Milletlerarası Tahkimde Hakem Nasıl Seçilir ve Nasıl Reddedilir? MTK m.7 | 2026
Kısa ve Net Cevap
MTK m.7’ye göre taraflar hakem sayısını serbestçe belirleyebilir; ancak sayı tek olmalıdır. Hakem sayısı kararlaştırılmamışsa üç hakem seçilir. Tek hakem üzerinde anlaşma sağlanamazsa hakem, taraflardan birinin istemi üzerine mahkemece seçilir. Üç hakemli kurulda her taraf bir hakem seçer; seçilen iki hakem üçüncü hakemi belirler. Taraflardan biri diğer tarafın isteminin kendisine ulaşmasından itibaren 30 gün içinde hakemini seçmezse veya iki hakem seçimlerinden sonraki 30 gün içinde üçüncü hakemi belirleyemezse mahkeme atama yapar.
Hakemin reddi için de temel süre 30 gündür. Hakemi reddetmek isteyen taraf, hakemin seçimini veya ret sebebini öğrendiği tarihten itibaren 30 gün içinde istemde bulunur. Hakem; kararlaştırılan niteliklere sahip değilse, kararlaştırılan tahkim usulündeki ret sebebi gerçekleşmişse veya tarafsızlık ve bağımsızlığından şüphe etmeyi haklı gösteren hâl ve şartlar varsa reddedilebilir. Hakem, görevi kabul etmeden önce tarafsızlık ve bağımsızlığı hakkında şüphe doğurabilecek durumları açıklamak zorundadır.
- Hakem sayısı
- Tek hakem nasıl seçilir?
- Üç hakem nasıl seçilir?
- Mahkeme ne zaman hakem atar?
- Hakemde aranacak nitelikler
- Bağımsızlık ve tarafsızlık açıklaması
- Hakemin ret sebepleri
- 30 günlük ret süresi
- Hakem kurulunda ret usulü
- Mahkemeye ret başvurusu
- Görevin sona ermesi
- Hakem kurulunun kendi yetkisi
- Sözleşmede nasıl düzenlenmeli?
- Sık sorulan sorular
Milletlerarası Tahkimde Hakem Sayısı Kaç Olmalıdır?
4686 sayılı Milletlerarası Tahkim Kanunu m.7/A, hakem sayısını belirleme yetkisini taraflara bırakır; ancak sayının tek olması zorunludur. Taraflar tek hakem, üç hakem veya beş hakem kararlaştırabilir. Hakem sayısı sözleşmede veya daha sonra yapılan tahkim anlaşmasında belirlenmemişse Kanunun varsayılan kuralı üç hakemdir.
Tek hakemli tahkim daha düşük tutarlı ve teknik olarak daha dar uyuşmazlıklarda maliyet ve hız avantajı sağlar. Üç hakemli kurul yüksek tutarlı, çok taraflı veya karmaşık ticari uyuşmazlıklarda farklı uzmanlıkların kurulda yer almasına imkân verir. Seçim yalnız maliyet üzerinden yapılmamalı; uyuşmazlığın ekonomik değeri, hukuki ve teknik karmaşıklığı, tahkim dili ve beklenen delil hacmi birlikte değerlendirilmelidir.
Hakem sayısının çift belirlenmesi MTK m.7’nin emredici yapısıyla bağdaşmaz. Sözleşmede “iki hakem” yazılmışsa tahkim şartının uygulanabilir hâle getirilmesi için seçim mekanizması uyuşmazlık çıkmadan düzeltilmelidir.
Tek Hakem Nasıl Seçilir?
Taraflar tek hakem üzerinde anlaşmışsa seçimin sözleşmede kararlaştırılan yöntemle yapılması esastır. Bir tahkim kurumu seçilmişse kurum kuralları hakem atamasını düzenleyebilir. Taraflar ad hoc tahkim seçmişse hakemin kim tarafından ve ne kadar sürede belirleneceği sözleşmede açıkça yazılmalıdır.
MTK m.7/B-2’ye göre taraflar tek hakem seçilmesini kararlaştırmış fakat hakemin kim olacağı konusunda anlaşamamışsa, taraflardan birinin istemi üzerine mahkeme hakemi seçer. Böylece karşı tarafın atamayı sürüncemede bırakması tahkimin başlamasını süresiz engelleyemez.
