Patent Verilebilirlik Şartları Nelerdir? Yenilik, Buluş Basamağı ve Sanayiye Uygulanabilirlik | SMK 82-83 Rehberi 2026
Kısa ve net cevap: 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu’nun 82 ve 83. maddelerine göre bir buluşa patent verilebilmesi için üç temel şart birlikte bulunmalıdır: yenilik, buluş basamağı ve sanayiye uygulanabilirlik. Yenilik için buluşun başvuru veya geçerli rüçhan tarihinden önce tekniğin bilinen durumuna dahil olmaması gerekir. Buluş basamağı için buluş, ilgili teknik alandaki uzman kişi açısından tekniğin bilinen durumundan açıkça çıkarılabilir olmamalıdır. Sanayiye uygulanabilirlik için buluşun sanayinin herhangi bir dalında, tarım dahil, üretilebilir veya kullanılabilir olması gerekir. Ayrıca başvuru konusu SMK m.82’de “buluş sayılmayan” veya patent verilemeyecek konular arasında bulunmamalıdır. Patent alınabilirlik yalnızca ürünün ticari olarak yeni görünmesine değil, dünya çapındaki teknik bilgi karşısındaki hukuki ve teknik yeniliğine dayanır.
Patent verilebilirlik değerlendirmesi hangi sırayla yapılır?
Patent başvurusunda önce başvuru konusunun teknik nitelikte bir buluş olup olmadığı ve m.82’deki istisnalara girip girmediği değerlendirilir. Ardından buluşun yeniliği, buluş basamağı ve sanayiye uygulanabilirliği incelenir. Bu üç kriterin yalnızca birinin sağlanması patent için yeterli değildir.
Örneğin dünyada daha önce açıklanmamış bir fikir yeni olabilir; ancak teknik alandaki uzman kişi için mevcut bilgilerden açıkça çıkarılabiliyorsa buluş basamağı yoktur. Tersine karmaşık ve yaratıcı bir teknik çözüm, başvuru tarihinden önce aynı şekilde kamuya açıklanmışsa yenilik şartını kaybetmiştir.
Yenilik nedir?
SMK m.83’e göre tekniğin bilinen durumuna dahil olmayan buluş yenidir. Tekniğin bilinen durumu; başvuru tarihinden önce dünyanın herhangi bir yerinde yazılı veya sözlü tanıtım, kullanım ya da başka herhangi bir yolla toplumca erişilebilir hâle gelmiş bilgileri kapsar.
Bu nedenle yenilik yalnızca Türkiye’deki ürünlere veya TÜRKPATENT kayıtlarına göre ölçülmez. Yabancı patent dokümanı, bilimsel makale, tez, katalog, video, fuar sunumu, kullanım kılavuzu, internet sayfası veya piyasadaki ürün yenilik değerlendirmesinde önceki teknik oluşturabilir.
Dünya çapında yenilik ne demektir?
Patent sisteminde coğrafi sınır yoktur. Bir teknik çözüm yıllardır yalnızca Japonya’da kullanılan bir makinede yer alıyorsa ve kamuya erişilebilir biçimde açıklanmışsa Türkiye’de ilk kez pazarlanması onu yeni buluş hâline getirmez. Aynı şekilde yabancı dilde yayımlanmış eski bir patent dokümanı da önceki teknik olabilir.
Başvuru öncesi araştırma bu nedenle TÜRKPATENT yanında Espacenet, WIPO PATENTSCOPE, Google Patents ve ilgili yabancı patent ofislerinin veri tabanlarını da kapsamalıdır.
Tek bir önceki doküman yeniliği nasıl bozar?
Yenilik incelemesinde istemde yer alan bütün teknik özelliklerin tek bir önceki kaynakta doğrudan ve açık biçimde bulunup bulunmadığı önemlidir. Birden fazla farklı dokümandaki unsurların sonradan birleştirilmesi daha çok buluş basamağı değerlendirmesinde gündeme gelir.
