Patent Sahibi Neleri Yasaklayabilir? SMK 85 Patent Hakkının Kapsamı ve İstisnalar 2026

SMK 85 patent sahibine hangi hakları verir?

Patent, buluş sahibine yalnızca buluşu kullanma imkânı veren teknik bir belge değildir. Patent hakkının esas hukuki sonucu, patent sahibine belirli fiilleri üçüncü kişilere karşı yasaklama yetkisi vermesidir. SMK m.85, bu yasaklama yetkisinin ürün patentleri ile usul patentleri bakımından hangi davranışları kapsadığını açıkça düzenler.

SMK m.85/1’e göre patent sahibi, buluşun yeri, teknoloji alanı veya ürünlerin ithal ya da yerli üretim olması konusunda ayrım yapılmaksızın patent hakkından yararlanır. Bu hüküm, patent korumasının belirli teknoloji alanlarına veya üretim kaynağına göre daraltılamayacağını ortaya koyar. Patent belgesinin kapsamı istemlerle belirlenir; patent sahibinin yasaklama yetkisi de bu teknik koruma alanı içinde kullanılabilir.

Patent sahibinin hakkı mutlak ve sınırsız değildir. Kanun hem patent sahibinin yasaklayabileceği fiilleri hem de patent hakkının kapsamı dışında kalan davranışları aynı maddede düzenlemiştir. Bu nedenle bir patent ihlali iddiasında yalnızca “patent var” sonucuna bakılmaz. Önce patent istemlerinin kapsamı, sonra üçüncü kişinin fiili, ardından m.85’teki istisnalar değerlendirilir.

Ürün patentinde hangi fiiller yasaklanabilir?

SMK m.85/2-a’ya göre patent konusu ürünün patent sahibinin izni olmadan üretilmesi, satılması, kullanılması veya ithal edilmesi ya da bu amaçlarla kişisel ihtiyaçtan başka herhangi bir nedenle elde bulundurulması önlenebilir. Düzenleme, ticari zincirin yalnızca üretim aşamasını değil, satış ve ithalat gibi sonraki aşamalarını da kapsar.

Üretim, patent istemlerinde tanımlanan teknik ürünü meydana getiren faaliyettir. Ürünün başka bir marka altında üretilmesi, farklı ambalajla satılması veya küçük ticari değişiklikler yapılması tek başına patent ihlalini ortadan kaldırmaz. Belirleyici ölçüt, ürünün patent istemlerinde korunan teknik unsurları içerip içermediğidir.

Satış kavramı yalnızca nihai tüketiciye yapılan perakende satışla sınırlı değildir. Toptan satış, distribütöre teslim, ticari teklif, e-ticaret kanalıyla satış ve ihraç amacıyla ticari dolaşıma sokma gibi fiiller somut olayın niteliğine göre değerlendirilir. Patent hakkına tecavüzün oluşması için mutlaka çok sayıda ürün satılmış olması gerekmez; kanunda yasaklanan fiilin gerçekleşmesi yeterlidir.

Kullanım bakımından da ticari bağlam önem taşır. Patentli ürünün işletmede üretim aracı olarak kullanılması, hizmet sunumunda kullanılması veya patentli cihazla ticari faaliyet yürütülmesi patent sahibinin iznine bağlı olabilir. Buna karşılık m.85/3-a’daki özel ve sınai ya da ticari amaç taşımayan fiiller istisna oluşturur.

İthalat da patent sahibinin yasaklama yetkisi içindedir. Ürünün yurt dışında hukuka uygun üretilmiş olması, Türkiye’deki patent sahibinin izni olmadan ithalat yapılabileceği anlamına gelmez. Bununla birlikte hakkın tüketilmesi kuralları ayrıca dikkate alınır. Patent sahibi tarafından veya onun izniyle piyasaya sunulan ürünlerin sonraki dolaşımı bakımından SMK’nın ortak hükümleri uygulanır.

Usul patentinde koruma nasıl işler?

