Ormana Bitişik Çöp ve Katı Atık Tesisinde Yangın Tedbirini Kim Alır? 2026 | Yönetmelik m.4/9
Kısa ve net cevap: Orman içinde veya ormana bitişik katı atık bertaraf tesisleri ile çöp dökülen alanlarda, yangın çıkmaması ve çıkan yangının ormana sıçramaması için gerekli tedbirleri ilgili belediye almak zorundadır. Bu yükümlülük 5 Eylül 2026 tarihli Orman Yangınlarıyla Mücadele Çalışmaları Hakkında Yönetmeliğin 4/9. maddesinde açıkça düzenlenmiştir. Belediyenin tesisi özel şirkete işlettirmesi veya atık hizmetini yüklenici eliyle yürütmesi, Yönetmelikte belediyeye yöneltilen kamusal tedbir sorumluluğunu kendiliğinden ortadan kaldırmaz.
Hukuki dayanak nedir?
Orman Yangınlarıyla Mücadele Çalışmaları Hakkında Yönetmeliğin 4. maddesi, orman yangınlarının önlenmesinde kamu kurumları, özel kişiler ve vatandaşların sorumluluklarını ayrı ayrı düzenler. Maddenin dokuzuncu fıkrası, orman içi veya bitişiğindeki katı atık bertaraf tesisleri ve çöp dökülen alanlar bakımından doğrudan ilgili belediyeyi yükümlü kılar. Amaç iki yönlüdür: Önce atık sahasında yangın çıkmasını önlemek, yangın çıkarsa da ormana sirayetini engellemek.
Yönetmelik 6831 sayılı Orman Kanununun 69. maddesi ile ek 5. maddesine dayanılarak çıkarılmıştır. Güncel düzenleme 5 Eylül 2026 tarihli ve 33361 sayılı Resmî Gazete içinde yayımlanmıştır. Orman Kanununun güncel metnine Mevzuat Bilgi Sistemi üzerinden erişilebilir.
Hangi atık alanları m.4/9 kapsamındadır?
Hüküm iki alan türünü açıkça sayar: katı atık bertaraf tesisleri ve çöp dökülen alanlar. Katı atık bertaraf tesisi ruhsatlı ve teknik altyapıya sahip bir düzenli depolama veya bertaraf tesisi olabilir. “Çöp dökülen alan” ifadesi ise mevzuata uygun düzenli tesis dışında fiilen atık biriktirilen alanları da yangın önleme açısından kapsamına alabilecek genişliktedir.
Belirleyici ikinci unsur, alanın orman içinde veya ormana bitişik olmasıdır. Tesisin işletme parseli ile orman sınırı arasındaki mesafe, topoğrafya, rüzgâr yönü, yanıcı bitki örtüsü ve arazi bağlantısı yangının ormana sıçrama riskini etkiler. Bir yol veya dar boşluk bulunması, fiili bitişiklik ve yangın yayılım riski değerlendirmesini otomatik olarak ortadan kaldırmaz.
“İlgili belediye” hangi belediyedir?
Yönetmelik görevli belediyeyi genel ifadeyle “ilgili belediye” olarak belirtir. Somut olayda atık toplama, taşıma ve bertaraf hizmetini hangi belediyenin yürüttüğü; tesisin sahibi, ruhsat sahibi veya hizmet alanı; büyükşehir ile ilçe belediyesi arasındaki görev dağılımı ve özel mevzuat birlikte incelenmelidir. Büyükşehir bulunan illerde atık yönetimi görevlerinin farklı aşamaları farklı idarelerde olabilir.
Bu nedenle yalnızca tesisin coğrafi olarak bir ilçe sınırında bulunmasına bakılarak sorumlu belediye belirlenmemelidir. İşletme protokolleri, belediye meclisi kararları, tesis ruhsatı ve hizmet sözleşmeleri incelenmelidir. Ancak m.4/9’un amacı, orman yangını güvenliğinin belediye hizmet organizasyonunda sahipsiz kalmasını önlemektir.
Tesis özel şirkete verilmişse belediye sorumluluğu biter mi?
Hayır. Belediyenin işletmeyi ihale veya hizmet sözleşmesiyle özel şirkete bırakması, şirketin sözleşmesel ve hukuki sorumluluğunu doğurabilir; fakat Yönetmelik m.4/9 ilgili belediyeye doğrudan tedbir alma yükümlülüğü yükler. Belediye bu görevi organizasyon içinde yükleniciye gördürebilir ancak denetim, sözleşme ve kamu hizmetinin düzenli yürütülmesi sorumluluğunu göz ardı edemez.
