Pazar Yeri Nasıl Kurulur? Semt Pazarı, Üretici Pazarı ve Kuruluş Komisyonu | 5957 m.7

Pazar yeri nedir?

5957 sayılı Kanun ve Pazar Yerleri Hakkında Yönetmelik, pazar yerlerini semt pazarları ve üretici pazarları başta olmak üzere belediyelerce düzenlenen perakende satış alanları olarak ele alır. Bu alanlar yalnız tezgâhların belirli günlerde kurulduğu boşluklar değildir; satış yeri tahsisi, denetim, zabıta, hijyen, tartı, güvenlik, fiyatlandırma ve tüketicinin korunması kurallarına tabi düzenlenmiş ticaret alanlarıdır.

Kanunun amacı, sebze ve meyve ticaretinin kaliteli, standartlara ve gıda güvenilirliğine uygun biçimde yapılmasını ve üretici ile tüketicinin korunmasını kapsar. Pazar yerleri bu amacın perakende ticaretteki önemli uygulama alanıdır.

Bir cadde veya özel arazi üzerinde çok sayıda satıcının bir araya gelmesi, tek başına o alanı 5957 anlamında “pazar yeri” hâline getirmez. Kuruluş yetkisi ve usulü Kanun ile Yönetmelikte özel olarak belirlenmiştir.

Pazar yeri kuruluşunun kanuni dayanağı nedir?

Pazar yerlerinin temel kanuni düzenlemesi 5957 sayılı Kanun m.7’dir. Madde semt pazarının kuruluş ölçütlerini, üreticilere ayrılacak satış yeri oranını, üretici pazarının şartlarını ve belediyelerin temel görevlerini düzenler.

Ayrıntılar 12 Temmuz 2012 tarihli ve 28351 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Pazar Yerleri Hakkında Yönetmelik ile belirlenmiştir. Yönetmeliğin 5. maddesi kuruluş ve işletmeyi, 7. maddesi kuruluş komisyonunu; devam eden hükümler hizmet tesisleri, yerleşim planı, satış yeri tahsisi, kimlik kartı, denetim ve diğer uygulamaları düzenler.

Kuruluş sürecinde ayrıca imar, trafik, sağlık, zabıta ve belediye mevzuatı uygulanır. Pazar yeri Yönetmeliği, başka mevzuattan doğan yükümlülükleri ortadan kaldırmaz.

Pazar yerlerini kimler kurabilir?

Pazar Yerleri Hakkında Yönetmelik m.5/1’e göre pazar yerleri, imar planında belirlenmiş veya asıl tahsis amacını engellememek kaydıyla ayrılmış diğer alanlarda belediyeler veya belediyelerin yüzde 50’den fazlasına sahip oldukları iştirakleri tarafından kurulabilir.

Belediye iştirakinin sermaye yapısı önemlidir. Belediyenin payının %50 veya daha az olduğu bir şirket, yalnız belediyeyle ortak olduğu gerekçesiyle Yönetmelikteki kuruluş yetkisine sahip değildir. Pay oranının %50’den fazla olması gerekir.

Kuruluş kararı, pazar yeri kuruluş komisyonunun raporunu değerlendiren belediye meclisince alınır. Belediye iştiraki tarafından kurulacak olsa da pazar yerinin kamusal planlama ve kuruluş denetimi belediye mekanizmasından bağımsız değildir.

Gerçek kişi veya özel şirket pazar yeri kurabilir mi?

Hayır. Ticaret Bakanlığının 2026 tarihli güncel açıklaması ve Yönetmelik m.5 açık biçimde gerçek veya diğer tüzel kişiler tarafından pazar yeri kurulamayacağını belirtir.

Bu yönüyle pazar yeri rejimi toptancı halinden farklıdır. 5957 m.3 kapsamında ilgili belediyeden izin alan gerçek veya tüzel kişiler özel toptancı hali kurabilirken, pazar yeri için aynı özel kuruluş modeli öngörülmemiştir.

