Pazar Yerine Ücretsiz Servis Konulabilir mi? Ulaşım Tedbirleri ve Belediye Yetkisi | Yönetmelik m.31 (2026)

Pazar yerine ücretsiz servis konulmasının hukuki dayanağı nedir?

Pazar Yerleri Hakkında Yönetmelik m.31, pazar yerine erişimin yalnız pazar alanının fiziki sınırları içinde değerlendirilemeyeceğini kabul eder. Pazar yeri, tüketicilerin günlük temel gıda ve ihtiyaç maddelerine eriştiği kamusal ticaret alanıdır. Bu nedenle pazarın konumu tüketiciler açısından ulaşılması güç hale geldiğinde belediyenin ulaşımı kolaylaştırıcı tedbirler alması mümkündür.

Ücretsiz servis, bu tedbirlerden biridir. Servis hizmeti pazarın kendisini kuran veya işleten belediyenin pazar yönetimiyle bağlantılı ulaşım organizasyonudur. Hizmetin amacı belirli satıcılara müşteri taşımak değil, pazar yerine erişimi genel olarak kolaylaştırmaktır.

Her pazar yerine ücretsiz servis koymak zorunlu mudur?

Hayır. Yönetmelik pazar yerlerinin tamamında otomatik ve sürekli bir servis zorunluluğu kurmaz. Hizmetin gerekip gerekmediği pazarın yeri, tüketici kitlesi, mevcut toplu taşıma, yürüyüş mesafesi, otopark durumu ve yerel ulaşım ihtiyacına göre değerlendirilir.

Merkezi bir mahallede toplu taşıma duraklarının yanında kurulan pazar ile yerleşim merkezinden uzak yeni kapalı pazarın erişim ihtiyacı aynı değildir. Belediye, hizmet kararını somut veriye dayandırmalıdır.

Ücretsiz servis kararını hangi idare verir?

Pazar yerlerinin kurulması ve işletilmesi belediyelerin görev alanındadır. Ulaşım tedbiri de belediyenin pazar ve ulaşım birimlerinin koordinasyonuyla planlanır. Büyükşehir bulunan yerlerde toplu ulaşım yetkilerinin dağılımı 5216 sayılı Büyükşehir Belediyesi Kanunu ve yerel ulaşım düzeniyle birlikte değerlendirilmelidir.

Hangi belediye biriminin güzergâh veya servis ihalesi konusunda karar vereceği kurumun idari yapısına göre değişebilir; ancak hizmetin hukuki dayanağı, bütçesi ve görevlendirmesi yetkili organ kararlarına dayanmalıdır.

Servis ihtiyacı hangi verilere göre belirlenmelidir?

Tüketici yoğunluğu, pazarın hizmet verdiği mahalleler, toplu taşıma hattı sıklığı, yaya erişim mesafesi, yaşlı nüfus, engelli erişimi, pazar günü oluşan trafik, otopark kapasitesi ve pazarın önceki konumundan taşınmış olup olmadığı temel verilerdir.

Özellikle m.10 kapsamında pazar yeri başka bir alana taşınmışsa, eski pazara yürüyerek ulaşan tüketicilerin yeni yere erişimi önemli bir geçiş sorunu olabilir. Bu durumda servis hizmeti taşınmanın tüketici üzerindeki olumsuz etkisini azaltan ölçülü bir araçtır.

Servis güzergâhı nasıl planlanmalıdır?

Güzergâh, pazarın gerçek çekim alanını kapsamalı ve mevcut toplu taşımanın aynısını gereksiz yere tekrar etmemelidir. Mahalle merkezleri, yoğun konut alanları, toplu taşıma aktarma noktaları ve pazar girişleri birlikte değerlendirilmelidir.

Servisin dar sokaklara girmesi, pazar alanındaki yaya yoğunluğu içine araç sokması veya ana trafik akışını bozması önlenmelidir. Gerekirse pazar alanının dışında güvenli indirme-bindirme noktası belirlenmelidir.

Durak ve sefer saatleri nasıl belirlenmelidir?

Sefer saatleri m.9 uyarınca belirlenen pazar açılış-kapanış saatleriyle uyumlu olmalıdır. Servisin pazar açılmadan çok önce veya kapanıştan sonra uzun süre devam etmesi kaynak israfına yol açabilir.

