Navlun Sözleşmesi Yolculuk Başladıktan Sonra Feshedilirse Mesafe Navlunu Nasıl Ödenir? TTK m.1226 | 2026
Kısa ve net cevap: TTK m.1226’ya göre navlun sözleşmesi yolculuk başladıktan sonra Kanunun bu ayırımında öngörülen sebeplerle feshedilirse, taşıyana fesih anına kadar doğmuş alacaklarının yanında, fesih hakkı kullanılıncaya kadar yapılan yolculuk için TTK m.1210/2 uyarınca hesaplanan mesafe navlunu da ödenir. Eşyanın yükleme limanına geri getirilmiş olması bu sonucu değiştirmez. Taraflar aksini kararlaştırmadıkça yük, fesih anında geminin bulunduğu veya en yakın olduğu limanda boşaltılır. Kısmi yolculuk çarteri ve kırkambar sözleşmelerinde erken boşaltma seferi geciktiriyor veya aktarma gerektiriyorsa diğer taşıtanların muvafakati aranır; fesheden taşıtan boşaltmadan doğan gider ve zararı karşılar. Kaptanın TTK m.1211’deki koruma yükümlülükleri de devam eder.
TTK m.1226, yolculuğa engel olan sebepler yüzünden navlun sözleşmesinin sona ermesi sisteminin temel mali tasfiye hükümlerinden biridir. TTK m.1225 yolculuk başlamadan önceki fesihte yalnız doğmuş borçların ifasını düzenlerken, m.1226 yolculuk başladıktan sonra taşıyanın fiilen gerçekleştirdiği taşıma kısmı için ayrıca mesafe navlunu ödenmesini emreder.
Bu nedenle aynı kanuni fesih sebebi, geminin sefer için hareketinden önce veya sonra kullanılmış olmasına göre farklı mali sonuç doğurur. Fesih bildiriminin saati, geminin yolculuğa başlama anı ve geminin fesih anındaki konumu dosyanın temel kronolojisini oluşturur. Fesih şekli bakımından TTK m.1224 yazılı bildirim kuralı da ayrıca yerine getirilmelidir.
TTK m.1226’nın temel kuralı nedir?
Yolculuk başladıktan sonra bu ayırımda öngörülen fesih sebeplerinden biriyle sözleşme sona erdirildiğinde taşıyan iki grup alacak talep edebilir: fesih anına kadar zaten doğmuş alacaklar ve o ana kadar yapılan taşıma hizmetinin karşılığı olan mesafe navlunu. Mesafe navlunu, tam navlunun basit şekilde katedilen deniz mili oranına bölünmesi değildir; TTK m.1210/2’deki özel hesap yöntemi uygulanır.
Maddenin uygulanabilmesi için fesih, Kanunun ilgili ayırımındaki geçerli bir sebebe dayanmalıdır. Örneğin kamu tasarrufu nedeniyle m.1218’deki şartların gerçekleşmesi veya diğer özel fesih sebeplerinden birinin bulunması gerekir. Sözleşmesel keyfi termination hükmüyle yapılan her fesih m.1226’ya tabi değildir. Fesih hakkını kullanan kişinin yetkisi de m.1223 kapsamında kontrol edilir.
Yolculuğun başladığı nasıl belirlenir?
M.1225 ile m.1226 arasındaki sınır, yolculuğun başlayıp başlamadığıdır. Geminin yüklemeyi tamamlaması tek başına her olayda yeterli ölçüt değildir; geminin sözleşmedeki taşıma yolculuğu için fiilen hareket ettiği an belirlenmelidir. Liman çıkış belgesi, pilot ve römorkör kayıtları, kaptan jurnali, Statement of Facts, AIS verisi ve acente belgeleri birlikte değerlendirilir.
Fesih bildirimi e-posta ile aynı gün gönderilmişse TTK m.1224 uyarınca yazılı bildirim zamanı da kayıt altına alınmalıdır. Saat dilimi farklılıkları varsa tüm kayıtlar aynı zaman standardına çevrilmelidir. Gemi hareketi ile fesih bildirimi arasındaki birkaç saatlik fark bile m.1225 veya m.1226 rejiminin uygulanmasını değiştirebilir.
