Rehinli Taşınırın Doğal Ürünleri ve İkame Malları Rehne Dahil mi? | 6750 m.7/1 (2026)

6750 m.7/1 Doğal Ürün ve İkame Mallar İçin Ne Düzenliyor?

6750 sayılı Ticari İşlemlerde Taşınır Rehni Kanunu m.7/1, rehin hakkının ekonomik kapsamını koruyan hükümlerden biridir. Kanun yalnız asıl taşınırı değil, bu taşınırdan doğan belirli değerleri de teminatın içine alır. Faiz, sigorta bedeli ve diğer hukuki getirilerin yanında doğal ürünler ile ikame mallar da rehin kapsamındadır.

Bu hüküm sayesinde rehinli varlığın niteliği zaman içinde değiştiğinde alacaklının teminatı kendiliğinden boşalmış sayılmaz. Örneğin rehne konu tarımsal varlığın doğal ürünü ortaya çıktığında veya rehinli malın yerini hukuken ve ekonomik olarak başka bir mal aldığında, Kanun teminatın devamlılığını sağlar.

Güncel mevzuat seti Ticaret Bakanlığının Taşınır Rehni mevzuat sayfasında yayımlanmaktadır. 6750 sayılı Kanun ile üç uygulama yönetmeliği birlikte değerlendirilmelidir.

Rehinli Taşınırın Doğal Ürünü Ne Demektir?

Doğal ürün, bir varlığın olağan doğal süreci içinde verdiği ve ekonomik değer taşıyan üründür. Tarımsal ürün, meyve, yavru veya benzeri değerler somut varlığın niteliğine göre doğal ürün olabilir. Kanun, bu ürünleri asıl rehinli varlığın ekonomik devamı olarak görür ve rehin kapsamına bağlar.

Bu sonuç özellikle tarım ve hayvancılık finansmanında önemlidir. Rehinli çok yıllık ürün veren ağacın meyvesi veya rehinli hayvanın doğal ürünü bakımından teminatın sınırları yalnız ana varlığın fiziksel değeriyle belirlenmez. Ürünün ayrılması, satılması ve üçüncü kişiye devri halinde ise m.7/3’teki iyiniyet koruması ve diğer özel hükümler ayrıca incelenir.

Çok yıllık ürün veren ağaçların rehni için Çok Yıllık Ürün Veren Ağaçlar TARES’te Rehnedilebilir mi?; hayvan rehni için Büyükbaş ve Küçükbaş Hayvan TARES’te Rehnedilebilir mi? içeriklerimize bakabilirsiniz.

İkame Mal Nedir ve Rehinle İlişkisi Nasıldır?

İkame mal, rehinli varlığın ekonomik veya hukuki olarak yerini alan maldır. Kanun m.7/1’in amacı, teminatın basit bir dönüşüm veya değişim sonucu ortadan kalkmasını önlemektir. Ancak her sonradan edinilen mal ikame mal sayılmaz. Yeni mal ile rehinli varlık arasında belirlenebilir bir ikame ilişkisi bulunmalıdır.

Örneğin rehinli stok belirli bir işlem sonucunda aynı ekonomik fonksiyonu gören başka stokla değiştirilmişse, ikame ilişkisinin varlığı incelenir. Rehin verenin tamamen bağımsız bir kaynaktan satın aldığı farklı malı sırf aynı türde diye otomatik olarak rehin kapsamına sokmak doğru değildir. Teminatın izi ve ekonomik bağlantısı kurulmalıdır.

İkame kavramı, doğal ürün ve hukuki getiri kavramlarından ayrıdır. Sigorta tazminatı bir hukuki getiri/bedel olarak m.7/1 kapsamındadır; bu konu Rehinli Taşınırın Sigorta Tazminatı ve Hukuki Getirileri Rehne Dahil mi? yazımızda ayrıca incelenmiştir.

Doğal Ürün ve İkame Mal İçin Yeni Rehin Sözleşmesi Gerekir mi?

Kanunun açık kapsam kuralı nedeniyle doğal ürün veya ikame mal her ortaya çıktığında yeni bir rehin sözleşmesi düzenlemek zorunlu değildir. Geçerli biçimde kurulmuş ana rehin, Kanunun belirlediği kapsamda bu değerleri de takip eder. Buna rağmen uygulamada kayıt ve izlenebilirlik önemlidir.