Tüketici yoğunluğunun en fazla olduğu sabah ve öğle saatlerinde daha sık sefer, sakin saatlerde daha seyrek sefer planlanabilir. Duraklar açık biçimde duyurulmalı ve mümkünse erişilebilir güzergâhlarda seçilmelidir.

Servis gerçekten ücretsiz olmak zorunda mıdır?

Yönetmeliğin ücretsiz servis modeli tüketiciden taşıma bedeli alınmamasını esas alır. Hizmet “pazara ücretsiz servis” olarak kurulmuşsa araç içinde bilet, katkı payı veya farklı isimle zorunlu ücret talep edilmemelidir.

Hizmetin belediye bütçesi, pazar hizmet bütçesi veya hukuka uygun başka finansman modeliyle karşılanması mümkündür. Finansman yükünün tüketiciye sonradan gizli bedel olarak aktarılması ücretsiz hizmet niteliğiyle bağdaşmaz.

Ücretsiz servisten yalnız pazardan alışveriş yapanlar mı yararlanabilir?

Servisin amacı pazar yerine ulaşımı kolaylaştırmaktır. Uygulamada aracın pazar güzergâhında ücretsiz yolcu taşıması, fiilen herkesin yararlanabildiği bir hizmet oluşturabilir. Belediyenin hizmet koşullarını açık ve ayrımcı olmayan şekilde belirlemesi gerekir.

Tüketicinin araca binmeden önce alışveriş yaptığını ispat etmesini istemek pratik ve hukuki olarak uygun değildir; çünkü kişi pazara henüz gitmektedir. Hizmet pazar erişimi esasına göre tasarlanmalıdır.

Yaşlılar ve engelliler bakımından hangi tedbirler alınmalıdır?

Pazar yeri günlük gıda erişimi bakımından özellikle yaşlı ve hareket kısıtlı kişiler için önemli bir hizmet alanıdır. Servis aracı seçiminde basamak yüksekliği, tutunma alanı, güvenli iniş-biniş ve mümkünse tekerlekli sandalye erişimi değerlendirilmelidir.

Durak noktaları da kaldırım veya yol güvenliği bakımından erişilebilir olmalıdır. Engelli bireyin servise ulaşamadığı bir güzergâh, hizmetin erişilebilirlik amacını zayıflatır.

Trafik güvenliği bakımından hangi kurallar uygulanır?

Servis hizmeti Karayolları Trafik Kanunu, Karayolları Trafik Yönetmeliği ve yolcu taşımacılığına ilişkin ilgili mevzuata tabidir. Araçların teknik muayenesi, zorunlu sigortası, sürücü yeterliliği ve taşıma kapasitesi tam olmalıdır.

Pazar alanında yaya yoğunluğu yüksek olduğundan servis araçlarının satış koridoruna girmesi engellenmeli; dönüş, bekleme ve indirme-bindirme alanları plan üzerinde güvenli noktada tutulmalıdır.

Mevcut toplu taşıma ile servis nasıl koordine edilmelidir?

Ücretsiz servis, mevcut belediye otobüsü veya dolmuş hatlarıyla çakışmayı en aza indirecek şekilde planlanmalıdır. Amaç ticari taşıma hatlarıyla rekabet oluşturmak değil, pazar erişimindeki somut boşluğu kapatmaktır.

Toplu taşımadan aktarma yapılabilecek duraklara servis bağlantısı verilmesi, özellikle uzak mahallelerden gelen tüketicinin tek araçla pazar erişimini kolaylaştırabilir.

Pazarcıların mal taşıma servisi ile tüketici servisi aynı şey midir?

Hayır. Pazarcıların mal getirme, yükleme ve boşaltma düzeni m.6 ve m.17 kapsamında pazar lojistiğine ilişkindir. m.31 kapsamındaki ücretsiz servis ise tüketicilerin pazar yerine ulaşımını kolaylaştıran yolcu hizmetidir.

Mal taşıma aracı tüketici servisi olarak kullanılamaz. Yolcu taşımacılığında araç ve sürücü bakımından farklı güvenlik ve izin şartları geçerlidir.

Ücretsiz servisin maliyeti tahsis sahiplerinden ayrıca alınabilir mi?

Pazar Yerleri Hakkında Yönetmelik m.15/4, tahsis sahiplerinden maddede belirtilenler dışında herhangi bir ad altında ücret alınamayacağını düzenler. Bu nedenle “servis katkı payı” gibi zorunlu yeni bir bedelin tahsis sahiplerine yansıtılması açık hukuki dayanak olmadan yapılamaz.