Özel mülkiyetteki bir taşınmazın pazar yeri olarak değerlendirilmesi gündeme gelirse alanın belediye planlaması ve mevzuattaki kuruluş usulü içinde ele alınması gerekir. Taşınmaz sahibinin kendi adına “özel semt pazarı” kurması mümkün değildir.

Semt pazarı ile üretici pazarı arasındaki fark nedir?

Semt pazarı, üreticiler ve pazarcılar tarafından mevzuata uygun malların doğrudan tüketicilere perakende satıldığı açık veya kapalı pazar yeridir. Sebze ve meyvenin yanında belediyece izin verilen diğer gıda ve ihtiyaç maddeleri de satılabilir.

Üretici pazarı ise üreticilerin yalnız kendi ürettikleri malları perakende olarak doğrudan tüketiciye sattıkları pazar yeridir. Bu model üretici ile tüketici arasındaki zinciri kısaltmayı amaçlar.

İki pazar türünün kuruluş ölçütleri de farklıdır. Semt pazarında tüketici piyasası, ulaşım, çevre ve trafik yükü ağırlık kazanırken üretici pazarında yöredeki üretim miktarı, ürün çeşitliliği, üretim sezonu ve üretici-tüketici talepleri esas alınır.

Semt pazarı kurulurken hangi kriterler incelenir?

5957 m.7/1 ve Yönetmelik m.5 uyarınca semt pazarı kurulurken tüketici piyasasının büyüklüğü, ulaşım imkânları, mevcut semt pazarı sayısı ve pazarların birbirine yakınlığı birlikte değerlendirilir.

Ayrıca pazarın çevreye, altyapıya ve trafiğe getireceği yük ile can ve mal güvenliği riski incelenir. Pazar günü oluşacak araç ve yaya trafiği, acil ulaşım yolları, çöp toplama kapasitesi, çevredeki konut ve işyerlerine etkiler bu değerlendirme kapsamındadır.

Bu nedenle “mahallede talep var” tespiti tek başına yeterli değildir. Kuruluş komisyonu pazarın şehircilik ve güvenlik yönlerini de raporlamalıdır.

Üretici pazarı kurulurken hangi kriterler incelenir?

Üretici pazarında yörede yetiştirilen mal miktarı ve çeşidi, üretim sezonu ile üretici ve tüketici talepleri esas alınır. Amaç, fiilen üretim yapılan bölgede üreticinin kendi ürününü doğrudan satabileceği sürdürülebilir bir pazar oluşturmaktır.

Üretim sezonunun kısa veya ürün çeşitliliğinin çok sınırlı olduğu yerde sürekli pazar kurmak yerine pazarın gün ve dönemleri yerel üretim yapısına göre planlanabilir. Kuruluş komisyonu üretim verilerini ve başvuran üretici sayısını değerlendirmelidir.

Üretici pazarında satış yapacak kişinin gerçekten üretici olması ve kendi ürettiği malı satması temel ilkedir. Pazarcının başka yerden aldığı malı üretici pazarı üzerinden satması bu pazar türünün hukuki amacına aykırıdır.

Pazar yeri kuruluş komisyonu nasıl oluşturulur?

Yönetmelik m.7, pazar yeri olarak düşünülen alanın uygunluğunu değerlendirmek üzere bir pazar yeri kuruluş komisyonu kurulmasını zorunlu kılar. Komisyon raporu belediye meclisine sunulur.

Komisyonun başkanı ilgili belediye başkanı veya görevlendireceği yardımcısıdır. Diğer üyeler belediyenin imar ve denetim birimlerinden görevlendirilecek temsilciler ile Ticaret İl Müdürlüğü, emniyet, Tarım ve Orman, sağlık, ilgili meslek kuruluşu, ziraat odası ve o yerde en fazla üyeye sahip tüketici örgütünün temsilcilerinden oluşur.

