Serbest Bölgede 24 Saat Çalışma ve Mesai Dışı Gümrük İşlemi Nasıl Yapılır? | Yönetmelik m.20 – 2026
Kısa ve net cevap: Serbest Bölgeler Uygulama Yönetmeliği m.20’ye göre serbest bölgede günde 24 saat ve haftada 7 gün çalışma yapılabilir. Ancak bölgede yapılacak işler, yük alıp verme ve her türlü gümrük işleminin normal çalışma saatleri içinde yapılması esastır. Normal çalışma saatleri dışında veya tatil günlerinde gümrükle ilgili işlem yapılması gerekiyorsa, bu işlem gümrük idaresinden yazılı olarak talep edilir. İşletici veya B.K.İ., Bölge Müdürlüğünün talebi üzerine resmî çalışma saatleri dışında gerekli personeli bulundurmak zorundadır. Bölgeye girişte Giriş İzin Belgesi, Görev Kartı, Araç Giriş Kartı, Özel İzin Belgesi veya Ziyaretçi Araç Giriş Kartından ilgili olanını ibraz edemeyen kişi bölgeye alınmaz; güvenlik ve gümrük muhafaza görevlileri gerekli hallerde kişi ve araçları, ayrıca mevzuattaki şartlarla işyeri ve depoları arayabilir.
Serbest Bölgede 24 Saat ve Haftada 7 Gün Çalışma Yapılabilir mi?
Evet. Yönetmelik m.20 serbest bölgede günde yirmi dört saat ve haftada yedi gün çalışma yapılabileceğini açıkça düzenler. Bu kural, özellikle kesintisiz üretim, depolama, lojistik, bakım-onarım ve uluslararası ticaret faaliyetlerinin vardiyalı şekilde yürütülebilmesine imkân sağlar.
Ancak “24 saat çalışma” şirketin bütün kamu işlemlerini günün her saatinde kendiliğinden yapabileceği anlamına gelmez. Yönetmeliğin aynı maddesi; bölgede yapılacak işler, yük alıp verme ve her türlü gümrük işlemi bakımından normal çalışma saati esasını korur. Normal saat dışındaki gümrük işlemleri için ayrı yazılı talep mekanizması öngörülür.
Bu nedenle şirket içi vardiya planı ile gümrük, Bölge Müdürlüğü ve İşletici/B.K.İ. hizmet saatleri aynı takvim değildir. Fabrika gece vardiyasına devam ederken bir malın gümrük işlemi için ertesi sabahı beklemek gerekebilir; mesai dışı işlem gerekiyorsa ilgili prosedür önceden işletilmelidir.
Hangi İşlemlerin Normal Çalışma Saatinde Yapılması Esastır?
Yönetmelik m.20; bölgede yapılacak işler ile yük alıp verme ve her türlü gümrük işleminin normal çalışma saati içinde yapılmasını esas kabul eder. Bu hüküm, operasyonun 24 saat açık olmasıyla idari ve gümrük hizmetlerinin normal mesai düzenini birbirinden ayırır.
Mal giriş-çıkışında gümrük denetimi gereken bir işlem, yalnız kullanıcının deposunun açık olması nedeniyle gece kendiliğinden tamamlanamaz. Serbest Bölge İşlem Formu, gümrük denetimi, yükleme-boşaltma hizmeti ve kapı işlemi birbirine bağlı adımlar olduğundan mesai dışı ihtiyaç operasyon başlamadan planlanmalıdır.
Normal çalışma saatlerinin düzenlenmesi ve duyurulması bakımından Bölge Müdürlüğü gerekli tedbirleri alır. Şirketler geçmiş yıl uygulamasına veya başka serbest bölgenin saatlerine dayanmak yerine, faaliyet gösterdikleri bölgedeki güncel duyuruları esas almalıdır.
Mesai Dışı veya Tatil Gününde Gümrük İşlemi Nasıl Yapılır?