İhale dokümanında yangın emniyet şeridi, su depolama kapasitesi, iş makinesi hazır bulundurma, termal izleme, gece devriyesi, vardiya sorumluluğu ve acil müdahale süreleri açıkça düzenlenmelidir. Yüklenicinin ihlali halinde sözleşmesel yaptırım ve iş durdurma mekanizmaları da belirlenmelidir.
Atık sahalarında neden yangın riski yüksektir?
Katı atık içinde kâğıt, plastik, tekstil, organik madde, yanıcı ambalaj, gaz oluşumuna elverişli fraksiyonlar ve uygunsuz şekilde bırakılmış tehlikeli maddeler bulunabilir. Sıkıştırma ve depolama süreçlerinde ısı birikimi, metan oluşumu, araç veya makine kaynaklı kıvılcım, sigara, açık ateş veya kasıtlı yakma yangın riskini artırabilir.
Yangın yüzeyde görülebileceği gibi atık kütlesinin içinde için için devam edebilir. Rüzgâr, yanan hafif atıkları ormanlık alana taşıyabilir. Bu nedenle yalnızca tesis içinde söndürme kapasitesinin bulunması yetmez; yangının orman sınırına yayılmasını engelleyecek tampon alan ve müdahale planı da gerekir.
Belediyenin hangi önleyici tedbirleri alması gerekir?
Yönetmelik m.4/9 sabit ve kapalı bir teknik ekipman listesi vermemektedir. Ancak yükümlülüğün iki amacı açık olduğu için belediye, risk değerlendirmesine dayalı olarak yangını önleyecek ve ormana sirayeti engelleyecek yeterli tedbirleri kurmak zorundadır. Tesis çevresinde yanıcı bitki örtüsünün kontrolü, emniyet şeridi, su kaynakları, yangın hidrantı, tanker, iş makinesi, erişim yolu ve gözetim sistemi bu kapsamda değerlendirilir.
Tedbirler kâğıt üzerindeki planda kalmamalı, fiilen çalışır durumda tutulmalıdır. Su deposunun boş olması, iş makinesinin arızalı olması, vardiyada yetkili personel bulunmaması veya acil ulaşım yolunun atıkla kapanması, sistemin işlevini ortadan kaldırabilir. Belediyenin periyodik kontrol ve tatbikat kayıtlarını saklaması gerekir.
Yangın emniyet şeridi neden önemlidir?
Atık sahası ile orman arasında yanıcı materyalin kesintisiz devam etmesi, küçük bir yangının hızla ormana sıçramasına yol açabilir. Mineral toprağın görünür olduğu, bitki ve atıktan arındırılmış emniyet şeridi; yangının yayılma hızını azaltmak ve müdahale araçlarına çalışma alanı sağlamak için temel araçlardan biridir.
Şeridin genişliği ve teknik tasarımı saha koşullarına göre belirlenir. Yönetmelik m.4/9 tek bir metre ölçüsü yazmadığı için mevzuatta bulunmayan sabit bir genişlik hukuki zorunluluk gibi sunulmamalıdır. Orman idaresinin, çevre izinlerinin veya tesis projesinin özel şartları varsa bunlar uygulanmalıdır.
Su tankeri ve iş makinesi hazır bulundurulmalı mı?
m.4/9 doğrudan “şu sayıda tanker” veya “şu tip iş makinesi” demese de gerekli tedbirleri alma zorunluluğu, tesis riskine uygun ilk müdahale kapasitesini gerektirir. Atık yangınlarında su yanında atığın açılması, örtülmesi veya izole edilmesi için iş makinesi ihtiyacı doğabilir. Bu nedenle belediye ve işletmeci müdahale senaryosunu önceden planlamalıdır.
Tanker, pompa, hortum ve iş makinesinin görevli operatörleri belirlenmeli; vardiyada erişilebilir durumda tutulmalıdır. Yangın başladıktan sonra başka tesisten ekipman aramak, ormana sirayet riskinin yüksek olduğu sahalarda yeterli bir önleyici organizasyon değildir.
Gece vardiyası ve gözetim nasıl kurulmalı?
Atık sahalarında yangın günün her saatinde çıkabilir. Bu nedenle yalnızca gündüz mesaisinde kontrol yapılması, özellikle sıcak ve rüzgârlı dönemlerde yetersiz kalabilir. Tesisin büyüklüğüne göre kamera, termal algılama, düzenli devriye veya vardiyalı gözetim sistemi kurulmalıdır. Alarmın kime ulaşacağı ve ilk müdahaleyi kimin başlatacağı yazılı olmalıdır.
Gözlem sisteminin kayıtları olay sonrası delil niteliği de taşır. Kamera görüntülerinin saklama süresi, erişim yetkisi ve kişisel verilerin korunması kuralları ayrıca düzenlenmelidir. Yangın sonrasında sistem kayıtlarının silinmemesi ve teknik inceleme için korunması önemlidir.