Tüketici örgütü bulunmayan yerlerde Yönetmelikteki ikame temsil sistemi uygulanır. Komisyonun amacı yalnız formalite tamamlamak değil, farklı kamu ve piyasa aktörlerinin yer seçimini birlikte değerlendirmesidir.

Pazar yeri kuruluşuna kim karar verir?

Kuruluş komisyonunun hazırladığı rapor belediye meclisine sunulur. Pazar yeri kuruluş kararı belediye meclisince verilir. Belediye başkanı veya zabıta birimi tek başına yeni pazar yeri oluşturamaz.

Meclis, komisyon raporunu değerlendirerek alanın semt pazarı veya üretici pazarı olarak kurulmasına karar verir. Kararda pazarın yeri, niteliği ve kuruluş çerçevesinin açık olması uygulamada önemlidir.

Kuruluş kararı alındıktan sonra iş bitmez. Yönetmelik, pazar yeri yerleşim planının hazırlanmasını ve belediye encümeni onayını ayrıca öngörür.

Pazar yeri yerleşim planı kaç ay içinde hazırlanır?

Ticaret Bakanlığının güncel Pazar Yeri Kuruluşu açıklamasına göre belediye meclisinin kuruluş kararını takiben ilgili belediye üç ay içinde pazar yeri yerleşim planını hazırlar. Hazırlanan plan belediye encümenince onaylanır.

Yerleşim planında satış yerlerinin konumu, yaya geçişleri, zabıta ve hizmet alanları, ürün gruplarının birbirini olumsuz etkilemeyecek biçimde ayrılması ve zorunlu tesisler gösterilmelidir.

Plan sonradan ihtiyaç nedeniyle değiştirilecekse yine Yönetmelikteki yetki ve usul kurallarına uyulmalıdır. Fiili tezgâh düzeninin onaylı planla sürekli çelişmesi, denetim ve tahsis uyuşmazlıklarına yol açabilir.

Semt pazarında üreticilere kaç satış yeri ayrılır?

5957 m.7/2 uyarınca semt pazarındaki toplam satış yeri sayısının en az %20’si üreticilere ayrılır. Yönetmelik de yerleşim planında bu oranın gözetilmesini ister.

Örneğin 150 satış yeri bulunan semt pazarında en az 30 satış yeri üreticiler için planlanmalıdır. Bu yerler, üreticinin kendi ürettiği malı tüketiciye doğrudan ulaştırabilmesini sağlar.

Üreticilerden yeterli talep gelmemesi veya ayrılmış yerlerin boş kalması hâlinde Kanunun öngördüğü şartlarla diğer talep sahiplerine tahsis yapılabilir. Ancak başlangıç planlamasında %20 kuralı atlanamaz.

Pazar yerlerinde bulunması zorunlu hizmet tesisleri nelerdir?

Ticaret Bakanlığının HKS açıklamasına göre pazar yerlerinde pazarcı ve üretici satış yerleri, zabıta bürosu, çöp toplama yeri, elektronik tartılar, hoparlör sistemi, aydınlatma sistemi, güvenlik kamerası ve tuvalet bulunması zorunludur.

Bu tesisler pazarın güvenli, hijyenik ve denetlenebilir şekilde çalışması için gereklidir. Elektronik tartılar tüketicinin ağırlık kontrolü yapabilmesini; güvenlik kamerası ve zabıta bürosu denetim ve güvenliği; çöp toplama alanı ise gıda ticaretinin oluşturduğu atığın yönetilmesini sağlar.

Satış yerleri ve geçiş koridorları mal teşhirini, acil müdahaleyi ve alışveriş akışını engellemeyecek şekilde düzenlenmelidir. Kapalı pazar yerlerinde ayrıca yapı ve yangın mevzuatından doğan yükümlülükler uygulanır.

Pazar yerini kim işletir?

Pazar yerleri belediyeler veya belediyelerin yüzde 50’den fazlasına sahip olduğu iştirakler tarafından işletilir. Ticaret Bakanlığının açıklamasına göre bu işletme yetkisi devredilemez.

