Patentte Rüçhan Hakkı Nedir? SMK 93 ile 12 Aylık Öncelik Süresi 2026
Patentte rüçhan hakkı ne işe yarar?
Patent koruması ülkeseldir. Türkiye’de yapılan patent başvurusu kendiliğinden Almanya, ABD, Çin veya başka ülkelerde koruma sağlamaz. Bir buluş sahibi ilk başvuruyu bir ülkede yaptıktan sonra yabancı ülke stratejisini hazırlamak, çeviri yapmak, pazar değerlendirmesi ve bütçe planlamak için zamana ihtiyaç duyar. Rüçhan sistemi bu ihtiyaca cevap verir.
SMK m.93, belirli şartlarda ilk başvurunun tarihini sonraki Türkiye başvurusu için öncelik tarihi olarak kabul eder. Böylece ilk başvuru ile Türkiye başvurusu arasındaki dönemde gerçekleşen belirli açıklamalar ve başvurular, rüçhan kapsamındaki konu bakımından sonraki başvurunun önüne geçemez.
Rüçhan hakkı patent süresini uzatmaz. Türkiye’deki patentin koruma süresi kanundaki kendi hesaplama kurallarına tabidir. Rüçhanın işlevi süre eklemek değil, yenilik ve önceki tarihli hak değerlendirmesinde öncelik tarihi sağlamaktır.
Patent rüçhan süresi kaç aydır?
SMK m.93/1 kapsamında patent ve faydalı model başvuruları için temel rüçhan süresi on iki aydır. İlk başvurunun yapıldığı tarihten itibaren on iki ay içinde Türkiye’de başvuru yapılmalı ve rüçhan talep edilmelidir. Bu süre, marka ve tasarımlardaki rüçhan sürelerinden farklıdır.
Süre hesabında ilk başvurunun tarihi başlangıç noktasıdır. Başvuru stratejisi son güne bırakılmamalıdır. Yabancı dosyanın Türkçe teknik çevirisi, buluşçu ve hak sahibi zinciri, rüçhan belgesi ve istem stratejisi önceden hazırlanmalıdır.
On iki ay içinde Türkiye başvurusu yapılması tek başına rüçhanı kesinleştirmez. SMK m.94 uyarınca rüçhan talebinin başvuruyla birlikte veya kanundaki süre içinde yapılması, gerekli belgenin ve ücretin süresinde sunulması gerekir. Rüçhan hakkının maddi kaynağı m.93, talep ve belge usulü ise m.94’tür.
Hangi başvuru “ilk başvuru” sayılır?
Rüçhan hakkı aynı buluş için yapılan ilk usulüne uygun patent veya faydalı model başvurusuna dayanır. Başvurunun sonucu patent verilmesi olmak zorunda değildir; önemli olan başvurunun tarih doğurabilecek nitelikte usulüne uygun biçimde yapılmış olmasıdır.
Aynı buluş için daha önce başvuru yapılmışsa sonraki başvurunun “ilk başvuru” olarak rüçhana temel olması sınırlı şartlara bağlıdır. Önceki başvurunun kamuya açılmaması, rüçhan hakkı doğurmamış veya rüçhan için kullanılmamış olması ve artık hak doğurmayacak biçimde geri çekilmiş, terk edilmiş ya da reddedilmiş olması gibi şartlar ilgili uluslararası kurallar ve SMK çerçevesinde incelenir.
Rüçhan zincirinde başvuru sahibi değişmişse halefiyet belgelendirilmelidir. Türkiye başvurusunu yapan kişi ilk yabancı başvurunun sahibi değilse rüçhan hakkının kendisine nasıl geçtiği açıklanmalı ve gerekli belgeler hazırlanmalıdır. Şirket birleşmesi, çalışan buluşu devri veya sözleşmeyle devir bu noktada önem taşır.
Sergide açıklanan buluş için rüçhan hakkı var mı?
SMK m.93, Türkiye’de açılan ulusal veya uluslararası sergiler ile Paris Sözleşmesine taraf devletlerde açılan resmî veya resmen tanınan uluslararası sergilerde patent veya faydalı model konusunu kapsayan ürününü teşhir eden gerçek veya tüzel kişilere de belirli şartlarda rüçhan imkânı tanır.
Sergi rüçhanı her fuar veya ticari etkinlik için otomatik doğmaz. Serginin kanunda aranan statüye sahip olması ve ürünün sergide gösterildiğinin usulüne uygun belgelenmesi gerekir. Sergi tarihi, ürünün ilk gösterildiği tarih ve ilgili belge içeriği dikkatle kontrol edilmelidir.