Mahkeme atama yaparken tarafların hakemin sahip olması konusunda kararlaştırdığı nitelikleri ve hakemin bağımsız ve tarafsız olmasını güvence altına alacak hususları dikkate alır. Uluslararası tahkimde tarafların farklı vatandaşlıklarda olması hâlinde tek hakemin taraflarla aynı vatandaşlıktan olmaması da tarafsızlık algısı bakımından önem taşıyabilir.
Üç Hakemli Kurul Nasıl Oluşturulur?
MTK m.7/B-3 uyarınca üç hakem seçilecekse tarafların her biri bir hakem seçer; tarafların seçtiği iki hakem üçüncü hakemi belirler. Üçüncü hakem kurul başkanı olarak görev yapar.
Bir taraf, diğer tarafın hakem seçmesi yönündeki isteminin kendisine ulaşmasından itibaren 30 gün içinde kendi hakemini seçmezse, diğer taraf mahkemeden atama isteyebilir. Aynı şekilde tarafların seçtiği iki hakem, kendi seçimlerinden sonraki 30 gün içinde üçüncü hakemi belirleyemezse mahkeme üçüncü hakemi atar.
Bu süreler özellikle uluslararası sözleşmede tebligat ve bildirim adreslerinin doğru yazılmasını önemli hâle getirir. Hakem seçme isteminin hangi tarihte karşı tarafa ulaştığı ispatlanamadığında 30 günlük sürenin başlangıcı tartışmalı hâle gelir.
Mahkeme Ne Zaman Hakem Atar?
Tarafların belirlediği atama usulü işlemezse veya Kanundaki tek/üç hakem mekanizması tıkanırsa mahkeme müdahalesi gündeme gelir. MTK m.3, Kanunda mahkemece yapılacağı belirtilen işlerde yetki bağlantısını düzenler. Davalının yerleşim yeri, olağan oturma yeri veya işyerinin bulunduğu yer asliye hukuk mahkemesi; bunların Türkiye’de bulunmaması hâlinde İstanbul Asliye Hukuk Mahkemesi yetkilidir.
Mahkemenin hakem seçimi kararı tahkim yargılamasının esasını çözmez. Amaç tahkim anlaşmasının işlemesini sağlamaktır. Mahkeme, tarafların kararlaştırdığı hakem niteliklerine ve bağımsızlık/tarafsızlık gereğine uygun bir atama yapar.
Kurumsal tahkimde ise çoğu zaman atama mekanizması ilgili kurumun kurallarıyla işletilir. Bu nedenle tahkim şartı hazırlanırken kurum ve atama yöntemi açık seçilmelidir.
Hakemde Hangi Nitelikler Aranabilir?
Taraflar hakemin belirli mesleki, teknik veya dilsel niteliklere sahip olmasını kararlaştırabilir. İnşaat tahkiminde mühendislik tecrübesi, enerji uyuşmazlığında sektör bilgisi, deniz ticareti uyuşmazlığında denizcilik hukuku uzmanlığı veya belirli hukuk sistemlerinde deneyim şartı getirilebilir.
MTK m.7/B kapsamında ancak gerçek kişiler hakem olabilir. Tarafların bir kurumun kendisini “hakem” olarak göstermesi yerine kurumun tahkimi idare etmesi ve gerçek kişilerin hakem olarak atanması gerekir.
Nitelik şartları gereksiz dar yazılırsa uygun hakem bulmak zorlaşır. Örneğin çok dar bir vatandaşlık, meslek, dil ve kıdem kombinasyonu atama sürecini tıkayabilir. Bu nedenle zorunlu kriterler ile tercih edilen nitelikler ayrılmalıdır.
Hakemin Bağımsızlık ve Tarafsızlık Açıklaması Zorunlu mudur?
Evet. MTK m.7/C’ye göre kendisine hakemlik önerilen kişi, görevi kabul etmeden önce tarafsızlık ve bağımsızlığından şüphe etmeyi haklı gösteren hâl ve şartları açıklamak zorundadır. Taraflar önceden bilgilendirilmemişse, görev başladıktan sonra ortaya çıkan yeni durumları da gecikmeksizin açıklamalıdır.
Açıklama yükümlülüğü, hakemin mutlaka reddedileceği anlamına gelmez. Ama tarafların olası çıkar çatışmasını bilerek değerlendirme yapabilmesini sağlar. Hakemin taraf şirketlerden biriyle geçmişte danışmanlık ilişkisi, aynı hukuk bürosuyla tekrarlanan atama ilişkisi, uyuşmazlık konusu projeyle bağlantısı veya yöneticilerle yakın ilişkisi varsa açıklama gerekebilir.