Yönetmelik m.20’ye göre normal çalışma saatleri dışında veya tatil zamanlarında gümrükle ilgili iş yapılması gümrük idaresinden yazılı olarak talep edilebilir. Bu hüküm, mesai dışı işlemi yasaklamaz; ancak önceden yazılı talep ve gümrük idaresinin organizasyonu olmadan işlemin otomatik biçimde yürütülmesini de öngörmez.
Yazılı talepte işlem türü, tarih ve saat, eşya/araç bilgileri, kullanıcı bilgisi ve gerekçenin açık gösterilmesi operasyonel gecikmeyi azaltır. Talebin hangi kanaldan ve ne kadar önce yapılacağı konusunda ilgili gümrük idaresinin güncel uygulaması izlenmelidir.
Özellikle gemi, konteyner, kara nakliye aracı veya üretim hattı takvimine bağlı işlemlerde gümrük talebi son dakikaya bırakılmamalıdır. Mesai dışı çalışma planı, nakliyeci ve depo planıyla aynı anda hazırlanmalıdır.
İşletici veya B.K.İ. Mesai Dışında Personel Bulundurmak Zorunda mı?
Evet, belirli şartla. Yönetmelik m.20, İşletici veya B.K.İ.’nin Bölge Müdürlüğünün talebi üzerine resmî çalışma saatleri dışında da gerekli personeli bölgede bulundurmak zorunda olduğunu düzenler.
Bu yükümlülük, kullanıcının doğrudan işleticiye “gece personeli bulundur” talimatı vermesi şeklinde okunmamalıdır. Yönetmelik, Bölge Müdürlüğünün talebini esas alır. Bölge Müdürlüğü çalışma sürelerinin düzenlenmesi konusunda gerekli tedbirleri alır ve duyurur.
Bu sistem, serbest bölgenin kamu ve işletme hizmetlerinin koordinasyonunu sağlar. Mesai dışı gümrük işlemi için gümrük idaresinin yazılı süreçleri tamamlanırken, kapı, saha, yükleme-boşaltma ve diğer destek personelinin hazır bulunması da Bölge Müdürlüğü ve İşletici/B.K.İ. koordinasyonuyla yürütülür.
Gece veya Tatil Günü Bölgeye Girişte Hangi Belgeler Gerekir?
Çalışma saatinin gece olması giriş belgesi zorunluluğunu kaldırmaz. Yönetmelik m.20, bölge kapısından giren kişilerden Gümrük Muhafaza veya resmî güvenlik görevlilerince duruma göre Giriş İzin Belgesi, Görev Kartı, Araç Giriş Kartı, Özel İzin Belgesi veya Ziyaretçi Araç Giriş Kartının ibrazının istenebileceğini düzenler. İlgili belgeyi ibraz edemeyen kişi bölgeye alınmaz.
Sürekli çalışan personelin Giriş İzin Belgesi veya Görev Kartı; sürekli araçların Araç Giriş Kartı; günlük ziyaretçinin Özel İzin Belgesi ve ziyaretçi aracının Ziyaretçi Araç Giriş Kartı bulunmalıdır. Belge türlerinin ayrıntıları için Serbest Bölge Giriş İzin Belgesi rehberimize bakılabilir.
Belgenin geçerliliği de kontrol edilmelidir. İşten ayrılan çalışanın kartının iptali veya Faaliyet Ruhsatı sona eren kullanıcının kartlarının iptal edilmesi m.15’te ayrıca düzenlenmiştir.
Bölge Girişinde Kişi ve Araçlar Aranabilir mi?
Evet. Yönetmelik m.20, gümrük işlemlerine tabi olmaksızın bölgeye mal giriş-çıkışını önlemek ve bölge güvenliğini sağlamak amacıyla giriş ve çıkış kapılarında araçların ve kişilerin Gümrük Muhafaza veya resmî güvenlik görevlilerince gerektiğinde aranabileceğini düzenler.
Bu arama yetkisi serbest bölgenin kontrollü sınır yapısının parçasıdır. Bölgenin ekonomik teşvik alanı olması, eşyanın veya kişinin denetimsiz hareket edebileceği anlamına gelmez. Araçta bulunan eşyanın Serbest Bölge İşlem Formu ve gümrük belgeleriyle uyumlu olması gerekir.
