SEGBİS ile Duruşmaya Katılım ve Sanığın Hazır Bulunma Hakkı: AYM 2022/76993 (2026)
Kısa ve net cevap: Anayasa Mahkemesi, 3 Eylül 2026 tarihli İkinci Bölüm toplantısında B. No: 2022/76993 sayılı başvuruda, ceza davasında sanığın duruşmada bizzat hazır bulunma talebinin reddedilerek ses ve görüntü aktarımı yoluyla uzaktan katılımının sağlanması nedeniyle Anayasa m.36 kapsamındaki duruşmada hazır bulunma hakkının ihlal edildiğine karar verdi. SEGBİS kullanılması tek başına hukuka aykırı değildir; ancak sanığın fiziksel olarak duruşmada bulunma talebinin neden reddedildiği, uzaktan katılımın somut dosyada gerekli olup olmadığı ve savunmanın etkili kullanımının korunup korunmadığı ortaya konulmalıdır.
Bu yazıyla ilgili genel bir sorunuz mu var? Anonim soru sor
AYM 2022/76993 Kararının Konusu Nedir?
Anayasa Mahkemesinin 3 Eylül 2026 tarihli resmî sonuç sayfasına göre B. No: 2022/76993 sayılı başvuru; ceza davasında sanığın hazır bulunma talebinin reddedilerek ses ve görüntü aktarımı suretiyle duruşmaya uzaktan katılımının sağlanması nedeniyle duruşmada hazır bulunma hakkının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir. Başvuruda ayrıca ceza infaz kurumundaki tutulma koşullarının sağlık durumuna elverişli olmadığı ve adil yargılanma hakkının başka güvencelerinin ihlal edildiği de ileri sürülmüştür.
AYM, duruşmada hazır bulunma hakkına ilişkin iddiayı kabul edilebilir bulmuş ve esas yönünden Anayasa m.36 kapsamındaki duruşmada hazır bulunma hakkının ihlal edildiğine karar vermiştir. Sağlık durumuna uygun olmayan tutulma koşullarına ilişkin kötü muamele iddiasını kabul edilemez bulmuş; diğer adil yargılanma iddialarını ayrıca incelemeye gerek görmemiştir.
Bu ayrım önemlidir. Kararın hukuki sonucu “SEGBİS kullanılması yasaktır” değildir. AYM’nin değerlendirmesi, sanığın ceza yargılamasında fiziksel olarak mahkeme huzurunda bulunma talebinin reddedilmesinin ve uzaktan katılımın somut koşullarda adil yargılanma hakkıyla uyumlu olup olmadığına ilişkindir.
Duruşmada Hazır Bulunma Hakkı Nedir?
Anayasa m.36’daki adil yargılanma hakkı, ceza yargılamasında sanığın duruşmada hazır bulunma hakkını da kapsar. Bu hak, sanığın yalnız mahkemeyi görmesi veya sesini duyurması değildir. Sanığın aleyhindeki delillerin tartışılmasına katılması, tanık ve diğer delillerle ilgili açıklama yapması, müdafiiyle etkili iletişim kurması, mahkemenin huzurunda doğrudan savunma yapması ve yargılamanın gelişimini takip etmesi bakımından işlev görür.
Anayasa Mahkemesinin emsal kararlarında, sanığın delillerin tartışıldığı duruşmalara etkili katılımının sağlanmasının savunma hakkıyla doğrudan bağlantılı olduğu vurgulanmaktadır. Özellikle ilk savunmanın alındığı, esaslı delillerin tartışıldığı, tanıkların dinlendiği veya hükme etkili değerlendirmelerin yapıldığı aşamalarda fizikî hazır bulunma talebinin niteliği daha da önem kazanır.
Hazır bulunma hakkı mutlak ve hiçbir koşulda sınırlandırılamaz bir hak değildir. Ancak sınırlamanın kanuni dayanağı bulunmalı, meşru amaca dayanmalı ve ölçülü olmalıdır. Mahkeme somut dosyada neden uzaktan katılımın yeterli ve gerekli olduğunu gösterebilmelidir.
CMK m.196 ve SEGBİS’in Kanuni Dayanağı
5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m.196, sanığın duruşmadan bağışık tutulması ve bazı hâllerde sorgu veya duruşmaya katılımın ses ve görüntü bilişim sistemi üzerinden gerçekleştirilmesine ilişkin kuralları içerir. Güncel düzenlemede mahkeme, gerekli gördüğü durumlarda sanığın aynı anda sesli ve görüntülü iletişim tekniği kullanılarak sorgusunun yapılmasına veya duruşmalara katılmasına karar verebilir.