Özellikle stok, hammadde, tarımsal ürün ve üretim döngüsünün hızlı olduğu işletmelerde hangi varlığın hangi rehinli malın ürünü veya ikamesi olduğunun belgelenmesi gerekir. Fatura, üretim kayıtları, depo giriş-çıkış belgeleri, seri/lot numarası, hasat kaydı, sevk irsaliyesi ve muhasebe kayıtları bu bağlantıyı gösterebilir.

Rehin hakkının TARES’e tescille kurulmasına ilişkin temel kural için TARES’te Taşınır Rehni Ne Zaman Kurulur? yazımıza bakabilirsiniz.

Tarım ve Hayvancılıkta Doğal Ürün Rehni Nasıl Uygulanır?

Tarım alanında rehinli varlık ile ürün arasındaki bağ çoğu zaman fiziksel ve biyolojik olarak açıktır. Rehinli çok yıllık ağacın ürünü, belirli hayvanların doğal ürünleri veya tarımsal üretimde varlığın doğrudan verdiği ürünler m.7/1 kapsamında değerlendirilebilir. Ancak ürünün hasat edilip başka ürünlerle karışması, paketlenmesi, işlenmesi veya üçüncü kişiye satılması yeni hukuki sorunlar doğurur.

Karışma ve birleşme halinde rehin sırası ile üçüncü kişilerin hakları ayrıca 6750 m.11 ve ilgili Yönetmelik hükümlerine tabidir. Bu nedenle tarımsal üretimde yalnız rehin sözleşmesi değil, ürünün depolanması ve satış zinciri de hukuki risk yönetiminin parçasıdır.

Doğal ürün rehninin amacı, işletmenin üretim faaliyetini durdurmak değildir. 6750 sisteminin temel yaklaşımı zilyetliği rehin verende bırakıp finansmana erişimi sağlamaktır. Bu nedenle ürünün normal ticari dolaşıma girmesi mümkündür; ancak rehin alacaklısının hakkı, iyiniyetli üçüncü kişi koruması ve tescil sisteminin sonuçları birlikte değerlendirilmelidir.

Stokların Değişmesi ve İkame Mal Rehni

Stok rehninde mallar sürekli giriş ve çıkış yapabilir. Bu nedenle ikame mal kuralı stok finansmanında özel önem taşır. Rehinli belirli stok satılıp yerine aynı ticari döngü içinde yeni stok alınması halinde, yeni malın rehinli varlığın ikamesi olup olmadığı somut kayıtlarla belirlenir.

6750 m.5 kapsamında stoklar ayrıca doğrudan rehne konu edilebilir. Stok rehninin kuruluş şartlarını Stoklar TARES’te Rehnedilebilir mi? yazımızda açıklıyoruz. m.7/1 ise mevcut rehnin ürün ve ikame değerlerine nasıl yayıldığını düzenler. Bu iki hüküm birbirini tamamlar fakat aynı hukuki soruyu cevaplamaz.

İşletme açısından en güvenli yöntem, rehinli stok ile serbest stokun izlenebilir biçimde ayrılması, depo kayıtlarının düzenli tutulması ve ikame işlemlerinin fatura/irsaliye düzeyinde bağının kurulmasıdır. Aksi halde temerrüt anında hangi malların rehin kapsamında olduğu konusunda ciddi ispat sorunu yaşanabilir.

TARES Kaydında Ürün ve İkame Mallar Nasıl Değerlendirilir?

TARES tescili ana rehin hakkının kuruluşu ve üçüncü kişilere karşı etkisi bakımından merkezî rol taşır. Kanunun m.7/1’deki kapsam genişlemesi, ana rehne bağlı olarak işler. Bu nedenle ana varlığın TARES kaydında doğru ve ayırt edilebilir biçimde tanımlanması ürün ve ikame bağlantısının ispatını da kolaylaştırır.

Kanuni kapsamın varlığı, kayıtların güncel tutulmasını gereksiz kılmaz. Rehinli varlığın devri, alacağın devri veya sözleşme değişiklikleri TARES’te ilgili usule göre işlenmelidir. İkame malların işletme içinde izlenmesi ise özellikle iç envanter ve ticari kayıtlar üzerinden sağlanmalıdır.