Şirket araçlarının sürücülerine, kapıda belge ibrazı ve gerektiğinde arama yapılabileceği konusunda operasyon eğitimi verilmesi gecikmeleri azaltır. Sürücünün kartının bulunması, taşıdığı eşyanın gümrük belgesini ikame etmez.
Kullanıcının İşyeri, Deposu ve Aracında Arama Yapılabilir mi?
Yönetmelik m.20 yalnız kapı aramasını düzenlemez. Bölge Müdürlüğünün talebiyle kullanıcıların işyeri, depo ve araçlarında da arama yapılabilir. Ayrıca Bölge Gümrük Müdürlüğünün gerekli görmesi halinde, Bölge Müdürlüğünce oluşturulacak komisyon marifetiyle kullanıcıların işyerleri ve depolarında her zaman arama yapılabileceği hükme bağlanmıştır.
Bu nedenle stok kayıtları, depo yerleşimi, gümrük statüsü ve Serbest Bölge İşlem Formları her an denetime hazır tutulmalıdır. Fiziki stok ile idari kayıt arasındaki açıklanamayan farklar Yönetmelik m.14 bakımından ağır sonuçlar doğurabilir.
%5’i geçmeyen ve %5’ten fazla açıklanamayan stok farkının farklı yaptırımları için Serbest Bölge Faaliyet Ruhsatı iptali ve stok farkı rehberimize bakılabilir.
24 Saat Çalışma ile Gece Çalışma/İkamet İzni Aynı Şey mi?
Hayır. Yönetmelik m.20 işletmenin 24/7 çalışabilmesine ilişkin genel kuralı düzenler. Yönetmelik m.19 ise belirli kişilerin iş gününü takip eden gece bölgede bulunması veya istisnai şekilde bölgede ikamet etmesi bakımından özel izin sistemini kurar.
Serbest bölgede ikamet genel olarak yasaktır. Güvenlik, gümrük muhafaza ve koruma görevlileri ile işinin niteliği gereği gece bölgede bulunmak zorunda olan kişiler için Bölge Müdürlüğü m.19 kapsamında izin verebilir. İzin aile bireylerini kapsamaz.
Bu ayrıntı için Serbest Bölgede İkamet ve Gece Çalışma İzni rehberimiz incelenebilir.
Lojistik ve Vardiya Planı Nasıl Yapılmalıdır?
Serbest bölge kullanıcısı, 24 saat çalışma hakkını verimli kullanabilmek için şirket içi vardiya ile kamu/işletici hizmetlerini birlikte planlamalıdır. Üretim hattının gece çalışması, malın aynı saatte bölge dışına çıkarılabileceği anlamına gelmez. Çıkış için gümrük, kapı, taşıma ve gerekiyorsa yükleme-boşaltma süreçlerinin hazır olması gerekir.
- Vardiya planı ile mal giriş-çıkış takvimi ayrı hazırlanmalı.
- Mesai dışı gümrük ihtiyacı önceden belirlenerek yazılı talep yapılmalı.
- Bölge Müdürlüğünün güncel çalışma saati duyuruları takip edilmeli.
- İşletici/B.K.İ. personel ihtiyacı Bölge Müdürlüğü koordinasyonuyla planlanmalı.
- Sürücü ve çalışanların giriş belgelerinin geçerliliği kontrol edilmeli.
- Depo stokları ve işlem formları gece vardiyası dahil anlık güncel tutulmalı.
- Arama ve denetim halinde eşya statüsünü gösteren belgeler erişilebilir olmalı.
Mersin Serbest Bölgesi Bakımından Uygulama
Mersin Serbest Bölgesi’nin liman, kara taşımacılığı, üretim ve depolama faaliyetleriyle bağlantısı nedeniyle mesai dışı operasyon ihtiyacı yüksektir. Geminin yanaşma saati, konteyner teslimi, kara aracının varış zamanı veya üretim hattının vardiyası normal mesai dışında kalabilir.
