmesine ilişkin usul öngörür. Bu hüküm bütün dolandırıcılık mahkûmiyetlerinin otomatik olarak bozulacağı anlamına gelmez. Öncelikle kişinin fiilinin gerçekten yeni fıkradaki sınırlı hesap kullandırma kapsamına girip girmediği belirlenir.

İnfaz aşamasındaki dosyalarda ise geçici düzenleme, yürürlükten önce hakkında hüküm verilmiş, TCK m.168 uygulanmamış ve yeni m.158/4 kapsamına giren hükümlüler yönünden mağdur zararının mahkemenin ihtarından itibaren altı ay içinde tamamen giderilmesi şartıyla TCK m.168/2’deki etkin pişmanlık hükümlerinden yararlanma imkânı tanır. Bu altı aylık süre kanunun yayımlandığı tarihte herkes için başlayan genel bir süre değildir; mahkeme ihtarı esas alınır.

Dolayısıyla eski dosyada suç tarihi, hüküm tarihi, kesinleşme durumu, kanun yolu aşaması, TCK m.168’in daha önce uygulanıp uygulanmadığı ve yeni m.158/4’e uygun iştirak biçimi tek tek kontrol edilmelidir.

IBAN kullandırma dosyasında tekil kontrol listesi

• Mağdurun ödeme yapmasına neden olan hileli davranışın açık biçimde belirlenmesi.
• Hesabın kimin adına olduğu ve olay tarihinde fiilen kimin kullandığının ayrılması.
• Hesabın kullanımını sağlayan kart, şifre, telefon veya doğrulama aracının kime verildiğinin belirlenmesi.
• Hesap sahibinin suçtan haberdar olduğuna ilişkin gerçek delillerin gösterilmesi.
• Para çekme ve sonraki transfer hareketlerinin ayrı incelenmesi.
• TCK m.37-40 kapsamında iştirak biçiminin gerekçelendirilmesi.
• TCK m.158/4 uygulanacaksa katkının fıkrada tarif edilen sınırlı fiilde kalıp kalmadığının tespiti.
• Eski dosyalarda TCK m.7 ile 7589 sayılı Kanunun geçiş hükümlerinin ayrıca uygulanması.

Resmî mevzuat ve ilgili içerikler

5237 sayılı Türk Ceza Kanunu, 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu ve 7589 sayılı Kanun esas alınmıştır.

Site içi bağlantılar: banka havalesinde bloke ve iade, bilişim suçlarında hesap blokesi, ifade ve gözaltı süreci ve takipsizlik kararına itiraz.

IBAN kullandırma ve hesap sahibinin sorumluluğu hakkında sık sorulan sorular