Fesih anına kadar doğmuş alacaklar nelerdir?
M.1226 mesafe navlununu “o ana kadar doğmuş bulunan alacaklar dışında” ayrıca tanır. Dolayısıyla liman, yükleme, bekleme, taşıma veya sözleşmede kararlaştırılan diğer bedellerden fesih anına kadar hukuken doğmuş olanlar tasfiye hesabında korunur. Her kalemin sözleşmesel veya kanuni dayanağı gösterilmelidir.
Doğmuş alacak ile gelecekte doğması beklenen gelir ayrılmalıdır. Taşıyanın sözleşme normal devam etseydi elde edeceği tam navlun kârı, sırf beklenti olduğu için “doğmuş alacak” sayılmaz. Mesafe navlunu zaten kısmi ifanın karşılığını özel yöntemle belirler. Ödenmiş navlun avansı veya depozitolar varsa bunlar toplam hesaba mahsup edilir.
Hesap cetvelinde ana alacak, mesafe navlunu, yan gider, yapılan ödeme ve bakiye ayrı satırlarda gösterilmelidir. Fesih sonrası doğan depolama veya yeni taşıma giderleri de “fesih anında doğmuş alacak” başlığına karıştırılmamalıdır.
Mesafe navlunu nasıl hesaplanır?
TTK m.1226 doğrudan m.1210/2’ye atıf yapar. Mesafe navlunu belirlenirken yalnız katedilen mesafe değil; tamamlanan yolculuk kısmının bütün yolculuğa oranı, yapılan hizmet, gider ve yükün bulunduğu yerden varma limanına devam ettirilmesinin ekonomik şartları ilgili hüküm çerçevesinde değerlendirilir. Bu nedenle “yolun yüzde 40’ı gidildi, navlunun yüzde 40’ı ödenir” şeklinde otomatik matematik kullanılmamalıdır.
Mesafe navlunu dosyasında planlanan toplam rota, fiilen katedilen rota, fesih anındaki konum, taşıyanın o noktaya kadar yaptığı taşıma hizmeti ve kalan taşıma maliyeti belgelenmelidir. Gerekirse denizcilik ve hesap bilirkişisi teknik verileri değerlendirir; uygulanacak hukuki ölçüt ise TTK m.1210/2’dir.
Sitedeki TTK m.1210 mesafe navlunu rehberi, hesap yönteminin dayanağını ayrıntılı açıklar. M.1226 ise bu hesabın yolculuk sonrası fesihte de uygulanacağını hükme bağlar.
Eşya yükleme limanına geri getirilirse mesafe navlunu yine ödenir mi?
Evet. TTK m.1226/1 bu ihtimali açıkça düzenler ve eşya yükleme limanına geri getirilmiş olsa bile mesafe navlununun ödeneceğini belirtir. Bu kural, taşıyanın fesih anına kadar gerçekleştirdiği taşıma ve hizmetin, yükün sonradan başlangıç noktasına dönmesi nedeniyle yok sayılmasını engeller.
Geri dönüşün hangi tarafın talimatıyla ve hangi hukuki sebeple yapıldığı, dönüş yolculuğuna ilişkin giderlerin ayrıca kime ait olacağı bakımından önem taşıyabilir. Ancak m.1226 kapsamındaki ilk mesafe navlunu hakkı, yükün başlangıç limanına dönmesiyle ortadan kalkmaz.
Yük hangi limanda boşaltılır?
Taraflar aksini kararlaştırmamışsa eşya, fesih hakkının kullanıldığı sırada geminin bulunduğu veya en yakın olduğu limanda boşaltılır. Hüküm, fesih sonrası yükün nerede güvenli ve hukuken teslim edileceği sorununu çözer. Fesih anında gemi limandaysa o liman; denizdeyse en yakın uygun liman esas alınır.
“En yakın liman” yalnız haritadaki kilometre bakımından değil geminin ve yükün güvenli şekilde girebileceği, yükü boşaltabilecek teknik ve hukuki kapasiteye sahip liman olarak değerlendirilmelidir. Tehlikeli yük, soğuk zincir veya özel terminal gerektiren kargo bakımından operasyonel uygunluk önem taşır.
