Özel Güvenlik Zor Kullanabilir mi? 5188 m.7/k ve Ölçülülük Sınırı (2026)
Özel güvenlik görevlisinin kişiyi itmesi, tutması, yere yatırması, kelepçe benzeri kontrol tedbiri uygulaması veya saldırıya fiziksel karşılık vermesi her olayda otomatik biçimde hukuka uygun değildir. “Güvenlik görevlisiyim” sıfatı tek başına zor kullanma sebebi oluşturmaz. Önce yapılmakta olan işlemin kanuni bir yetkiye dayanıp dayanmadığı, sonra direncin veya tehlikenin gerçek olup olmadığı ve son olarak kullanılan gücün gerekli sınırı aşıp aşmadığı belirlenir.
Bu yazıyla ilgili genel bir sorunuz mu var? Anonim soru sor
5188 sayılı Kanun’un sistemi özel güvenliğe genel kolluktan bağımsız ve sınırsız bir güç kullanma yetkisi vermez. Özel güvenlik kamu güvenliğini tamamlayıcı niteliktedir. Yakalama veya zor kullanma gerektiren olaylar m.9 uyarınca en seri vasıtayla genel kolluğa bildirilir ve yakalanan kişi ile zapt edilen eşya kolluğa teslim edilir.
- 5188 m.7/k zor kullanma yetkisini nasıl düzenler?
- Meşru savunmada özel güvenlik ne yapabilir?
- Zilyetliğin korunmasında güç kullanımı
- Yakalama sırasında zor kullanma
- Arama kontrolünü reddeden kişiye güç uygulanabilir mi?
- Kelepçe kullanımı hangi şartlarda değerlendirilir?
- Direnç sona erince güç devam edebilir mi?
- Silah kullanımı zor kullanmanın parçası mıdır?
- Ölçülülük nasıl belirlenir?
- Hukuka aykırı güç kullanımının ceza sorumluluğu
- İşveren ve güvenlik şirketinin sorumluluğu
- Deliller nasıl korunmalıdır?
- Sık sorulan sorular
5188 m.7/k zor kullanma yetkisini nasıl düzenler?
5188 sayılı Özel Güvenlik Hizmetlerine Dair Kanun m.7/k, özel güvenlik görevlisinin zor kullanma yetkisini kanunda sayılan genel hukuka uygunluk sebeplerine bağlar. Hüküm Türk Medeni Kanunu m.981’e, kanun metninde yer alan Borçlar Kanunu atfına ve Türk Ceza Kanunu m.24 ile m.25’e gönderme yapar. Bu yapı, zor kullanmanın bağımsız bir “serbest güç kullanma” yetkisi olmadığını gösterir.
TCK m.24 kanunun hükmünü yerine getirme ve yetkili merciin emrini; TCK m.25 meşru savunma ve zorunluluk hâlini düzenler. TMK m.981 ise zilyedin gasp veya saldırıyı kuvvet kullanarak defedebilmesine ilişkin sınırı belirler. Özel güvenlik görevlisi koruduğu kişi veya malvarlığına yönelik mevcut saldırıda bu hükümler çerçevesinde müdahale eder.
Kanuni görev bulunmadan, sırf tartışma yaşandığı veya kişi görevlinin sözünü eleştirdiği için fiziksel güç kullanılamaz. Zor kullanmayı hukuka uygun kılan sebep somut olayda gerçekten mevcut olmalıdır.
Meşru savunmada özel güvenlik ne yapabilir?
Türk Ceza Kanunu m.25/1, gerek kendisine gerek başkasına ait bir hakka yönelmiş, gerçekleşen veya gerçekleşmesi ya da tekrarı muhakkak olan haksız saldırıyı o anda hâl ve koşullara göre saldırı ile orantılı biçimde defetmek zorunluluğuyla işlenen fiiller bakımından ceza verilmemesini düzenler. Özel güvenlik görevlisi de herkes gibi meşru savunma hükümlerinden yararlanır; ayrıca koruma görevinden kaynaklanan müdahale yükümlülüğü vardır.
Örneğin bir ziyaretçinin başka kişiye yumrukla saldırdığı, bıçakla tehdit ettiği veya güvenlik görevlisine fiilî saldırıda bulunduğu durumda saldırıyı sonlandırmak için gerekli fiziksel müdahale yapılabilir. Müdahalenin amacı saldırganı cezalandırmak değil, devam eden saldırıyı sona erdirmektir.