Bu durumda m.20’nin iki kuralı birlikte uygulanır: şirket 24 saat çalışabilir; ancak gümrükle ilgili mesai dışı iş için yazılı talep gerekir. Operasyon ekibi, gümrük müşaviri, nakliyeci, depo ve İşletici/B.K.İ. arasındaki koordinasyon yazılı hale getirilmelidir.
Serbest bölge kullanıcısının aynı zamanda kira, faaliyet ruhsatı ve mal hareketi yükümlülüklerini birlikte yönetmesi gerekir. Mersin Serbest Bölge kira ilişkileri için Mersin Serbest Bölge kira sözleşmesi rehberimiz incelenebilir.
Sıkça Sorulan Sorular
1. Serbest bölge gece açık olabilir mi?
Evet. Yönetmelik m.20 günde 24 saat ve haftada 7 gün çalışma yapılabileceğini düzenler.
2. Gümrük işlemi gece otomatik yapılır mı?
Hayır. Normal saat dışında veya tatilde gümrük işlemi için gümrük idaresine yazılı talep yapılabilir.
3. Yükleme-boşaltma da normal saat kuralına tabi mi?
Yönetmelik, bölgede yapılacak işler ile yük alıp verme ve gümrük işlemlerinin normal çalışma saatinde yapılmasını esas kabul eder.
4. İşletici gece personel bulundurmak zorunda mı?
Bölge Müdürlüğünün talebi üzerine İşletici veya B.K.İ. resmî çalışma saatleri dışında gerekli personeli bulundurmak zorundadır.
5. Gece girişte kart göstermek gerekir mi?
Evet. İlgili giriş belgesini ibraz edemeyen kişi bölgeye alınmaz.
6. Araçlar kapıda aranabilir mi?
Evet. Gümrük Muhafaza veya resmî güvenlik görevlileri gerektiğinde kişi ve araçları arayabilir.
7. Şirket deposunda da arama yapılabilir mi?
Evet. Bölge Müdürlüğünün talebiyle işyeri, depo ve araçta arama; ayrıca gümrük gerekli görürse komisyon marifetiyle işyeri ve depoda her zaman arama yapılabilir.
8. 24 saat çalışma ikamet hakkı verir mi?
Hayır. Bölgede ikamet m.19 gereği yasaktır; sınırlı istisnalar için ayrıca izin gerekir.
9. Tatil günü gümrük işlemi mümkün mü?
Evet, gümrük idaresine yazılı talep mekanizması kullanılır.
10. Bölge Müdürlüğü çalışma saatlerini düzenleyebilir mi?
Evet. Çalışma süreleri konusunda gerekli tedbirleri alır ve duyurur.
11. Çalışanın kartı iptal edilmişse gece vardiyasında çalışabilir mi?
Hayır. Geçerli giriş belgesi olmadan bölgeye alınmaz.
12. Mesai dışı gümrük talebi şirket içi e-posta ile tamamlanmış sayılır mı?
Hayır. Yönetmelik talebin gümrük idaresine yazılı olarak yapılmasını öngörür; ilgili idarenin yürürlükteki başvuru yöntemi kullanılmalıdır.
Resmî Kaynaklar
- Mevzuat Bilgi Sistemi – Serbest Bölgeler Uygulama Yönetmeliği m.20
- Ticaret Bakanlığı – Serbest Bölgeler Mevzuatı
- Ticaret Bakanlığı – Serbest Bölgeler Genel Müdürlüğü Genelgeleri
Hukuki inceleme: İçerik Serbest Bölgeler Uygulama Yönetmeliği m.20, m.19, m.13 ve m.14 esas alınarak 17 Eylül 2026 tarihinde güncel mevzuat üzerinden hazırlanmıştır.
Yazar: Av. Halil İbrahim Bakırcı – Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu. Türkiye genelindeki dosyalar Mersin’den yürütülmektedir.
Hukuki konu hakkında iletişim
İlk iletişimde konuyu, bulunduğunuz ülke veya ili ve varsa tebliğ ya da son işlem tarihini kısaca belirtebilirsiniz. T.C. kimlik numarası, sağlık verisi veya kişisel belge göndermeyiniz. Mesajlaşma tek başına hukuki görüş veya avukatlık ilişkisi oluşturmaz.