Taraflar sözleşmede başka bir boşaltma düzeni kararlaştırabilir. Böyle bir anlaşma varsa taşıyan ve taşıtan yeni limanın masraf, süre, gümrük ve teslim sonuçlarını açıkça yazılılaştırmalıdır. Yükün ara limanda bırakılması, teslim yetkisi ve depolama sürecini de ayrıca gündeme getirir.
Kısmi yolculuk çarteri ve kırkambar sözleşmelerinde özel kural
Bu taşıma türlerinde birden fazla taşıtanın yükü aynı seferde bulunabilir. Fesheden taşıtanın yükünü varma limanından önce boşaltmak için yapılacak işlem seferi geciktiriyor veya aktarma gerektiriyorsa, diğer taşıtanların muvafakati olmadan erken boşaltma istenemez.
Diğer taşıtanlar onay verirse dahi fesheden taşıtan boşaltmadan doğan gider ve zararı tazmin etmekle yükümlüdür. Terminal ek ücreti, yeniden istif, gecikme veya aktarma gideri ileri sürülüyorsa bunlar belgeyle gösterilmelidir. Hüküm diğer yük ilgililerinin sefer planını korur.
Onay, hangi yükün nerede boşaltılacağı ve sefer programına etkisi açıkça belirtilerek yazılı alınmalıdır. Sonradan “muvafakat yoktu” uyuşmazlığı çıkmaması için acente e-postaları ve taşıtan teyitleri saklanmalıdır.
Kaptanın TTK m.1211’deki yükümlülükleri neden devam eder?
TTK m.1226/3 açıkça m.1211’e atıf yapar. Sözleşme feshedilmiş olsa bile kaptan yükü kaderine terk edemez. Eşyanın korunması, uygun şekilde boşaltılması, ilgililere haber verilmesi ve gerekli tedbirlerin alınması bakımından m.1211 sistemi uygulanır.
Fesih, taşıma borcunun normal varma limanına kadar devamını sona erdirse de taşıyanın zilyetliğindeki yükün güvenliğini sağlama yükümlülüğünü derhal ortadan kaldırmaz. Bozulabilir, tehlikeli veya yüksek değerli eşya için özel koruma tedbirleri belgelenmelidir.
Boşaltma sonrası teslim ve depolama nasıl yürütülmelidir?
Yük ara limanda boşaltıldığında teslim yetkisi bulunan kişi, gümrük statüsü ve taşıma belgesi kontrol edilmelidir. Gönderilen yükü hemen teslim alamıyorsa uygun antrepo veya depolama çözümü gerekir. Depolama giderlerinin ve riskin kime ait olduğu somut sözleşme, kanun ve verilen talimatlar üzerinden belirlenir.
Taşıyan, boşaltma ve depolama sürecini tally, survey, fotoğraf, konteyner mühür bilgisi ve teslim tutanağıyla belgelendirmelidir. Bu kayıtlar sonradan hasarın fesih öncesi seferde mi, boşaltmada mı veya depoda mı oluştuğunu ayırmaya yarar.
Dava veya tahkim dosyası nasıl kurulmalıdır?
Birinci klasörde fesih sebebi ve ilgili resmi belgeler; ikinci klasörde TTK m.1224’e uygun fesih bildirimi ve ulaşma kayıtları; üçüncü klasörde geminin sefer başlangıcı ve fesih anındaki konumunu gösteren AIS, jurnal ve SOF kayıtları; dördüncü klasörde navlun ve gider hesapları bulunmalıdır. Bu yapı hukuki olay sırasını netleştirir.
Mesafe navlunu talep eden taşıyan m.1210/2 hesabının girdilerini belgelemelidir. Taşıtan hesabın fazla olduğunu savunuyorsa fiili rota, taşınan mesafe, kalan sefer ve gider unsurları üzerinden somut itiraz sunmalıdır. Soyut “mesafe navlunu yüksek” itirazı hesap denetimine elverişli değildir.
Fesih tarihinden sonraki yeni zararlar nasıl ayrılır?
Fesih sonrası yükün boşaltılması, depolanması veya başka araçla gönderilmesi yeni masraf ve zararlar doğurabilir. Bunların m.1226’daki mesafe navlununa dahil olduğu varsayılmamalıdır. Her kalem için sebep, sözleşmesel dayanak ve sorumlu taraf ayrıca belirlenmelidir.