Saldırı bittiğinde misilleme niteliğinde güç kullanmak meşru savunma kapsamında değildir. Yere düşmüş ve artık direnmeyen kişiye vurmaya devam edilmesi veya etkisiz hâle getirilen kişiye cezalandırıcı şiddet uygulanması hukuka uygunluk sınırını aşar.
Zilyetliğin korunması için özel güvenlik zor kullanabilir mi?
TMK m.981 zilyede, gasp veya saldırı hâlinde zilyetliğini kuvvet kullanarak koruma imkânı tanır. Özel güvenlik görevlisi koruduğu işyeri, tesis, araç veya malın güvenliğini sağlarken zilyet adına fiilî koruma görevini yürütür. Hırsızlık, mala zarar verme veya zorla alana girme gibi olaylarda saldırının önlenmesi amacıyla bu hüküm gündeme gelebilir.
Ancak zilyetliği koruma yetkisi de sınırsız değildir. Malvarlığına yönelen küçük bir müdahaleye karşı hayatı tehlikeye sokacak aşırı güç uygulanması ölçülü değildir. Kullanılan yöntem saldırının niteliği, failin davranışı, tehlikenin yoğunluğu ve daha hafif araçla sonuca ulaşılıp ulaşılamayacağı dikkate alınarak değerlendirilir.
Yakalama sırasında özel güvenlik zor kullanabilir mi?
Özel güvenliğin yakalama yetkisi 5188 m.7/c, d, ı ve j bentlerinde düzenlenmiştir. Suçüstü yakalaması CMK m.90’a; görev alanında aranan kişiyi yakalama m.7/d’ye; sağlık tehlikesinden koruma m.7/ı’ya; olay yeri ve delillerin korunması amacıyla yakalama ise m.7/j’ye dayanır.
Yakalama kararı hukuka uygunsa ve kişi kaçmaya, saldırmaya veya yakalamayı fiilen engellemeye çalışıyorsa, yakalamanın gerçekleştirilmesi için gerekli ve ölçülü fiziksel güç kullanılabilir. Kişi herhangi bir direnç göstermeden teslim oluyorsa, gereksiz fiziksel müdahalenin hukuki dayanağı kalmaz.
Yakalama sonrası olay m.9 gereği en seri vasıtayla genel kolluğa bildirilir. Özel güvenlik görevlisi kişiyi cezalandırmak, sorgulamak veya itirafa zorlamak amacıyla güç kullanamaz.
Giriş aramasını reddeden kişiye zor kullanılabilir mi?
Rutin giriş kontrolünün reddedilmesi tek başına fiziksel güç kullanma sebebi değildir. 5188 m.7/a, korunan alana girmek isteyen kişinin duyarlı kapıdan geçirilmesini, üstünün dedektörle aranmasını ve eşyasının X-ray cihazından geçirilmesini düzenler. Kişi bu kontrolü kabul etmiyorsa temel sonuç alana girişinin reddedilmesidir.
Kontrolü reddeden kişi buna rağmen zorla içeri girmeye, bariyeri kırmaya veya görevliye saldırmaya başlarsa artık olayın hukuki niteliği değişir. Bu durumda zilyetliğin korunması, saldırının defedilmesi veya suçüstü yakalaması gibi ayrı kanuni sebepler doğabilir. Fiziksel müdahale bu yeni sebebe dayanır; sırf “X-ray’den geçmedi” diye değil.
Özel güvenlik kelepçe kullanabilir mi?
5188 sayılı Kanun özel güvenlik görevlisinin her yakalamada otomatik kelepçe kullanmasını öngören bir hüküm içermez. Kelepçe, kişinin hareket özgürlüğüne daha ağır müdahaledir. Kaçma, kendisine veya başkasına zarar verme ya da ciddi direnme riski gibi somut nedenler bulunmadan rutin şekilde uygulanması ölçülülük sorununa yol açar.
Kişi saldırgan davranıyor, kaçmaya çalışıyor veya yakalamanın güvenli biçimde sürdürülmesini fiilen imkânsız hâle getiriyorsa kontrol tedbirinin gerekliliği somut şartlara göre değerlendirilir. Risk ortadan kalktığında daha ağır tedbirin devamı ayrıca hukuki sebep gerektirir.
Kelepçenin kullanım zamanı, sebebi ve kişinin sağlık durumu tutanağa geçirilmelidir. Kolluğa teslim sırasında bu bilgi açıkça aktarılmalıdır.