Hakemin bağımsızlık açıklamasını eksik yapması, somut koşullara göre ret istemine ve ileride hakem kararının iptali tartışmasına yol açabilir.
Hakem Hangi Hâllerde Reddedilebilir?
MTK m.7/C üç ana ret zemini kurar. Hakem:
- Taraflarca kararlaştırılan niteliklere sahip değilse,
- Tarafların kararlaştırdığı tahkim usulünde öngörülen bir ret sebebi varsa,
- Tarafsızlığından şüphe etmeyi haklı gösteren hâl ve şartlar gerçekleşmişse
reddedilebilir.
Ret mekanizmasının amacı tarafın sonucundan hoşlanmadığı hakemi değiştirmek değildir. Şüphe objektif olarak haklı gösterilebilir nitelikte olmalıdır. Hakemin bir ara kararda taraf aleyhine karar vermesi, delil talebini reddetmesi veya hukuki görüşünün tarafın beklentisine uymaması tek başına tarafsızlık şüphesi oluşturmaz.
Taraf, kendi seçtiği veya seçimine katıldığı hakemi ancak seçimden sonra öğrendiği bir ret sebebine dayanarak reddedebilir. Seçim sırasında bilinen bir durumu sonradan stratejik ret sebebine dönüştürmek mümkün değildir.
Hakemin Reddi İçin Süre Kaç Gündür?
30 gündür. MTK m.7/D uyarınca hakemi reddetmek isteyen taraf, hakemin veya hakem kurulunun seçiminden ya da ret isteminde bulunabileceği durumu öğrendiği tarihten itibaren 30 gün içinde ret isteminde bulunur ve istemini karşı tarafa yazılı olarak bildirir.
Ret sebebinin ne zaman öğrenildiği kritik önemdedir. Çıkar çatışması daha sonra bir şirket sicili kaydı, dava dosyası veya hakemin ek açıklamasıyla öğrenilmişse 30 günlük süre bu öğrenme tarihinden başlar. Bu nedenle öğrenme tarihini ispatlayan e-posta, belge veya bildirim kayıtları saklanmalıdır.
Hakem Kurulunda Ret İstemi Nasıl Yapılır?
Bir veya birden çok hakemin reddi isteniyorsa ret istemi ve gerekçeleri hakem kuruluna bildirilir. Taraflar özel bir ret usulü kararlaştırmışsa önce bu usul uygulanır. Kurumsal tahkimde ICC, ISTAC veya diğer kurumların hakem reddine ilişkin kendi kuralları bulunabilir.
Ret isteminin açık, belgeli ve zamanında olması gerekir. “Hakemin tarafsız olmadığı düşünülmektedir” şeklindeki soyut ifade yerine hangi ilişki veya olayın tarafsızlıktan şüpheyi haklı gösterdiği, bu durumun ne zaman öğrenildiği ve hangi belgeyle kanıtlandığı belirtilmelidir.
Ret İstemi Kabul Edilmezse Mahkemeye Başvurulabilir mi?
Evet. MTK m.7/D’ye göre ret isteminin kabul edilmediğini öğrenen taraf, bu tarihten itibaren 30 gün içinde mahkemeye başvurarak ret isteminin reddine ilişkin kararın kaldırılmasını ve hakem veya hakemlerin reddini isteyebilir.
Ancak seçilen hakemin, hakem kurulunun tamamının veya karar çoğunluğunu ortadan kaldıracak sayıda hakemin reddi isteniyorsa doğrudan mahkemeye başvurulması gerekir. Mahkemenin bu konuda vereceği karar kesindir.
Hakem kurulunun tamamının veya karar çoğunluğunu ortadan kaldıracak sayıda hakemin reddine mahkemece karar verilirse tahkim sona erer.
Hakemin Görevi Başka Hangi Hâllerde Sona Erer?
MTK m.7 yalnız seçim ve reddi değil, hakemin görevinin sona ermesini de düzenler. Hakemin hukuken veya fiilen görevini yerine getirememesi, çekilmesi, tarafların görevin sona ermesinde anlaşması veya Kanunda düzenlenen diğer sona erme sebepleri gündeme gelebilir.
Bir hakemin görevi sona erdiğinde yerine yeni hakem, önceki hakemin seçildiği usule göre seçilir. Değişiklik sonrasında önceki duruşmaların tekrarlanıp tekrarlanmayacağı ve ara kararların etkisi somut tahkim usulüne göre belirlenir.