SMK m.85/2-b patent konusu usulün kullanılmasını patent sahibinin yasaklama yetkisine bağlar. Usul patenti, belirli bir ürünün kendisini değil, teknik bir işlemi veya üretim yöntemini korur. Rakibin aynı sonucu farklı bir teknik süreçle elde etmesi hâlinde ihlal değerlendirmesi, patent istemlerinin teknik unsurları ile kullanılan sürecin karşılaştırılmasına dayanır.

SMK m.85/2-c, kullanılmasının yasak olduğu bilinen veya bilinmesi gereken usul patentinin kullanılmasının başkalarına teklif edilmesini de patent sahibinin önleyebileceğini düzenler. Bu hüküm, yalnızca fiilen kullanılan usulü değil, patentli usulün ticari olarak üçüncü kişilere sunulmasını da kapsar.

SMK m.85/2-ç uyarınca patent konusu usul ile doğrudan doğruya elde edilen ürünlerin satılması, kullanılması, ithal edilmesi veya ticari amaçla elde bulundurulması da patent sahibinin yasaklama yetkisindedir. Dolayısıyla usul patentinin koruması yalnızca fabrikanın içindeki üretim sürecinde kalmaz; doğrudan o usulle ortaya çıkan ürünlere kadar uzanır.

Usul patentlerinde delil konusu ayrıca önemlidir. Üretim süreci çoğu kez rakibin işletmesi içinde gerçekleştiği için patent sahibi üretim yöntemine doğrudan ulaşamayabilir. SMK’nın usul patentlerinde ispat ve delillere ilişkin hükümleri, mahkeme önünde teknik inceleme, keşif, bilirkişi ve delil tespiti mekanizmalarıyla birlikte değerlendirilir.

Patent hakkının kapsamı dışında kalan fiiller nelerdir?

Özel ve ticari olmayan kullanım

SMK m.85/3-a’ya göre sınai veya ticari bir amaç taşımayan ve özel maksatla sınırlı kalan fiiller patent hakkının kapsamı dışındadır. Bu istisna dar yorumlanır. Bir şirketin üretim veya hizmet faaliyetinde patentli ürünü kullanması, “kendi bünyesinde kullanım” gerekçesiyle özel kullanım sayılmaz.

Deneme amaçlı fiiller

SMK m.85/3-b, patent konusu buluşu içeren deneme amaçlı fiilleri istisna tutar. Buradaki deney istisnası, buluşun teknik olarak araştırılması, geliştirilmesi veya sınanması gibi faaliyetleri kapsar. Patentli ürünü ticari üretim için kullanıp faaliyete “deneme” adı verilmesi istisna oluşturmaz. Denemenin gerçek amacı ve kapsamı incelenir.

İlaç ruhsatlandırması için test ve deneyler

SMK m.85/3-c, ilaçların ruhsatlandırılması ve bunun için gerekli test ve deneyler de dâhil olmak üzere patent konusu buluşu içeren deneme amaçlı fiilleri açıkça koruma dışında bırakır. Bu düzenleme, patent süresi devam ederken ruhsat için gerekli hazırlık işlemlerinin yapılabilmesini sağlar. Ticari satış ise bu istisnanın dışında kalır.

Reçeteye özgü eczane hazırlıkları

SMK m.85/3-ç uyarınca yalnızca bir reçetenin oluşturulması için eczanelerde yapılan ilaçların seri üretim olmadan hazırlanarak kullanılması ve bu şekilde hazırlanan ilaçlara ilişkin fiiller patent hakkının dışında kalır. İstisnanın temel şartı seri üretim yapılmaması ve hazırlığın reçeteye özgü olmasıdır.

Geçici olarak Türkiye’de bulunan taşıtlar

Kanun, Paris Sözleşmesine taraf devletlerin gemi, uzay aracı, uçak veya kara nakil araçlarının yapımında veya çalıştırılmasında patentli buluşun kullanılmasına ilişkin sınırlı bir istisna getirir. Bunun için aracın Türkiye sınırları içinde geçici veya tesadüfi olarak bulunması gerekir. Milletlerarası Sivil Havacılık Anlaşması kapsamındaki belirli hava araçları için de kanunda ayrıca istisna vardır.