Direnç sona erince güç kullanılmaya devam edilebilir mi?
Hayır. Zor kullanmanın amacı saldırıyı, direnci veya tehlikeyi sona erdirmektir. Hukuka uygunluk sebebi ortadan kalktığında güç kullanmaya devam etmek cezalandırma veya misilleme niteliğine dönüşür. Bu durumda yaralama veya diğer ceza sorumlulukları gündeme gelir.
Ölçülülük değerlendirmesinde müdahalenin yalnız başlangıcı değil bütün süreci incelenir. İlk saniyelerde hukuka uygun başlayan bir müdahale, kişi etkisiz hâle geldikten sonra şiddetin sürdürülmesi nedeniyle sonradan hukuka aykırı hâle gelebilir.
Özel güvenliğin silah kullanması hangi kurallara tabidir?
Özel güvenlik görevlisinin silah taşıması ve silahlı görevlendirme 5188 m.8 ve m.9’da özel sınırlara bağlanmıştır. Hangi koruma ve güvenlik hizmetinde ne miktar ve özellikte ateşli silah bulundurulabileceği özel güvenlik komisyonu tarafından belirlenir. Eğitim ve öğretim kurumlarında, sağlık tesislerinde, talih oyunları işletmelerinde ve içkili yerlerde silahlı özel güvenlik görevlisi çalıştırılmasına izin verilmez; özel toplantılarda, spor müsabakalarında, sahne gösterilerinde ve benzeri etkinliklerde de silahlı görev yapılamaz.
Silah bulundurma yetkisi, her olayda silah kullanma yetkisi demek değildir. Ateşli silah kullanımı yaşam hakkına doğrudan müdahale potansiyeli taşıdığı için meşru savunma ve kanuni zor kullanma şartları çok sıkı değerlendirilir. Tehlikenin niteliği, saldırının ağırlığı ve daha hafif araçla önlenip önlenemeyeceği belirleyicidir.
Ölçülülük nasıl belirlenir?
Ölçülülük üç soruyla değerlendirilir: Müdahale hedeflenen meşru amaç için elverişli mi; aynı sonuca daha hafif araçla ulaşmak mümkün mü; kullanılan güç korunmak istenen hak ile kıyaslandığında aşırı mı? Özel güvenlik uygulamasında bu sorular olayın saniye saniye gelişimine göre incelenir.
Sözlü yönlendirme ile sona erecek bir olayda doğrudan fiziksel şiddete geçmek gerekli değildir. Kişinin bileğini tutmakla kontrol edilebilecek durumda ağır darbe uygulamak da orantısız olabilir. Buna karşılık silahlı saldırıda yalnız sözlü uyarıyla yetinilmesi güvenliği sağlamaya elverişli olmayabilir.
Personel sayısı, kişinin fiziksel durumu, silah bulunup bulunmadığı, çevrede üçüncü kişiler ve çıkış yolları gibi faktörler değerlendirmeye dâhil edilir.
Hukuka aykırı zor kullanmanın ceza hukuku sonucu nedir?
Kanuni sınırı aşan fiziksel müdahale fiilin niteliğine göre kasten yaralama, kişiyi hürriyetinden yoksun kılma, tehdit veya başka suçları oluşturabilir. 5188 m.23, özel güvenlik görevlilerinin görevleriyle bağlantılı olarak işledikleri suçlardan dolayı kamu görevlisi gibi cezalandırılacağını düzenler.
Bu nedenle görev sırasında yetki aşımı sıradan bir özel hukuk uyuşmazlığı olarak görülmez. Cumhuriyet başsavcılığına suç duyurusu, kolluk başvurusu ve idari inceleme birlikte gündeme gelebilir. Yaralanma varsa adli rapor alınması delil bakımından önemlidir.
Tazminat sorumluluğu kimde olur?
Hukuka aykırı güç kullanımı maddi veya manevi zarara yol açmışsa haksız fiil ve işveren sorumluluğu hükümleri gündeme gelir. Özel güvenlik görevlisinin kişisel sorumluluğunun yanında, görevin organizasyonu, eğitim, talimat ve denetim bakımından özel güvenlik şirketi veya hizmeti alan işverenin sorumluluğu da somut sözleşme ve olay çerçevesinde incelenir.