Bu hüküm SEGBİS kullanımının kanuni zeminini oluşturur; fakat tek başına her dosyada fizikî katılım talebinin reddedilmesini haklı hâle getirmez. Kanunî yetkinin somut olayda nasıl kullanıldığı, sanığın savunma hakkına etkisi ve uzaktan katılımın neden gerekli görüldüğü ayrıca değerlendirilmelidir.
Ceza muhakemesinin genel kuralı, sanığın duruşmada hazır bulunmasıdır. CMK m.193 de sanığın duruşmada bulunmamasının sonuçlarını düzenler. CMK m.196 ise belirli koşullarda duruşmadan bağışık tutulma, başka yerde sorgu ve uzaktan katılım gibi istisnaî yöntemlerin hukuki çerçevesini kurar. Bu nedenle SEGBİS, fizikî katılımın kendiliğinden eşdeğeri olarak kabul edilmemelidir; somut dosyanın ihtiyacına göre gerekçelendirilmelidir.
Duruşmaya fizikî olarak katılmak istemeyen veya belirli koşullarda bağışık tutulmak isteyen sanık bakımından duruşmadan bağışık tutulma dilekçesi ayrı bir hukuki seçenektir. Yurt dışında bulunan sanığın durumu için de yurt dışındaki sanığın duruşmadan vareste tutulması rehberimizde farklı usul ihtimalleri açıklanmıştır.
Sanığın Fizikî Katılım Talebi Nasıl Değerlendirilmelidir?
Sanık “duruşmada bizzat bulunmak istiyorum” dediğinde mahkemenin bu talebi dosyanın aşamasına ve koşullarına göre değerlendirmesi gerekir. Talebin reddi otomatik bir işlem olmamalıdır. Uzak mesafe, güvenlik, nakil güçlüğü veya yargılamanın düzeni gibi faktörler dikkate alınabilir; ancak bunların somut dosyada neden fizikî katılımı engellediği ve SEGBİS’in neden yeterli görüldüğü açıklanmalıdır.
AYM B. No: 2022/76993 kararının güncel değeri, fizikî katılım talebinin gerçek bir usul talebi olduğunu göstermesidir. Sanığın tutuklu veya hükümlü olması, tek başına mahkeme salonunda bulunma hakkını ortadan kaldırmaz. Ceza infaz kurumunda bulunmak, nakil organizasyonunu gerektirebilir; fakat savunmanın belirleyici aşamasında hazır bulunma talebinin reddedilmesi ayrıca gerekçelendirilmelidir.
Mahkeme şu unsurları somutlaştırmalıdır: duruşmanın hangi aşamada olduğu, hangi delillerin tartışılacağı, sanığın doğrudan beyanının önemi, müdafiiyle gizli ve etkili iletişim kurabilme imkânı, SEGBİS bağlantısının teknik yeterliliği ve fizikî katılımın neden mümkün ya da uygun görülmediği.
SEGBİS’te Savunma Hakkı Nasıl Korunur?
SEGBİS yoluyla katılım kararı verilmişse teknik sistemin çalışıyor olması tek başına yeterli değildir. Sanık duruşmayı kesintisiz izleyebilmeli, mahkemenin ve diğer tarafların beyanlarını duyabilmeli, kendi beyanını anlaşılır biçimde sunabilmeli ve gerektiğinde müdafiiyle iletişim kurabilmelidir.
Ses veya görüntü kesintisi, gecikme, sanığın konuşmasının anlaşılamaması, dosyadaki belgenin sanığa gösterilememesi veya müdafiyle özel görüşme imkânının fiilen bulunmaması savunmanın etkinliğini zedeleyebilir. Böyle bir sorun yaşanırsa tutanağa geçirilmesi istenmeli ve teknik sorun giderilmeden esaslı işleme devam edilmemesi talep edilmelidir.
Sanığın SEGBİS odasında bulunduğu yerde güvenlik görevlilerinin varlığı, müdafiiyle gizli görüşme ihtiyacını etkiliyorsa bu husus da açıkça bildirilmelidir. Müdafi yardımından yararlanma hakkı, iletişimin sadece teknik olarak mümkün olmasını değil, savunmanın gizliliğine uygun biçimde kullanılabilmesini gerektirir.
Yurt dışından yürütülen ceza dosyalarında uzaktan katılım, yakalama ve savunma seçenekleri farklı hukuki sorunlar doğurabilir. Bu konuda yurt dışındayken Türkiye’de ceza dosyası rehberimiz ayrı bilgi sunmaktadır.