Doğal Ürün veya İkame Mal Üçüncü Kişiye Satılırsa Ne Olur?

6750 m.7/3, rehinli olduğunu bilmeyen ve bilmesi de gerekmeyen iyiniyetli üçüncü kişiyi koruyan özel bir hüküm içerir. Bu nedenle doğal ürün veya ikame malın üçüncü kişiye devrinde “rehin her durumda malı takip eder” şeklinde mutlak bir sonuç kurulamaz. Üçüncü kişinin iyiniyeti, ticari işlemin niteliği ve TARES kayıtlarının erişilebilirliği incelenir.

Özellikle olağan ticari faaliyet içinde stok satın alan üçüncü kişiler bakımından iyiniyet değerlendirmesi somut olaya göre yapılır. Profesyonel alıcının TARES sorgulaması yapabilecek durumda olması, malın olağandışı koşullarda satılması veya açık rehin bilgisine rağmen devir yapılması hukuki sonucu etkileyebilir.

Temerrüt Halinde Doğal Ürün ve İkame Malların Değeri Nasıl Hesaba Katılır?

Borçlu temerrüde düştüğünde rehin alacaklısının 6750 m.14 kapsamındaki hakları gündeme gelir. Rehinli varlık dönüşmüş, ürün vermiş veya ikame mal ortaya çıkmışsa teminatın mevcut ekonomik kapsamı belirlenmelidir. Değer tespiti yapılırken yalnız ilk rehin tarihindeki fiziksel mal listesine bakmak yeterli değildir.

Doğal ürün veya ikame malın üçüncü kişiye devredilmiş olması, karışması veya tüketilmiş olması halinde farklı takip ve tazminat sorunları ortaya çıkabilir. Rehin verenin değer azaltıcı tasarrufları için m.12, yaptırım gerektiren davranışlar için m.16 ayrıca uygulanabilir.

Bu nedenle temerrüt öncesinde envanterin düzenli tutulması, teminatın izini sürdürülebilir kılmak açısından kritiktir. Rehin sistemi işletmenin malını kullanmasına izin verir; fakat bu serbestlik, alacaklının teminatını izlenemez hâle getirecek kayıt düzensizliğini haklı kılmaz.

Sık Sorulan Sorular

Doğal ürün ayrıca rehnedilmeli mi?

Hayır. m.7/1 doğal ürünü kanunen rehin kapsamına alır.

İkame mal nedir?

Rehinli varlığın ekonomik veya hukuki olarak yerini alan ve onunla belirlenebilir ikame ilişkisi bulunan maldır.

Aynı türde alınan her yeni mal ikame sayılır mı?

Hayır. Yeni mal ile rehinli varlık arasındaki ikame ilişkisinin kayıtlarla kurulması gerekir.

Hasat edilen ürün rehinli midir?

Rehinli varlığın doğal ürünü niteliğindeyse m.7/1 kapsamındadır; satış ve üçüncü kişi iyiniyeti ayrıca değerlendirilir.

Hayvanın yavrusu rehin kapsamına girebilir mi?

Doğal ürün niteliği taşıyan değerler m.7/1 kapsamında değerlendirilir; somut varlığın niteliği esas alınır.

Stok satılıp yenisi alınırsa yeni stok otomatik rehinli midir?

İkame ilişkisi varsa m.7/1 gündeme gelir; yeni stok tamamen bağımsızsa ayrıca rehin kurulması gerekebilir.

İkame mal için yeni TARES tescili şart mı?

Kanuni kapsam genişlemesi için her ikamede yeni rehin kurulması aranmaz; ana rehnin geçerli tescili ve kayıtların doğruluğu esastır.

Üçüncü kişi rehinli ürünü satın alırsa korunur mu?

Rehni bilmeyen ve bilmesi gerekmeyen iyiniyetli üçüncü kişi m.7/3 kapsamında korunabilir.

Karışan ürünlerde öncelik nasıl belirlenir?

6750 m.11 ve ilgili Yönetmelikteki birleşme/karışma ile öncelik hükümleri uygulanır.

Temerrütte ürünler de değerlemeye dahil edilir mi?

Mevcut teminat kapsamı tespit edilirken rehin kapsamındaki doğal ürün ve ikame malların ekonomik değeri de dikkate alınır.