Kamu kurumunda görev yapan özel güvenlik personeli bakımından idarenin hizmet kusuru ve tam yargı sorumluluğu ayrıca değerlendirilir. Hangi yargı yolunun kullanılacağı personelin statüsü ve olayın gerçekleştiği hizmet ilişkisine göre belirlenir.
Olayın delilleri nasıl korunur?
Kamera kaydı, güvenlik görevlisinin kimlik bilgisi, vardiya çizelgesi, olay tutanağı, tanık beyanları, kolluğa çağrı saati, sağlık raporu ve fotoğraflar temel delillerdir. Kamera kayıtları otomatik silinebildiği için yazılı koruma talebi gecikmeden yapılmalıdır.
Özel güvenlik kimlik kartının görünür taşınması 5188 m.12’de düzenlenmiştir. Görevlinin kimliğinin tespiti mümkün değilse işletme veya güvenlik şirketinden vardiya kaydı istenebilir. Ceza soruşturmasında savcılık, ilgili kamera ve personel kayıtlarını resen veya talep üzerine temin edebilir.
Mersin’de özel güvenliğin zor kullanması bakımından uygulama
Mersin’de liman, AVM, site, hastane, fabrika, terminal ve etkinlik alanlarında yaşanan zor kullanma olaylarında uygulanacak temel hükümler 5188 m.7, m.9 ve m.23 ile Türk Ceza Kanunu’nun hukuka uygunluk sebepleridir. İlçeye göre yetki değişmez.
Olay değerlendirilirken güvenlik görevlisinin o anda görevli olup olmadığı, görev alanı, müdahale sebebi, kişinin davranışı, güç kullanımının aşamaları ve genel kolluğa bildirim zamanı birlikte incelenmelidir. Video kaydı varsa yalnız son birkaç saniye değil müdahalenin başlangıcından teslim anına kadar olan bütün görüntü önem taşır.
Sözlü tartışma özel güvenliğe fiziksel güç kullanma yetkisi verir mi?
Hayır. Hakaret, yüksek sesle tartışma veya güvenlik görevlisinin talimatına sözlü olarak itiraz edilmesi tek başına kişiye vurma, yere yatırma veya fiziksel acı verme yetkisi doğurmaz. Fiziksel zor kullanmanın hukuka uygun olması için 5188 m.7/k’nin atıf yaptığı kanuni sebeplerden biri bulunmalı ve müdahale gerekli olmalıdır.
Sözlü tartışma fiilî saldırıya dönüşürse hukuki değerlendirme değişir. Yumruk atılması, bıçak çekilmesi, bariyerin zorla aşılması veya üçüncü kişiye saldırı gibi somut tehlike doğduğunda meşru savunma, zilyetliğin korunması ya da yakalama yetkisi gündeme gelir. Kullanılabilecek güç yalnız tehlikeyi sona erdirecek ölçüyle sınırlıdır.
Birden fazla güvenlik görevlisinin müdahalesinde ölçülülük nasıl değerlendirilir?
Müdahaleye katılan personel sayısı, kullanılacak kuvvetin seviyesini etkiler. Bir kişiyi güvenli biçimde kontrol etmek için yeterli sayıda görevli mevcutsa daha ağır darbe veya araç kullanılması gerekli olmayabilir. Her görevli yalnız kendi fiilinden değil, birlikte yürütülen müdahaledeki rolünden dolayı ayrıca değerlendirilir.
Kişi kontrol altına alındıktan sonra bir görevlinin gereksiz şiddete devam etmesi hâlinde diğer görevlilerin olayı önleme yükümlülüğü de somut şartlara göre gündeme gelir. Kamera görüntüsünde kimin hangi anda ne yaptığı ayrıştırılmalıdır.
Özel güvenlik fiziksel müdahale sonrası sağlık kontrolü sağlamalı mı?
Kişide yaralanma, nefes darlığı, bilinç değişikliği, ciddi ağrı veya sağlık riski ortaya çıkmışsa 112 Acil Çağrı Merkezi üzerinden sağlık yardımı istenmelidir. Güç kullanımının hukuka uygun başlamış olması, sonradan ortaya çıkan sağlık ihtiyacını görmezden gelme hakkı vermez.
Sağlık ekibinin çağrıldığı saat, yapılan ilk yardım ve kolluğa verilen bilgi tutanakta gösterilmelidir. Kişinin “iyiyim” demesi açık ve ciddi yaralanma belirtisi varsa profesyonel sağlık değerlendirmesine engel değildir.