Kısmi çarter veya kırkambarda erken boşaltma nedeniyle doğan gider ve zarar için madde açıkça fesheden taşıtanı sorumlu tutar. Diğer taşıma türlerinde masraf dağılımı sözleşme ve genel hükümlerle birlikte incelenir.
Mersin Limanı ve Doğu Akdeniz seferlerinde uygulama
Mersin çıkışlı bir geminin Doğu Akdeniz’de sefer sürerken kamu tasarrufu veya başka kanuni fesih sebebiyle sözleşmesinin sona ermesi hâlinde geminin fesih anındaki konumu belirleyicidir. Yük en yakın uygun limanda boşaltılabilir; ancak yükün Mersin’e geri getirilmesi kararlaştırılsa dahi mesafe navlunu hakkı kanunen ortadan kalkmaz.
Mersin’e geri dönüşte gümrük işlemleri, transit statüsü, terminal kabulü ve yeniden depolama operasyonu ayrıca planlanmalıdır. Acentenin SOF ve disbursement kayıtları hem süre hem masraf hesabında önem taşır. Türkiye geneli deniz ticareti dosyaları Mersin’den yönetilebilir.
Kontrol listesi
- Fesih sebebinin ilgili TTK hükmüne uyduğunu doğrulayın.
- Fesih bildirimini ve ulaşma saatini belirleyin.
- Geminin yolculuğa başlama anını belgeleyin.
- Fesih anındaki gemi konumunu tespit edin.
- Doğmuş alacakları ayrı listeleyin.
- TTK m.1210/2’ye göre mesafe navlunu hesabını çıkarın.
- Ödenmiş avansları mahsup edin.
- Boşaltma limanını m.1226/2’ye göre belirleyin.
- Kısmi çarter/kırkambarda diğer taşıtanların onayını kontrol edin.
- Erken boşaltma gider ve zararlarını belgeleyin.
- Kaptanın m.1211 yükümlülüklerini yerine getirin.
- Yükün teslim/depolama kayıtlarını saklayın.
Sık Sorulan Sorular
Yolculuk başladıktan sonra fesihte tam navlun mu ödenir?
TTK m.1226 doğmuş alacaklara ek olarak m.1210/2 uyarınca mesafe navlunu ödenmesini düzenler.
Yük başlangıç limanına dönerse mesafe navlunu düşer mi?
Hayır. Kanun, eşya yükleme limanına geri getirilmiş olsa bile mesafe navlununu açıkça korur.
Mesafe navlunu yalnız kilometre oranı mıdır?
Hayır. TTK m.1210/2’deki özel hesap yöntemi uygulanır.
Yük nerede boşaltılır?
Aksi kararlaştırılmadıkça fesih anında geminin bulunduğu veya en yakın olduğu limanda.
En yakın liman teknik olarak yükü kabul edemiyorsa?
Boşaltmanın güvenli ve hukuken mümkün olacağı uygun liman değerlendirilmelidir.
Kırkambar yükü hemen indirilebilir mi?
İşlem seferi geciktiriyor veya aktarma doğuruyorsa diğer taşıtanların muvafakati gerekir.
Erken boşaltma giderini kim öder?
Kısmi çarter/kırkambar özel kuralında fesheden taşıtan gider ve zararı karşılar.
Kaptanın yükü koruma borcu fesihle biter mi?
Hayır. TTK m.1226/3, m.1211’in uygulanacağını açıkça düzenler.
Doğmuş alacak ve mesafe navlunu aynı kalem mi?
Hayır; kanun mesafe navlununu doğmuş alacaklara ek olarak düzenler.
Fesih e-postasının saati önemli mi?
Evet. Yolculuk öncesi veya sonrası rejimin belirlenmesinde kritik olabilir.
Mesafe navlunu hesabında belge kontrolü nasıl yapılır?