Atık kabulünde yangın riski nasıl yönetilir?
Tesise sıcak kül, köz, yanıcı sıvı, uygunsuz batarya veya kimyasal getirilmesi yangın riskini artırır. Atık kabul prosedürü, tesisin izin verdiği atık türlerini açıkça ayırmalı ve uygunsuz yükleri tespit edecek kontrol mekanizması kurmalıdır. Şüpheli sıcaklık, duman veya sızıntı görülen yük doğrudan genel depolama alanına alınmamalıdır.
Bu konu 2872 sayılı Çevre Kanunu ve atık yönetimine ilişkin ikincil mevzuat bakımından da önemlidir. Orman yangını Yönetmeliği, çevre izinlerini ortadan kaldırmaz; aksine ormanla komşu atık sahasına özel bir yangın önleme yükümlülüğü ekler. İşletme hem çevre hem orman mevzuatına aynı anda uymalıdır.
Belediyenin denetim ve belgeleme yükü nasıl yönetilmeli?
Belediye, kendi tesisinde veya yüklenici tarafından işletilen sahada periyodik yangın güvenliği denetimi yapmalıdır. Kontrol formunda emniyet şeridi, su seviyesi, tanker, pompalar, hidrantlar, iş makineleri, kamera sistemi, acil yollar, personel listesi ve iletişim zinciri ayrı kalemler halinde yer alabilir.
Eksiklik tespit edildiğinde giderme tarihi ve sorumlusu yazılmalı, fotoğrafla doğrulanmalıdır. Yüklenicinin yalnızca aylık rapor sunması yeterli görülmemeli; belediye kritik yangın dönemlerinde saha denetimini sıklaştırmalıdır. Bu kayıtlar olası idari inceleme, ceza soruşturması veya tazminat davasında önem taşır.
Yangın çıkarsa ilk yapılacaklar nelerdir?
Yangın görülür görülmez tesisin acil müdahale planı devreye alınmalı ve 112’ye bildirim yapılmalıdır. Yönetmelik m.8/4, orman içinde veya ormana sirayet edebilecek yangını gören veya haber alanların durumu derhal 112 Acil Çağrı Merkezine, en yakın orman idaresine, muhtarlığa, jandarmaya ve mülki idare amirine bildirmesini öngörür.
Tesis personeli kendi güvenliğini tehlikeye atmadan başlangıç müdahalesi yapmalı, orman tarafına sıçrama riski bulunan cephe öncelikle kontrol altına alınmalı ve profesyonel ekiplerin giriş yolu açık tutulmalıdır. Rüzgâr değişimi ve atık içi gizli yanma nedeniyle söndü görünen alanın yeniden tutuşabileceği dikkate alınmalıdır.
Ormana sıçrayan yangında sorumluluk nasıl incelenir?
Yangın orman alanına sirayet ederse 6831 sayılı Orman Kanununun yangına ilişkin hükümleri, ceza sorumluluğu, kamu zararının tahsili ve özel hukuk tazminatı birlikte gündeme gelebilir. İncelemede yangının çıkış sebebi, tesisin riskleri bilip bilmediği, m.4/9 tedbirlerinin alınıp alınmadığı ve müdahalenin zamanında yapılıp yapılmadığı araştırılır.
Belediyenin yükleniciyle sözleşmesi, üçüncü kişilerin veya kamu idaresinin mevzuattan doğan taleplerini otomatik olarak ortadan kaldırmaz. Yüklenicinin kusuru varsa belediye ile yüklenici arasındaki rücu ve sözleşmesel sorumluluk ayrıca değerlendirilir.
Çevre idari para cezalarıyla ilişkisi nedir?
Atık sahasında çevre mevzuatına aykırı depolama, bertaraf veya kirlilik bulunması halinde 2872 sayılı Çevre Kanunu kapsamında ayrıca idari yaptırım gündeme gelebilir. Orman Yangınları Yönetmeliğindeki m.4/9 yükümlülüğü çevre cezasının yerine geçmez. Aynı olay farklı mevzuat hükümleri bakımından ayrı hukuki sonuçlar doğurabilir.
Çevre yaptırımlarının yetki ve itiraz mekanizmasını Çevre İdari Para Cezasını Kim Verir? 2872 m.24-25 yazımızda ayrıntılı açıkladık. Somut ceza tutarı ve başvuru yolu, ihlalin hangi hükme dayandırıldığına göre belirlenmelidir.
Belediyeler için 12 maddelik uyum listesi
- Orman sınırıyla temas eden bütün atık alanlarını haritalayın.
- Her saha için yangın risk değerlendirmesi hazırlayın.
- Orman tarafında yanıcı materyal ve atık birikimini önleyin.