Bu nedenle patent istemleri hazırlanırken buluşu gerçekten farklılaştıran teknik özellikler açıkça yazılmalı; gereksiz geniş istem, tek bir eski belgeyle çakışma riskini artırmamalıdır.
Patent başvurusu yayınlanmamış eski başvurudan etkilenebilir mi?
Kanun, belirli önceki tarihli patent veya faydalı model başvurularının daha sonra yayımlanması durumunda da yenilik bakımından özel önceki teknik etkisi tanır. Başvuru tarihi veya rüçhanı daha eski olan fakat sizin başvuru gününüzde henüz yayımlanmamış dosya, Kanundaki şartlarla sonraki başvurunun yeniliğini etkileyebilir.
Bu nedenle başvuru öncesi araştırma ne kadar iyi yapılırsa yapılsın henüz yayımlanmamış gizli başvuruların tamamının görülmesi mümkün değildir. Patent tescili sürecindeki bu “gizli önceki hak” riski sistemin doğal parçasıdır.
Buluş basamağı nedir?
Buluş basamağı, yeni olan teknik çözümün ilgili alandaki uzman kişi için mevcut teknik bilgilerden açık biçimde çıkarılabilir olmaması şartıdır. Günlük dilde “yaratıcı” veya “akıllıca” olması tek başına hukuki test değildir. Ölçüt, ilgili teknik alandaki uzman kişinin başvuru tarihinde sahip olacağı bilgi düzeyidir.
Buluş basamağı yenilikten daha nitelikli bir filtredir. Amaç, sıradan mühendislik değişiklikleri, rutin optimizasyonlar veya bilinen çözümlerin açık birleşimleri için yirmi yıllık patent tekeli kurulmasını önlemektir.
“Teknik alandaki uzman kişi” kimdir?
Uzman kişi gerçek bir bilirkişi veya belirli isimli mühendis değildir; patent hukukunda kullanılan varsayımsal ölçüttür. İlgili teknik alanın genel bilgisine ve rutin çalışma yeteneğine sahip, tekniğin bilinen durumunu takip eden fakat buluş sahibinin yaratıcı sezgisine sahip olduğu varsayılmayan kişidir.
Biyoteknoloji buluşunda uzman profil ile mekanik bağlantı elemanındaki uzman profil aynı değildir. Teknik alan doğru belirlenmeden buluş basamağı analizi sağlıklı yapılamaz.
Buluş basamağı hangi yöntemle incelenir?
Uygulamada önce en yakın teknik bilgi belirlenir, sonra başvurunun önceki teknikten ayrılan özellikleri ve bu özelliklerin doğurduğu teknik etki tespit edilir. Ardından uzman kişinin aynı teknik problemi çözmek için mevcut bilgilerden hareketle bu çözüme açıkça ulaşıp ulaşamayacağı değerlendirilir.
Avrupa patent pratiğinde kullanılan problem-çözüm yaklaşımı Türk patent incelemesinde de teknik analiz bakımından güçlü referans metodudur. Ancak her dosya, istemlerin somut içeriği üzerinden değerlendirilir.
İki eski patentin birleştirilmesi buluş basamağını kaldırabilir mi?
Evet. Yenilikte tek bir kaynakta bütün özellikler aranırken, buluş basamağında uzman kişinin birden fazla önceki teknik kaynağı birlikte değerlendirmesi mümkün olabilir. Ancak her iki kaynağın sonradan sonuç bilindiği için yapay şekilde birleştirilmesi doğru değildir. Uzman kişinin başvuru tarihinde bu kaynakları birleştirmeye yönelmesi için teknik motivasyon bulunup bulunmadığı incelenir.
“A belgesinde yarısı, B belgesinde yarısı var; o hâlde buluş basamağı yok” şeklindeki mekanik yaklaşım yeterli değildir.
Ticari başarı buluş basamağını ispatlar mı?
Bir ürünün çok satması, yatırım alması veya sektörde başarı kazanması tek başına patentlenebilirlik ispatı değildir. Bununla birlikte uzun süredir çözülemeyen teknik problem, beklenmeyen teknik etki, rakiplerin başarısız denemeleri veya güçlü ticari başarı gibi ikincil göstergeler buluş basamağı değerlendirmesinde destekleyici rol oynayabilir.