Sanık Duruşmada Hazır Bulunma Hakkından Feragat Edebilir mi?
Sanık, kanunun izin verdiği koşullarda duruşmada hazır bulunma hakkından açık biçimde feragat edebilir veya duruşmadan bağışık tutulmasını isteyebilir. Ancak feragat ile fizikî katılım talebinin reddedilmesi birbirinden tamamen farklıdır. Sanık açıkça mahkeme salonunda bulunmak istediğini bildiriyorsa bu irade “SEGBİS’e bağlandı, dolayısıyla feragat etmiş sayılır” şeklinde yorumlanamaz.
Feragatin açık, tereddütsüz ve sonuçları bakımından bilinçli olması gerekir. Sanığın teknik bağlantıya katılmış olması, fizikî katılım talebinden vazgeçtiği anlamına gelmez. Özellikle sanık daha önce mahkemeye fizikî katılım talebi sunmuş ve bu talep reddedilmişse, SEGBİS oturumuna katılması savunmadan tamamen vazgeçmemek için kullanılan mevcut araçtır.
Bu nedenle duruşma tutanağında sanığın fizikî katılım talebi, mahkemenin ret gerekçesi ve SEGBİS üzerinden katılımın nasıl gerçekleştirildiği doğru biçimde yer almalıdır.
Fizikî Katılım İçin Mahkemeye Nasıl Talep Sunulmalıdır?
Talep yazılı dilekçeyle veya duruşmada sözlü olarak ileri sürülebilir. Yazılı talep, dosyada kalıcı ve denetlenebilir kayıt oluşturduğu için uygulamada önemlidir. Dilekçede yalnız “duruşmaya gelmek istiyorum” denilmemeli; fizikî katılımın neden gerekli olduğu somutlaştırılmalıdır.
Örneğin bir sonraki celsede tanık dinlenecekse, sanığın tanığın beyanına doğrudan tepki verme ihtiyacı; yüzleştirme gündeme gelecekse bunun önemi; esas hakkında savunma alınacaksa sanığın mahkeme huzurunda savunma yapma isteği açıkça belirtilmelidir. Müdafiyle yüz yüze görüşmenin savunma açısından neden gerekli olduğu da dosyanın koşullarına göre açıklanabilir.
Sanık ceza infaz kurumundaysa, mahkemeden ilgili kurumla yazışma yapılarak duruşma tarihinde hazır edilmesi istenmelidir. Mahkeme talebi reddederse ret gerekçesinin tutanağa ve ara karara açık biçimde yazılması talep edilmelidir.
Fizikî Katılım Talebi Reddedilirse Ne Yapılır?
İlk adım, talebin ve ret kararının dosyada açık biçimde yer almasını sağlamaktır. SEGBİS oturumuna katılmak zorunda kalınmışsa “fizikî katılım talebimden vazgeçmiyorum” şeklindeki beyan tutanağa geçirilebilir. Bağlantıda teknik veya iletişim sorunu yaşanmışsa bunlar da somut biçimde kayda alınmalıdır.
Hüküm verildiğinde, dosyanın kanun yolu rejimine göre istinaf veya temyiz dilekçesinde duruşmada hazır bulunma hakkının kısıtlandığı açıkça ileri sürülmelidir. İddia; hangi celsede fizikî katılım istendiği, neden gerekli olduğu, mahkemenin hangi gerekçeyle reddettiği ve hangi esaslı işlemlerin sanık fizikî olarak bulunmadan yapıldığı açıklanarak kurulmalıdır.
Olağan kanun yolları tüketildikten sonra ihlal devam ediyorsa 6216 sayılı Kanun kapsamında Anayasa Mahkemesine bireysel başvuru gündeme gelir. AYM, bireysel başvuruda SEGBİS’in teknik olarak var olup olmadığını değil, adil yargılanma hakkının somut dosyada korunup korunmadığını değerlendirir.
Ceza davasındaki savunma aşamalarının genel çerçevesi için ceza davası ve ifade rehberimize de bakılabilir.
AYM 2022/76993 Kararı Her SEGBİS Duruşmasını Geçersiz Kılar mı?
Hayır. Anayasa Mahkemesi, SEGBİS sisteminin kendisini Anayasa’ya aykırı ilan etmemiştir. CMK m.196 uzaktan sesli ve görüntülü katılım için kanuni temel içerir. İhlal, somut dosyada sanığın fizikî hazır bulunma talebinin reddedilmesinin ve uzaktan katılımın adil yargılanma hakkıyla bağdaşmaması hâlinde ortaya çıkar.