Sergi rüçhanı, başvuru öncesi açıklamalara ilişkin SMK m.84 ile karıştırılmamalıdır. M.84 belirli açıklamaların patent verilebilirliğini etkilememesine ilişkin bir istisna kurarken, m.93 belirli bir tarihin rüçhan tarihi olarak ileri sürülmesine imkân verir. Somut olayda her iki düzenleme birlikte önem taşıyabilir.
Rüçhan hakkının hukuki etkisi nedir?
Geçerli rüçhan talebinde patentlenebilirlik ve önceki hak incelemesinde rüçhan tarihi kritik hâle gelir. SMK m.94, rüçhan hakkının etkisini ayrıntılı biçimde düzenler. İlk başvurudan Türkiye başvurusuna kadar geçen dönemdeki olayların rüçhan kapsamındaki konuya etkisi bu tarih üzerinden değerlendirilir.
Rüçhan yalnızca ilk başvuruda açıklanan teknik konu için geçerlidir. Türkiye başvurusuna ilk dosyada bulunmayan yeni teknik özellikler eklenmişse bu yeni konu ilk başvurunun rüçhan tarihinden yararlanamaz. Aynı başvuruda farklı istemler farklı rüçhan durumlarına sahip olabilir.
İlk başvurunun istemlerinde açıkça yazılmamış fakat başvurunun bütünü içinde açıkça açıklanmış teknik unsurlar da şartları varsa rüçhandan yararlanabilir. Bu nedenle rüçhan incelemesi yalnız istem başlıklarına bakılarak yapılmaz; ilk dosyanın tarifname ve resimleri de karşılaştırılır.
Birden fazla rüçhan talep edilebilir mi?
Patent başvurusunda birden fazla rüçhan talep edilmesi mümkündür. Farklı teknik unsurlar farklı ilk başvurulara dayanıyorsa her unsur için hangi rüçhanın geçerli olduğu belirlenir. Bu durum özellikle aşamalı Ar-Ge projelerinde ve farklı ülkelerde yapılan seri başvurularda görülür.
Birden çok rüçhan stratejisi teknik açıdan dikkatle hazırlanmalıdır. Daha sonraki ilk başvuruda geliştirilen yeni özellik, daha eski başvurunun rüçhanına sahipmiş gibi sunulamaz. Her istem ve teknik unsur için destek haritası oluşturmak, sonradan doğabilecek geçerlilik sorunlarını azaltır.
Rüçhan hakkı ile yenilik ilişkisi
Patentlenebilirlikte yenilik SMK m.83’e göre değerlendirilir. Geçerli rüçhan varsa başvuru veya rüçhan tarihi, tekniğin bilinen durumuna karşı başvurunun zaman konumunu belirler. İlk başvurudan sonra yayımlanan fakat rüçhan tarihinden sonra kalan bir dokümanın etkisi bu nedenle farklı olabilir.
Rüçhan hakkı, ilk başvurudan önce mevcut olan bilinen tekniği ortadan kaldırmaz. İlk rüçhan tarihinden önce kamuya açıklanmış teknik bilgi yine yenilik ve buluş basamağı incelemesinde dikkate alınır. Rüçhan yalnız zaman bakımından öncelik sağlar; patentlenebilir olmayan buluşu patentlenebilir hâle getirmez.
Hangi olgu sonucu değiştirir?
| Olgu | Rüçhan sonucu |
|---|---|
| İlk yabancı patent başvurusundan 8 ay sonra Türkiye başvurusu | Diğer şartlar da varsa 12 aylık rüçhan süresi içindedir. |
| Türkiye başvurusu ilk başvurudan 13 ay sonra | SMK m.93’teki 12 aylık Paris rüçhanı süresi aşılmıştır. |
| Türkiye dosyasına ilk başvuruda olmayan yeni özellik eklendi | Yeni özellik eski rüçhan tarihinden yararlanmaz. |
| Başvuru sahibi ilk başvurunun sahibinden farklı | Halefiyet ve rüçhan hakkının devri belgelenmelidir. |
| Ürün sıradan ticari fuarda gösterildi | Sergi rüçhanı otomatik doğmaz; serginin kanuni statüsü araştırılır. |
Uluslararası patent stratejisinde rüçhan
İlk ulusal başvurudan sonra on iki aylık dönem, PCT başvurusu veya doğrudan yabancı ülke başvuruları için temel planlama dönemidir. Şirketler bu süre içinde hedef pazarları, rakip üretim merkezlerini, lisans planlarını ve bütçeyi belirlemelidir.