Asıl ölçüt yine istemdeki teknik özelliklerin önceki teknik karşısında uzman kişi için açık olup olmadığıdır.
Sanayiye uygulanabilirlik nedir?
SMK m.83’e göre buluş, sanayinin herhangi bir dalında üretilebilir veya kullanılabilir nitelikteyse sanayiye uygulanabilir kabul edilir. Sanayi kavramı geniştir ve tarımı da kapsar. Buluşun yalnızca teorik düşünce olarak kalmaması, teknik olarak gerçekleştirilebilir ve tekrarlanabilir kullanım sağlaması gerekir.
Ürünün hemen seri üretime hazır olması şart değildir. Prototip aşamasındaki teknik çözüm, tarifnamede uygulanabilir şekilde açıklandıysa sanayiye uygulanabilirlik taşıyabilir.
Çalışmayan buluş patent alabilir mi?
Teknik olarak çalışması mümkün olmayan, fizik kurallarıyla bağdaşmayan veya tarifnamede gerçekleştirilebilir biçimde açıklanmayan sistem patentlenebilirlik şartlarını karşılamaz. “Sonsuz enerji üreten makine” gibi bilinen fizik kurallarına aykırı iddialar, yalnızca çizim sunularak patentlenebilir hâle gelmez.
Başvuru sahibi gerektiğinde deney verisi, prototip sonucu veya teknik hesaplarla buluşun gerçekleştirilebilir olduğunu desteklemelidir.
Prototip olmadan patent başvurusu yapılabilir mi?
Evet. Patent başvurusu için fiziksel prototip zorunlu değildir. Ancak tarifname buluşu ilgili teknik alandaki uzman kişinin uygulayabileceği açıklıkta anlatmalıdır. Buluş yalnızca hedef veya sonuç söylemiyle bırakılırsa açıklama yetersizliği sorunu doğar.
Örneğin “enerji tüketimini yüzde 50 azaltan motor” demek tek başına yeterli değildir; bu sonucu sağlayan teknik yapı ve çalışma ilişkisi açıklanmalıdır.
Bilgisayar destekli buluşlar patentlenebilir mi?
Bilgisayar programı “program olarak” SMK m.82 kapsamında buluş sayılmayan konular arasındadır. Ancak yazılım kullanan teknik sistemin yalnızca soyut algoritma değil, ek teknik etki ve teknik probleme teknik çözüm oluşturması hâlinde patentlenebilirlik ayrıca değerlendirilir.
Bu nedenle her yazılım patent dışıdır demek de, “uygulamamız yeni” diyerek her yazılımı patentlenebilir saymak da doğru değildir. Teknik karakter ve istem yapısı incelenmelidir.
Yapay zekâ ile ilgili buluşlar patentlenebilir mi?
Yapay zekâ algoritmasının soyut matematiksel yöntemi veya bilgisayar programı olarak kendisi patentlenebilirlik engeline takılabilir. Buna karşılık belirli sensör verisini işleyerek fiziksel cihazı kontrol eden, üretim sürecini teknik olarak optimize eden veya teknik görüntüleme problemine somut teknik çözüm sağlayan sistemler şartları varsa patent kapsamında değerlendirilebilir.
Başvuruda “AI kullanır” ifadesi yerine modelin teknik sistemle nasıl etkileştiği ve ölçülebilir teknik etkinin ne olduğu açıklanmalıdır.
Matematiksel yöntem patentlenebilir mi?
Matematiksel yöntem “bu niteliğiyle” buluş sayılmayan konular arasındadır. Ancak matematiksel yöntemin teknik sürecin parçası olarak somut teknik etki oluşturduğu uygulama, istemin bütünü dikkate alınarak farklı değerlendirilebilir.
Patent vekili veya teknik ekip, soyut matematik ile teknik uygulamayı istemlerde açık biçimde ayırmalıdır.