Belediye hizmeti kendi bütçesi veya hukuka uygun finansman yöntemiyle planlamalıdır. Meslek kuruluşuyla hizmet protokolü varsa m.15/3’teki şartlar ayrıca değerlendirilmelidir.

Servis hizmeti özel şirketten satın alınabilir mi?

Belediye, kamu ihale ve belediye mevzuatına uygun olmak şartıyla taşıma hizmetini özel hizmet sağlayıcıdan temin edebilir. Bu durum pazar yeri denetim yetkisinin özel şirkete devri anlamına gelmez.

Hizmet sözleşmesinde araç standardı, güzergâh, sefer sayısı, ücretsiz taşıma şartı, sürücü sorumluluğu, sigorta ve performans denetimi açıkça yazılmalıdır.

Servis saat ve güzergâhı nasıl duyurulmalıdır?

Belediye internet sitesi, pazar alanındaki ilan panoları, durak levhaları ve yerel bilgilendirme kanalları kullanılabilir. Duyuruda pazarın adı, servis durakları, ilk-son sefer saati, hizmet günleri ve ücretsiz olduğu açıkça belirtilmelidir.

Güzergâh değişikliğinde eski levhalar kaldırılmalı veya güncellenmelidir. Yanlış durakta bekleyen tüketicinin mağdur olmaması için dijital ve fiziksel bilgilerin aynı olması gerekir.

Servis hizmetinin denetimini kim yapar?

Taşıma hizmetinin sözleşme ve ulaşım mevzuatına uygunluğu belediyenin ilgili birimlerince denetlenir. Pazar yeri düzeni bakımından m.24 kapsamındaki resmi denetim yetkisi yetkili belediye personelinde kalır.

Özel şirketin kendi saha yöneticisi araç işletmesini denetleyebilir; fakat belediye adına idari yaptırım kararı veya pazar mevzuatı ceza tutanağı düzenleyemez.

Servis kazasında sorumluluk nasıl belirlenir?

Kaza halinde sürücü, araç işleteni, hizmet yüklenicisi, belediye ve sigorta ilişkileri olayın sebebine göre ayrı ayrı değerlendirilir. Karayolları Trafik Kanunu ve Türk Borçlar Kanunu başta olmak üzere ilgili sorumluluk hükümleri uygulanır.

Belediyenin hizmeti ücretsiz sunması, yolcunun güvenli taşıma hakkını ortadan kaldırmaz. Araç bakımının yapılmaması veya tehlikeli durak seçimi gibi hizmet kusuru iddiaları ayrıca incelenebilir.

Belediyeler için ücretsiz servis kontrol listesi

Önce pazar erişim ihtiyacını veriyle belirleyin. Güzergâhı toplu taşıma, yaya güvenliği ve trafik yoğunluğuyla birlikte planlayın. Yetkili belediye organı kararını ve bütçe dayanağını oluşturun. Hizmet alımı yapılacaksa mevzuata uygun sözleşme hazırlayın.

Durak ve seferleri duyurun. Araçların muayene, sigorta ve sürücü belgelerini kontrol edin. Hizmetin tüketiciye gerçekten ücretsiz olduğunu denetleyin. Tahsis sahiplerinden servis adıyla ek ücret alınmamasını m.15 kapsamında ayrıca kontrol edin.

Tüketiciler için servis kullanım kontrol listesi

Güzergâh ve saat bilgisini belediyenin resmi kaynağından kontrol edin. Araca yalnız belirlenmiş güvenli duraktan binin. Servis için zorunlu ücret istenirse belediyenin pazar veya ulaşım birimine bildirin.

Araçta kapasite aşımı, tehlikeli sürüş veya güvenlik sorunu görürseniz plaka, saat ve güzergâh bilgisiyle belediyeye ve gerekiyorsa yetkili kolluk/ulaşım birimine başvurun. Kaza veya yaralanma halinde sağlık ve olay belgelerini saklayın.

İlgili içerikler

• Pazar Yeri Taşınması ve Kapatılması
• Semt Pazarının Gün ve Saatleri
• Pazar Yeri Tahsis Ücreti ve Ek Ücret Yasağı
• Pazar Yerinde Denetim Yetkisi

Resmî kaynaklar

• Pazar Yerleri Hakkında Yönetmelik
• T.C. Ticaret Bakanlığı – Sebze ve Meyve Ticareti Mevzuatı
• 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu

Sık Sorulan Sorular