Bununla birlikte bazı işletme hizmetleri, Yönetmelik ve ilgili mevzuata aykırı hüküm içermeyen belirli süreli protokollerle meslek kuruluşları eliyle yürütülebilir. Bu durum pazarın hukuki işletmecisinin değiştiği anlamına gelmez.

Belediye; tahsis, düzen, denetim, temizlik, güvenlik ve tüketicinin korunması görevlerini mevzuata uygun biçimde sürdürmek zorundadır.

Semt pazarı ile üretici pazarı aynı gün kurulabilir mi?

Hayır. 5957 m.7/3 ve Yönetmelik uyarınca üretici pazarları, semt pazarının kurulduğu günlerle aynı olmamak şartıyla kurulur.

Bu kural üretici pazarının ayrı ekonomik işlevini ve üreticinin tüketiciye doğrudan ulaşma imkânını korur. Aynı yerde veya aynı hizmet bölgesinde pazar günlerinin planlanmasında belediye bu yasağı dikkate almalıdır.

Kuruluş kararında pazarın hangi gün veya günlerde faaliyette bulunacağı açıkça belirlenmelidir. Sonradan gün değişikliği yapılacaksa semt ve üretici pazarlarının çakışmaması korunmalıdır.

Pazar yeri taşınabilir veya kapatılabilir mi?

Pazar Yerleri Hakkında Yönetmelik, pazar yerlerinin taşınması ve kapatılmasını da düzenler. Trafik, altyapı, güvenlik, imar veya kamu yararı gibi nedenlerle mevcut pazarın başka alana alınması gündeme gelebilir.

Taşınma hâlinde yeni alanın kuruluş şartlarını ve zorunlu hizmet koşullarını karşılaması gerekir. Mevcut satış yeri haklarının durumu, Yönetmelik ve 5957 sayılı Kanunun güncel hükümlerine göre ayrıca belirlenir.

Özellikle 2024 yılında pazar yerlerindeki kiralama ve sınırlı ayni hak düzenlemelerinde kanun değişikliği yapılmıştır. Eski tarihli hakların geçiş hükümleri ayrı değerlendirilmelidir; taşınma kararı bu hakları otomatik olarak aynı içerikte yeni alana aktaran basit bir adres değişikliği değildir.

2026 pazar yeri kuruluş kontrol listesi

Önce pazar türü belirlenmelidir: semt pazarı için tüketici ve şehircilik kriterleri, üretici pazarı için yöresel üretim ve talep kriterleri incelenir. Alanın imar planında pazar yeri olması veya asıl tahsis amacını engellemeyecek biçimde ayrılmış olması gerekir.

Pazar yeri kuruluş komisyonu oluşturulmalı, alan ve ihtiyaç analizi raporlanmalı, belediye meclisi kuruluş kararı almalıdır. Ardından üç ay içinde yerleşim planı hazırlanıp belediye encümenine onaylatılmalıdır.

Plana en az %20 üretici satış yeri, zorunlu hizmet tesisleri, güvenli geçişler ve ürün grubu ayrımları işlenmelidir. İşletme belediye veya belediyenin çoğunluk iştirakince yürütülmeli; satış yeri tahsisleri ve denetimler Yönetmeliğe göre yapılmalıdır.

İlgili içerikler

• Toptancı Hali Nasıl Kurulur? 5957 m.3
• Sebze Meyve Üretici Örgütü Belgesi
• Hal Hakem Heyeti Başvuru Sınırı 2026
• Ticaret ve belediye hukuku için iletişim

Resmî kaynaklar

• T.C. Ticaret Bakanlığı – Pazar Yerleri Sıkça Sorulan Sorular
• Hal Kayıt Sistemi – Pazar Yeri Kuruluşu
• Hal Kayıt Sistemi – Pazar Yerleri SSS
• T.C. Ticaret Bakanlığı – Güncel Sebze ve Meyve Ticareti Mevzuatı

Sık Sorulan Sorular