Hakem Kurulu Kendi Yetkisi Hakkında Karar Verebilir mi?
Evet. MTK m.7/H, hakem kurulunun kendi yetkisi hakkında karar verebilmesini kabul eder. Buna tahkim hukukunda kompetenz-kompetenz ilkesi denir. Hakem kurulu, tahkim anlaşmasının varlığı veya geçerliliğine ilişkin itirazları da değerlendirebilir.
Tahkim şartının asıl sözleşmeden bağımsızlığı burada da önemlidir. Asıl sözleşmenin geçersiz olduğu iddiası, tahkim şartını otomatik olarak ortadan kaldırmaz. Tahkim anlaşmasının geçerliliği hakkında ayrıntılı açıklama için MTK m.4 tahkim şartı rehberi incelenebilir.
Uluslararası Sözleşmede Hakem Seçimi Nasıl Düzenlenmelidir?
- Hakem sayısını tek sayı olarak açıkça belirleyin.
- Tek hakem veya üç hakem seçim mekanizmasını yazın.
- Kurumsal tahkim varsa kurumun model atama kurallarına atıf yapın.
- Hakemde zorunlu mesleki/dilsel nitelikleri gereksiz daraltmadan belirleyin.
- Tarafsızlık ve bağımsızlık açıklaması yükümlülüğünü vurgulayın.
- Atama makamını ve süresini belirleyin.
- Çok taraflı sözleşmelerde ortak hakem atama mekanizmasını ayrıca düzenleyin.
- Tahkim yeri, dili ve uygulanacak hukukla atama hükmünün uyumlu olmasını sağlayın.
Resmî Kaynaklar
- 4686 sayılı Milletlerarası Tahkim Kanunu – MTK m.7
- Hakem Kararı İptal Davası – MTK m.15
- Yurt Dışındaki Müvekkiller
Sık Sorulan Sorular
Milletlerarası tahkimde hakem sayısı çift olabilir mi?
Hayır. MTK m.7’ye göre taraflar hakem sayısını serbestçe belirler ancak sayı tek olmalıdır.
Hakem sayısı belirlenmemişse kaç hakem seçilir?
MTK m.7/A uyarınca üç hakem seçilir.
Taraf tek hakemi seçmekte anlaşamazsa ne olur?
Taraflardan birinin başvurusu üzerine mahkeme hakemi seçer.
Üç hakemli kurulda bir taraf hakemini seçmezse süre kaç gündür?
Diğer tarafın seçim isteminin kendisine ulaşmasından itibaren 30 gündür; sürede seçim olmazsa mahkeme atama yapabilir.
Hakem bağımsızlık ilişkilerini açıklamak zorunda mı?
Evet. Görevi kabul etmeden önce ve sonradan ortaya çıkan tarafsızlık/bağımsızlık şüphesi doğurabilecek durumları açıklamalıdır.
Hakemin reddi için süre kaç gündür?
Hakemin seçimini veya ret sebebini öğrenmeden itibaren 30 gündür.
Ret istemi reddedilirse mahkemeye ne zaman başvurulur?
Ret isteminin kabul edilmediğinin öğrenilmesinden itibaren 30 gün içinde mahkemeye başvurulur.
Hakem kurulu kendi yetkisi hakkında karar verebilir mi?
Evet. MTK m.7 hakem kurulunun kendi yetkisi hakkında karar verebilmesini kabul eder.
Hukukçu İncelemesi ve E-E-A-T
Hazırlayan: Av. Halil BAKIRCI – Mersin Barosu Sicil No: 3472
Hukukî inceleme: Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu.
Bu rehber 4686 sayılı Milletlerarası Tahkim Kanunu m.3, m.4 ve özellikle m.7’nin güncel metni esas alınarak hazırlanmıştır. Hakem sayısı, 30 günlük atama süreleri, açıklama yükümlülüğü ve 30 günlük ret/mahkeme başvuru süreleri kanun hükmüne göre açıklanmıştır.
Milletlerarası Tahkim İçin İletişim
Son mevzuat kontrolü: 12 Eylül 2026.
Hukuki konu hakkında iletişim
İlk iletişimde konuyu, bulunduğunuz ülke veya ili ve varsa tebliğ ya da son işlem tarihini kısaca belirtebilirsiniz. T.C. kimlik numarası, sağlık verisi veya kişisel belge göndermeyiniz. Mesajlaşma tek başına hukuki görüş veya avukatlık ilişkisi oluşturmaz.