Tarım ve hayvan üreme materyaline ilişkin istisnalar

SMK m.85’in devamındaki fıkralar biyolojik materyal, küçük çiftçi ve hayvan yetiştiriciliği yönünden özel düzenlemeler içerir. Patentli çoğaltım materyalinin patent sahibi tarafından veya onun izniyle ticari dolaşıma sokulmasından sonra kanunda öngörülen şartlarda çiftçinin kendi tarımsal faaliyeti için kullanımı belirli ölçüde korunur. Bu istisna genel bir “patentli tohumu sınırsız çoğaltma” hakkı değildir; ilgili özel mevzuat ve maddenin şartları birlikte uygulanır.

Patent hakkının sınırı nasıl belirlenir?

Patent sahibinin hakkının teknik sınırı SMK m.89 uyarınca istemlerle belirlenir. Tarifname ve resimler istemlerin yorumunda kullanılır. Bu nedenle patent ihlali değerlendirmesi ürün adları veya pazarlama benzerliği üzerinden değil, istemlerdeki teknik unsurlar üzerinden yapılır.

İstemlerdeki bir unsurun birebir bulunmaması her zaman ihlal olmadığı anlamına gelmez. SMK m.89’da eşdeğer unsurlar da dikkate alınır. Bir unsur esas itibarıyla aynı işlevi aynı şekilde gerçekleştiriyor ve aynı sonucu ortaya çıkarıyorsa eşdeğerlik değerlendirmesi gündeme gelir.

Buna karşılık patent sahibi tarifnamede anlatılmış fakat istemlerde korunmamış her özelliği üçüncü kişilere karşı ileri süremez. Patent sisteminin üçüncü kişiler açısından öngörülebilir olması gerekir. İstemler hem hak sahibine hak ettiği korumayı sağlamalı hem de rakiplerin hangi teknik alanın serbest olduğunu makul biçimde anlayabilmesine imkân vermelidir.

Hangi olgu sonucu değiştirir?

Patent ihlalinde ilk hukuki kontrol

Patent sahibinin bir rakip ürünü veya üretim yöntemini ihlal olarak değerlendirmeden önce güncel patent sicilini, yıllık ücretleri, patentin hukuki durumunu ve istemlerin son hâlini kontrol etmesi gerekir. Patent itiraz veya hükümsüzlük sürecinde değiştirilmiş olabilir. Koruma kapsamı, patentin yürürlükteki istemleri üzerinden belirlenir.

İkinci aşamada şüpheli ürün veya usul hakkında hukuka uygun delil toplanmalıdır. Ürün satın alma, katalog, internet ilanı, teknik föy, gümrük kaydı, fuar materyali ve gerektiğinde mahkemeden delil tespiti bu aşamada önem taşır. Teknik karşılaştırma yapılmadan yalnızca görsel benzerliğe dayanarak tecavüz iddiası kurulması sağlıklı değildir.

Üçüncü aşamada SMK m.141’deki patent veya faydalı model hakkına tecavüz fiilleri ile m.85’teki istisnalar birlikte değerlendirilir. Tecavüz sabitse SMK’nın ortak hükümlerindeki durdurma, önleme, maddi ve manevi tazminat, el koyma ve ihtiyati tedbir talepleri somut olayın şartlarına göre ileri sürülür.

Türkiye geneli patent koruması

Türkiye’de verilen ulusal patent ülke sınırları içinde koruma sağlar. Patent sahibi, patentin tescilli olduğu Türkiye’de m.85 kapsamındaki yasaklama yetkilerini kullanır. Yurt dışındaki üretim tek başına Türkiye patentinin ihlali olmayabilir; ancak patentli ürünün Türkiye’ye ithali m.85 kapsamında doğrudan önem taşır.

Mersin’de faaliyet gösteren ihracatçı, ithalatçı ve üretici işletmeler bakımından özellikle makine, kimya, tarım teknolojileri, ambalaj ve lojistik ekipmanlarında patent araştırmasının ticari faaliyetten önce yapılması önemlidir. Ürünün başka ülkede serbestçe satılması, Türkiye’de patent engeli bulunmadığı anlamına gelmez.