Hesapta kullanılacak rota verileri tek kaynaktan alınmamalıdır. Charter party veya booking kaydındaki planlanan rota ile AIS üzerinde fiilen izlenen rota, liman çağrıları ve kaptan jurnalindeki kayıtlar eşleştirilmelidir. Fesih sebebi nedeniyle gemi daha önce haklı bir rota sapması yaptıysa, bu sapmanın mesafe navlunu hesabına etkisi ayrıca gösterilmelidir. Fiili rota ile sözleşmesel rota arasındaki her farkın taşıtan aleyhine ek navlun yaratacağı varsayılmamalıdır.
Hesabın para birimi, navlun birimi ve varsa kur dönüşümü de sözleşmeyle uyumlu olmalıdır. Taşıyanın toplam talebi içerisinde mesafe navlunu ile daha önce doğmuş liman veya yükleme alacaklarının mükerrer hesaplanmadığı kontrol edilmelidir. Bilirkişi raporunda kullanılan her sayı için belge kaynağı gösterilmesi, raporun denetlenebilirliğini artırır.
Boşaltma limanında yük ilgilisine hangi bildirimler yapılmalıdır?
Fesih sonrası yükün ara limanda boşaltılması kararlaştırıldığında taşıtan, gönderilen ve varsa konişmento hamili uygun kanaldan bilgilendirilmelidir. Bildirimde liman, tahmini boşaltma zamanı, terminal, yükün gümrük statüsü ve teslim için gerekli belge süreci belirtilmelidir. Bu iletişim, kaptanın m.1211 bağlantılı koruma yükümlülüklerinin yerine getirildiğini göstermek açısından da önemlidir.
Yük ilgilisi teslim almıyorsa veya talimat vermiyorsa taşıyan, yükü güvenli şekilde korumak için kanunen ve sözleşme gereği gerekli tedbirleri almalı; depolama ve koruma giderlerini belgelemelidir. Taşıyanın yükü uygun olmayan yerde bırakması veya gerekli bildirimleri yapmaması, fesih hakkının geçerli olmasından bağımsız bir sorumluluk iddiası yaratabilir.
Mesafe navlununa itiraz nasıl somutlaştırılır?
Taşıtan mesafe navlununa itiraz edecekse yalnız toplam tutarın yüksek olduğunu söylemek yerine hesabın hangi girdisine itiraz ettiğini açıkça göstermelidir. Planlanan toplam mesafe, fesih anındaki konum, yapılan hizmetin oranı, kalan taşıma masrafı veya kullanılan navlun tabanı yanlışsa her biri belgeyle ayrı itiraz konusu yapılmalıdır.
Taşıyan da hesabı tek satırlık fatura yerine dayanaklarıyla sunmalıdır. M.1210/2 atfının nasıl uygulandığı, kullanılan rota ve maliyet verileri ile avans mahsubu açık olursa uyuşmazlığın yalnız hesap kısmı hızlı şekilde ayrıştırılabilir.
Fesih sonrası başka gemiye aktarma zorunlu mu?
TTK m.1226 yükün her durumda başka gemiyle varma limanına ulaştırılmasını taşıyana yüklemez; aksine kural olarak yükün fesih anındaki veya en yakın limanda boşaltılmasını düzenler. Taraflar taşımanın başka gemi veya başka taşıma türüyle devamını istiyorsa bunun yeni operasyon, bedel, risk ve belge düzenini ayrıca kararlaştırmalıdır.
Aktarma yapılacaksa eski navlun sözleşmesinin tasfiyesi ile yeni taşıma ilişkisinin bedeli birbirine karıştırılmamalıdır. Mesafe navlunu ilk sözleşmenin fesih sonucudur; sonraki taşımanın ücreti ise yeni veya devam ettirilen taşıma düzeninin ayrı kalemidir.
Resmî kaynak
6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu’nun güncel metni Mevzuat Bilgi Sistemi üzerinden kontrol edilmelidir. Bu konuda özellikle TTK m.1210, m.1211, m.1224, m.1225 ve m.1226 birlikte okunmalıdır.
Hukuki konu hakkında iletişim
İlk iletişimde konuyu, bulunduğunuz ülke veya ili ve varsa tebliğ ya da son işlem tarihini kısaca belirtebilirsiniz. T.C. kimlik numarası, sağlık verisi veya kişisel belge göndermeyiniz. Mesajlaşma tek başına hukuki görüş veya avukatlık ilişkisi oluşturmaz.