- Emniyet şeridi ve müdahale yolunu sürekli açık tutun.
- Su deposu, tanker, pompa ve hortumların çalışırlığını günlük kontrol edin.
- İş makineleri ve operatörleri vardiya planına bağlayın.
- Atık kabulünde sıcak, yanıcı ve uygunsuz yük kontrolü yapın.
- Gece gözetim ve alarm sistemini aktif tutun.
- Yüklenici sözleşmesine açık yangın performans şartları ekleyin.
- 112 ve orman teşkilatıyla iletişim zincirini güncel tutun.
- Yangın tatbikatı ve personel eğitimlerini belgeleyin.
- Her eksiklik için giderme süresi ve sorumlu birim belirleyin.
Sık sorulan sorular
Ormana bitişik çöp sahasının yangın tedbirinden kim sorumlu?
Yönetmelik m.4/9 açıkça ilgili belediyeyi sorumlu tutar. Tesis özel şirkete işletilse bile belediyenin kamusal tedbir ve denetim görevi kendiliğinden sona ermez.
Her atık tesisi bu maddeye tabi mi?
m.4/9 özel olarak orman içindeki veya ormana bitişik katı atık bertaraf tesisleri ve çöp dökülen alanları düzenler.
Belediye yalnızca yangın çıkınca mı sorumlu olur?
Hayır. Hükmün birinci amacı yangının hiç çıkmamasını sağlamaktır. Önleyici tedbirler yangından önce alınmalıdır.
Yangın emniyet şeridinin genişliği kaç metre olmalı?
m.4/9 tek bir genel metre değeri belirlemez. Tesis projesi, orman idaresi talimatı ve risk değerlendirmesi esas alınmalıdır.
Su tankeri zorunlu mu?
Madde ekipman listesini kapalı şekilde saymaz; ancak yangını önleme ve ormana sıçramayı engelleme amacı için saha riskine uygun, fiilen kullanılabilir su ve müdahale kapasitesi kurulmalıdır.
Özel şirketin kusuru belediyeyi tamamen kurtarır mı?
Hayır. Şirketin kendi sorumluluğu ayrı değerlendirilir; m.4/9 belediyeye doğrudan görev verdiği için belediyenin organizasyon ve denetimi de incelenir.
Yangın ormana sıçrarsa hangi kanun uygulanır?
Somut olaya göre 6831 sayılı Orman Kanununun yangına ilişkin hükümleri, çevre mevzuatı ve tazminat hükümleri birlikte uygulanabilir.
Atık yangını 112’ye bildirilmeli mi?
Ormana sirayet edebilecek yangın için Yönetmelik m.8/4 gereğince derhal 112’ye ve ilgili birimlere bildirim yapılmalıdır.
Çevre izni yangın tedbiri yükümlülüğünü kaldırır mı?
Hayır. Çevre izinleri ayrı, Orman Yangınları Yönetmeliği m.4/9’daki yangın tedbiri ayrı yükümlülüktür.
Belediyenin delil olarak hangi kayıtları saklaması gerekir?
Denetim formları, su ve ekipman kontrolleri, vardiya kayıtları, kamera görüntüleri, tatbikat tutanakları, yüklenici bildirimleri ve eksiklik giderme belgeleri saklanmalıdır.
Sonuç
2026 Yönetmeliğiyle orman içi veya ormana bitişik katı atık bertaraf tesisleri ve çöp dökülen alanlar için sorumluluk açıkça ilgili belediyeye verilmiştir. Belediyenin görevi yalnızca yangına müdahale etmek değil, yangının çıkmasını önlemek ve çıkarsa ormana sirayetini engelleyecek teknik ve idari sistemi önceden kurmaktır.
En sağlam uygulama, ormanla temas eden bütün atık sahalarının ayrı risk haritasını çıkarmak, yüklenici dahil tüm tarafların görevlerini yazılı hale getirmek, su ve iş makinesi kapasitesini sahada hazır tutmak ve denetimleri belgelemektir. Yangın ormana sıçrarsa önleyici tedbirlerin alınıp alınmadığı ceza, idari ve tazminat süreçlerinde merkezi öneme sahip olur.
Resmî kaynaklar: 5 Eylül 2026 tarihli ve 33361 sayılı Resmî Gazete; Mevzuat Bilgi Sistemi – 6831 sayılı Orman Kanunu ve 2872 sayılı Çevre Kanunu.
Hukuki konu hakkında iletişim
İlk iletişimde konuyu, bulunduğunuz ülke veya ili ve varsa tebliğ ya da son işlem tarihini kısaca belirtebilirsiniz. T.C. kimlik numarası, sağlık verisi veya kişisel belge göndermeyiniz. Mesajlaşma tek başına hukuki görüş veya avukatlık ilişkisi oluşturmaz.