Sık Sorulan Sorular

Patent sahibi ürünün satışını durdurabilir mi?

Evet. Ürün patentinin koruma kapsamına giren ürün patent sahibinin izni olmadan satılıyorsa SMK m.85/2-a uyarınca satışın önlenmesi istenebilir.

Patentli ürünü ithal etmek ihlal midir?

Patent konusu ürünün izinsiz ithali m.85/2-a kapsamında patent sahibinin önleyebileceği fiiller arasındadır. Hakkın tüketilmesi ayrıca incelenir.

Patentli ürünü kişisel amaçla kullanmak yasak mı?

Sınai veya ticari amaç taşımayan ve özel maksatla sınırlı kalan fiiller m.85/3-a gereği patent hakkının kapsamı dışındadır.

Patentli ürün üzerinde deney yapılabilir mi?

Patent konusu buluşu içeren gerçek deneme amaçlı fiiller m.85/3-b kapsamındadır. Ticari üretim faaliyeti “deneme” olarak adlandırılarak istisnaya sokulamaz.

Jenerik ilaç ruhsat testleri patent ihlali sayılır mı?

İlaçların ruhsatlandırılması ve bunun için gerekli test ve deneyler m.85/3-c kapsamında patent hakkının dışındadır.

Eczane reçeteye göre patentli ilaç hazırlayabilir mi?

Bir reçetenin oluşturulması için eczanede seri üretim olmadan yapılan hazırlık ve buna ilişkin fiiller m.85/3-ç kapsamındadır.

Usul patenti sadece üretim yöntemini mi korur?

Hayır. Patentli usulün kullanılması yanında bu usulle doğrudan elde edilen ürünlerin satılması, kullanılması, ithali ve ticari amaçla elde bulundurulması da m.85 kapsamındadır.

Patentli usulü başkasına teklif etmek ihlal olabilir mi?

Evet. Kullanılmasının yasak olduğu bilinen veya bilinmesi gereken patentli usulün kullanılmasının üçüncü kişilere teklif edilmesi m.85/2-c kapsamındadır.

Patentte yazan her şey korunur mu?

Hayır. Korumanın kapsamı SMK m.89 uyarınca istemlerle belirlenir. Tarifname ve resimler istemlerin yorumunda kullanılır.

Patentli ürünü başka ülkeden almak Türkiye’de serbest kullanım sağlar mı?

Hayır. Türkiye’de geçerli patent bulunduğunda ithalat ve ticari kullanım ayrı değerlendirilir. Hakkın tüketilmesi şartları somut olayda ayrıca incelenir.

Patent ihlalinde hangi dava açılır?

İhlalin durdurulması ve önlenmesi, tazminat ve SMK’da düzenlenen diğer talepler ileri sürülebilir. Görev, yetki ve ihtiyati tedbir şartları ayrıca değerlendirilir.

Resmî dayanak ve ilgili içerikler

Temel düzenlemeler 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu m.85, m.89 ve patent hakkına tecavüz bakımından m.141’dir. Patentlenebilirlik şartları için SMK 82-83 Patent Verilebilirlik Şartları, başvuru öncesi açıklama için SMK 84 ve 12 Aylık İstisna rehberi incelenebilir. Güncel mevzuat için TÜRKPATENT mevzuat sayfası esas alınmalıdır.

Av. Halil Bakırcı tarafından hazırlanmış, Av. Emirhan Keskin tarafından incelenmiştir.

Yazar Bilgisi

Avukat Halil BAKIRCI, Mersin Barosu 3472 sicil numarasına kayıtlıdır. Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu bünyesinde ceza, aile, iş, gayrimenkul ve ticaret hukuku alanlarında hukuki danışmanlık ve dava takibi sunmaktadır.

İnceleyen: Av. Emirhan Keskin · Mersin Barosu Sicil No: 5507

Av. Halil Bakırcı profilini inceleyin →