Yalnız mevcut satış ülkelerine başvuru yapmak her zaman yeterli değildir. Rakiplerin üretim yaptığı, gelecekte pazar olabilecek veya lisans gelirinin önemli olduğu ülkeler değerlendirilmelidir. Patent maliyetleri ülke, çeviri ve vekillik giderleri nedeniyle artabileceğinden koruma stratejisi ticari değerle bağlantılı kurulmalıdır.
Türkiye’de ilk başvuru yapan bir şirket de aynı 12 aylık rüçhan mantığını yabancı başvurularında kullanabilir. İlk dosyanın teknik olarak yeterli hazırlanması burada özellikle önemlidir; yabancı başvurularda korunmak istenen konu ilk başvuruda açıklanmamışsa rüçhan desteği sorun yaşayabilir.
Sık Sorulan Sorular
Patentte rüçhan süresi kaç aydır?
Patent ve faydalı model için temel Paris rüçhan süresi ilk başvurudan itibaren 12 aydır.
Rüçhan hakkı patent süresini uzatır mı?
Hayır. Rüçhan bir öncelik tarihi sağlar; patent koruma süresini uzatmaz.
İlk başvuru reddedilirse rüçhan kullanılabilir mi?
Rüçhan için ilk başvurunun mutlaka patentle sonuçlanması gerekmez. Başvurunun usulüne uygun tarih doğurması ve diğer şartların bulunması esastır.
Yabancı başvurunun sahibi ile Türkiye başvuru sahibi farklı olabilir mi?
Evet; ancak rüçhan hakkının Türkiye başvuru sahibine geçtiği hukuken açıklanmalı ve gerektiğinde belgelenmelidir.
Bir patent başvurusunda iki rüçhan olabilir mi?
Evet. Birden fazla rüçhan talep edilebilir; her teknik unsurun hangi ilk başvuruda destek bulduğu ayrıca incelenir.
İlk başvurudan sonra yaptığım geliştirme eski rüçhandan yararlanır mı?
İlk başvuruda açıklanmayan yeni teknik özellik eski rüçhan tarihinden yararlanmaz.
Fuar gösterimi rüçhan verir mi?
Her fuar vermez. SMK m.93’teki resmî veya resmen tanınan sergi şartlarının ve belgeleme yükümlülüklerinin gerçekleşmesi gerekir.
Rüçhan talebi ne zaman yapılır?
Talep ve belge usulü SMK m.94’e tabidir. Başvuru sırasında veya kanundaki süre içinde talep ve gerekli işlemler tamamlanmalıdır.
Rüçhan hakkı olmadan yabancı başvuru yapılabilir mi?
Evet; ancak ilk başvurudan sonraki açıklama ve başvuruların etkisi farklılaşabilir. Yenilik kaybı riski ayrıca değerlendirilir.
PCT başvurusu için de 12 aylık süre önemli mi?
Evet. İlk başvurunun rüçhanını PCT başvurusunda kullanmak isteyen başvuru sahipleri bakımından 12 aylık dönem temel takvimdir.
Rüçhan belgesi verilmezse ne olur?
SMK m.94’teki belge ve ücret yükümlülükleri süresinde yerine getirilmezse rüçhan talebi yapılmamış sayılabilir.
Resmî dayanak ve ilgili içerikler
Temel düzenleme 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu m.93’tür. Başvuru belgeleri için SMK 90 Patent Başvurusu Belgeleri, başvuru öncesi açıklamalar için SMK 84 ve 12 Aylık İstisna rehberleri incelenebilir. Rüçhan talebinin usulü için SMK m.94 ve güncel TÜRKPATENT kılavuzları esas alınmalıdır.
Hukuki konu hakkında iletişim
İlk iletişimde konuyu, bulunduğunuz ülke veya ili ve varsa tebliğ ya da son işlem tarihini kısaca belirtebilirsiniz. T.C. kimlik numarası, sağlık verisi veya kişisel belge göndermeyiniz. Mesajlaşma tek başına hukuki görüş veya avukatlık ilişkisi oluşturmaz.
BAKIRCI & KESKİN HUKUK BÜROSU sitesinden daha fazla şey keşfedin
Son gönderilerin e-postanıza gönderilmesi için abone olun.