İş modeli patentlenebilir mi?
Ticari faaliyetlere ilişkin plan, kural ve yöntemler SMK m.82’de buluş sayılmayan konular arasındadır. “Yeni abonelik modeli”, “farklı ödeme yöntemi” veya “müşteri puan sistemi” yalnızca ticari organizasyon olarak patentlenemez.
Bir ticari sistemin bilgisayar altyapısı kullanması da onu otomatik teknik buluş hâline getirmez. Patentlenebilirlik için teknik problemin teknik araçlarla çözülmesi gerekir.
Tıbbi yöntem patentlenebilir mi?
İnsan veya hayvan vücuduna uygulanacak teşhis yöntemleri ile cerrahi ve tedavi yöntemleri SMK m.82’de patent verilemeyecek konular arasındadır. Ancak bu yöntemlerde kullanılan ürünler, maddeler veya bileşimler gerekli patentlenebilirlik şartlarını taşıyorsa patent konusu olabilir.
İlaç bileşimi, tıbbi cihaz ve tedavi yöntemi istemleri bu nedenle farklı biçimde hazırlanır.
Keşif patent olabilir mi?
Doğada zaten var olan bir olgunun keşfedilmesi tek başına buluş değildir. Bilimsel teori ve keşifler m.82 kapsamında patentlenebilir buluş sayılmaz. Ancak keşfedilen özelliğe dayanarak yeni ve teknik bir ürün, süreç veya kullanım geliştirilirse bu teknik uygulama ayrıca patentlenebilirlik testine tabi olur.
Patent hukuku bilgiyi keşfetmeyi değil, teknik çözüm yaratmayı korur.
Patent başvurusundan önce gizlilik neden önemlidir?
Buluşun başvuru öncesinde kamuya açıklanması yeniliği ortadan kaldırabilir. SMK m.84 belirli kaynaklardan gelen açıklamalar için on iki aylık özel istisna tanısa da bu istisnaya güvenerek ürün lansmanı yapmak uluslararası koruma bakımından risklidir.
Yatırımcı, üretici, tedarikçi ve ortaklarla başvuru öncesi gizlilik sözleşmesi yapılmalı; mümkünse patent başvurusu kamuya açıklamadan önce verilmelidir.
Patent araştırması nasıl yapılmalıdır?
- Buluşun teknik problem ve çözümünü bir cümlede tanımlayın.
- Türkçe ve İngilizce teknik anahtar kelimeler çıkarın.
- IPC/CPC sınıflarını belirleyin.
- TÜRKPATENT, Espacenet ve WIPO PATENTSCOPE üzerinde arama yapın.
- Rakip şirketlerin patent ailelerini inceleyin.
- Bilimsel makale, tez ve ürün kataloglarını araştırın.
- En yakın önceki teknikleri istem özellikleriyle tablo hâlinde karşılaştırın.
- Yenilik ile buluş basamağı analizini ayrı yapın.
Patent başvuru stratejisinde istemlerin rolü
Patent korumasının sınırı istemlerle belirlenir. Tarifnamede çok sayıda ayrıntı bulunmasına rağmen istemler eski teknikle aynı genişlikte yazılmışsa patent reddedilebilir. Tersine gereksiz dar istem, buluş patentlense bile rakiplerin küçük değişikliklerle etrafından dolaşmasını kolaylaştırabilir.
İstem stratejisi yenilik araştırması tamamlandıktan sonra, buluşu önceki teknikten ayıran zorunlu teknik özellikler üzerinden kurulmalıdır.
Başvuru öncesi patentlenebilirlik kontrol listesi
- Başvuru konusu teknik çözüm mü, soyut fikir mi?
- SMK m.82’deki patent dışı konulardan biri mi?
- Dünya çapında aynı teknik çözüm daha önce açıklandı mı?
- Uzman kişi için çözüm önceki teknikten açıkça çıkarılabilir mi?
- Teknik etki ve avantaj ölçülebilir mi?
- Buluş üretilebilir veya kullanılabilir mi?