Nitekim Anayasa Mahkemesinin farklı dosyalarda SEGBİS nedeniyle yapılan başvurularda farklı sonuçlara ulaştığı görülmektedir. Bu da incelemenin otomatik değil, somut koşullara dayalı olduğunu gösterir. Duruşmanın niteliği, savunmanın etkilenip etkilenmediği, talebin açıkça ileri sürülüp sürülmediği ve ret gerekçesi belirleyicidir.
Sık Yapılan Hatalar
- Fizikî katılım talebini açıkça ileri sürmemek: Sonradan yapılacak hak ihlali iddiası için talebin dosyada bulunması önemlidir.
- SEGBİS’e bağlanmayı feragat sanmak: Sanık fizikî katılım talebinden vazgeçmediğini açıkça belirtebilir.
- Teknik sorunları tutanağa geçirmemek: Ses, görüntü veya iletişim sorunu somut biçimde kayda alınmalıdır.
- Her SEGBİS kullanımının ihlal olduğunu düşünmek: AYM incelemesi somut dosya koşullarına göre yapılır.
- CMK m.196’yı tek başına okumak: Anayasa m.36, CMK m.193 ve savunma hakkına ilişkin diğer hükümler birlikte değerlendirilmelidir.
- Kanun yolunda soyut ifade kullanmak: Hangi celsede, hangi delil veya işlem bakımından hazır bulunma hakkının zedelendiği açıklanmalıdır.
Resmî Kaynaklar
- Anayasa Mahkemesi – 3 Eylül 2026 İkinci Bölüm Toplantısı Gündemi ve Sonuçları
- Anayasa Mahkemesi – Adil Yargılanma Hakkı Emsal Kararlar
- 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu
- Türkiye Cumhuriyeti Anayasası
- 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun
Sık Sorulan Sorular
1. AYM 2022/76993 kararında hangi hak ihlal edildi?
Anayasa m.36 kapsamındaki duruşmada hazır bulunma hakkının ihlal edildiğine karar verildi.
2. SEGBİS ile duruşmaya katılmak yasak mı?
Hayır. CMK m.196 sesli ve görüntülü iletişim tekniğiyle sorgu ve duruşmaya katılım için kanuni düzenleme içerir.
3. Sanık mutlaka mahkeme salonuna getirilmek zorunda mı?
Her celsede otomatik bir fizikî getirilme zorunluluğu yoktur. Ancak sanığın hazır bulunma hakkı esas olup sınırlamanın kanuni, gerekli ve ölçülü olması gerekir.
4. Fizikî katılım talebi nasıl yapılır?
Yazılı dilekçeyle veya duruşmada sözlü olarak yapılabilir. Talebin gerekçesi ve hangi celse bakımından gerekli olduğu açıkça belirtilmelidir.
5. SEGBİS bağlantısı kesilirse ne yapılmalıdır?
Teknik sorunun tutanağa geçirilmesi ve etkili katılım sağlanmadan esaslı işleme devam edilmemesi talep edilmelidir.
6. SEGBİS’e katılmak fizikî katılım talebinden vazgeçmek anlamına gelir mi?
Hayır. Sanık fizikî katılım talebinden vazgeçmediğini açıkça kayda geçirebilir.
7. Müdafi sanığın yanında olmak zorunda mı?
Müdafiin nerede bulunacağı somut usule göre değişir; ancak sanığın müdafiiyle etkili ve gerektiğinde gizli iletişim kurma imkânı korunmalıdır.
8. SEGBİS nedeniyle verilen hüküm otomatik bozulur mu?
Hayır. Hak ihlalinin somut dosyadaki etkisi ve kanun yolu kuralları ayrıca değerlendirilir.
9. AYM’ye doğrudan başvurulabilir mi?
Hayır. Olağan kanun yollarının tüketilmesi gerekir.
10. 2022/76993 kararının tarihi neden 2026 olarak anılıyor?
Başvuru numarası 2022 yılına aittir; Anayasa Mahkemesinin ihlal sonucu 3 Eylül 2026 tarihli İkinci Bölüm toplantısında açıklanmıştır.
Hukuki konu hakkında iletişim
İlk iletişimde konuyu, bulunduğunuz ülke veya ili ve varsa tebliğ ya da son işlem tarihini kısaca belirtebilirsiniz. T.C. kimlik numarası, sağlık verisi veya kişisel belge göndermeyiniz. Mesajlaşma tek başına hukuki görüş veya avukatlık ilişkisi oluşturmaz.
Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu sitesinden daha fazla şey keşfedin
Son gönderilerin e-postanıza gönderilmesi için abone olun.