Görev talimatı hukuka aykırı zor kullanmayı meşru hâle getirir mi?
Hayır. İşverenin veya amirin “gerekirse dövün”, “her itiraz edeni yere yatırın” gibi hukuka aykırı talimatı kanuni yetki yaratmaz. Özel güvenlik görevlisinin yetkisi 5188 sayılı Kanun ve genel hukuka uygunluk sebeplerinden doğar; şirket içi talimat bu sınırı genişletemez.
Hukuka aykırı talimatı uygulayan görevlinin kişisel ceza sorumluluğu doğabileceği gibi, talimat veren kişi ve işverenin sorumluluğu da somut olaya göre ayrıca incelenir.
Sık Sorulan Sorular
Özel güvenlik vatandaşa vurabilir mi?
Keyfî biçimde hayır. Fiziksel güç ancak 5188 m.7/k ve atıf yaptığı hukuka uygunluk sebeplerinin şartları varsa gerekli ve ölçülü biçimde kullanılabilir.
Özel güvenlik saldırgan kişiyi yere yatırabilir mi?
Devam eden saldırıyı veya ciddi direnci sonlandırmak için daha hafif araç yeterli değilse ölçülü fiziksel müdahale yapılabilir. Saldırı sona erince gereksiz güç kullanılamaz.
Özel güvenlik kelepçe takabilir mi?
Her yakalamada otomatik kelepçe uygulanamaz. Kaçma, saldırı veya ciddi direnme riski gibi somut gereklilik ve ölçülülük aranır.
X-ray’den geçmek istemeyene güç uygulanabilir mi?
Sırf kontrolü reddettiği için hayır. Giriş reddedilebilir. Kişi zorla içeri girmeye veya saldırmaya başlarsa ayrı kanuni müdahale sebepleri doğabilir.
Özel güvenlik meşru savunma yapabilir mi?
Evet. TCK m.25’teki şartlar herkes gibi özel güvenlik görevlisi için de uygulanır; ayrıca başkasına yönelik saldırıyı koruma görevi kapsamında defedebilir.
Özel güvenlik silah kullanabilir mi?
Silahlı görev yetkisi 5188 m.8 ve m.9’a tabidir; silah kullanımı ise ayrıca meşru savunma, gereklilik ve ölçülülük şartlarına göre değerlendirilir.
Direnç bittikten sonra vurmak suç olur mu?
Hukuka uygunluk sebebi sona erdikten sonra şiddete devam edilmesi ceza sorumluluğu doğurabilir.
Haksız güç kullanımında rapor almak gerekir mi?
Yaralanma veya fiziksel etki varsa adli sağlık raporu, fotoğraf ve kamera kaydı delil bakımından önemlidir.
Özel güvenlik şirketi de sorumlu olur mu?
Görevlendirme, eğitim, talimat veya denetimle bağlantılı olarak işveren ve güvenlik şirketinin tazminat sorumluluğu somut olaya göre doğabilir.
Yakalama ve zor kullanma sonrası kolluğa haber vermek zorunlu mu?
Evet. 5188 m.9, zor kullanma ve yakalama olaylarının en seri vasıtayla genel kolluğa bildirilmesini emreder.
Hukukçu İncelemesi ve E-E-A-T
Hukukçu incelemesi: İçerik 11 Eylül 2026 tarihinde 5188 sayılı Kanun m.7/k, m.9, m.23; TMK m.981 ve TCK m.24-25 esas alınarak hazırlanmıştır. Zor kullanma ile yakalama, önleme kontrolü ve ceza soruşturması işlemleri birbirinden ayrılmıştır.
Yazar: Av. Halil BAKIRCI – Mersin Barosu. Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu.
Resmî kaynaklar: EGM Özel Güvenlik İşlemleri · Mevzuat Bilgi Sistemi
İlgili Hukuk Rehberleri
Hukuki konu hakkında iletişim
İlk iletişimde konuyu, bulunduğunuz ülke veya ili ve varsa tebliğ ya da son işlem tarihini kısaca belirtebilirsiniz. T.C. kimlik numarası, sağlık verisi veya kişisel belge göndermeyiniz. Mesajlaşma tek başına hukuki görüş veya avukatlık ilişkisi oluşturmaz.
Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu sitesinden daha fazla şey keşfedin
Son gönderilerin e-postanıza gönderilmesi için abone olun.