- Tarifname uzman kişinin uygulayabileceği kadar açık mı?
- Kamuya açıklama yapıldıysa tarih ve SMK m.84 durumu belirlendi mi?
- Yurt dışı başvurular için rüçhan ve gizlilik takvimi oluşturuldu mu?
TÜRKPATENT araştırma ve inceleme süreci
Patent başvurusu şekli incelemenin ardından araştırma raporu ve inceleme aşamalarından geçer. Araştırma raporunda önceki teknik dokümanları gösterilir; inceleme aşamasında istemlerin patentlenebilirlik şartlarını taşıyıp taşımadığı değerlendirilir. Başvuru sahibi raporlara karşı görüş sunabilir ve Kanunun izin verdiği kapsamda istemleri değiştirebilir.
Patent verilmesi kararı da üçüncü kişilerin Kanundaki süre içinde itiraz hakkını tamamen ortadan kaldırmaz. Tescil sonrası itiraz ve hükümsüzlük yolları devam eder.
Resmî kaynaklar ve ilgili rehberler
Güncel patent mevzuatı ve başvuru kılavuzları için TÜRKPATENT Patent ve TÜRKPATENT Mevzuat sayfaları esas alınmalıdır. Patent verilemeyecek konular için SMK m.82 rehberimizi, başvuru öncesi açıklama için SMK m.84 rehberimizi, araştırma raporu için SMK m.96 rehberimizi inceleyebilirsiniz.
Sık Sorulan Sorular
Patent almanın üç temel şartı nedir?
Yenilik, buluş basamağı ve sanayiye uygulanabilirliktir.
Türkiye’de daha önce olmayan ürün kesin yeni midir?
Hayır. Yenilik dünya çapındaki kamuya açık teknik bilgiye göre değerlendirilir.
Buluş basamağı ne demektir?
Buluşun ilgili teknik alandaki uzman kişi açısından tekniğin bilinen durumundan açıkça çıkarılabilir olmamasıdır.
Prototip olmadan patent alınabilir mi?
Evet. Ancak tarifname buluşu uzman kişinin uygulayabileceği açıklıkta öğretmelidir.
Bilgisayar programı patentlenebilir mi?
Program olarak kendisi patentlenmez; teknik probleme teknik çözüm sağlayan bilgisayar destekli buluşlar ayrıca değerlendirilir.
İş modeli patentlenebilir mi?
Soyut ticari plan ve yöntem patentlenebilir buluş sayılmaz.
Sanayiye uygulanabilirlik tarımı kapsar mı?
Evet. Kanundaki sanayi kavramı tarımı da kapsar.
Patent tescili yeniliği sonsuza kadar tartışılmaz hâle getirir mi?
Hayır. Daha eski teknik sonradan ortaya çıkarsa itiraz veya hükümsüzlük yolları gündeme gelebilir.
Sonuç
Patent verilebilirliğin omurgası SMK m.82-83’teki üçlü testtir: buluş dünya çapında yeni olmalı, uzman kişi için açık olmayan bir teknik ilerleme içermeli ve sanayide uygulanabilir olmalıdır. Başvurunun güçlü olması, yalnızca iyi bir fikirden değil; doğru önceki teknik araştırması, teknik etkinin açık anlatımı ve koruma kapsamını dengeli kuran istemlerden geçer.
Hukukçu İncelemesi ve E-E-A-T
Bu içerik 11 Eylül 2026 tarihinde 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu m.82-83 ve TÜRKPATENT’in güncel patent mevzuat/kılavuzları esas alınarak hazırlanmıştır. Yazar ve inceleyen: Av. Halil Bakırcı, Mersin Barosu Sicil No: 3472.
Hukuki konu hakkında iletişim
İlk iletişimde konuyu, bulunduğunuz ülke veya ili ve varsa tebliğ ya da son işlem tarihini kısaca belirtebilirsiniz. T.C. kimlik numarası, sağlık verisi veya kişisel belge göndermeyiniz. Mesajlaşma tek başına hukuki görüş veya avukatlık ilişkisi oluşturmaz.
