Serbest Bölgede Hangi Faaliyetler Yapılabilir? Üretim, Alım Satım, Depolama ve Hizmet | Yönetmelik m.10 – 2026
Kısa ve net cevap: Serbest Bölgeler Uygulama Yönetmeliği m.10’a göre serbest bölgelerde, Yönetmelik metninde Yüksek Planlama Kurulunca uygun görülecek her türlü sınai, ticari ve hizmetle ilgili faaliyet yapılabilir. Ancak bu hüküm, bir şirketin istediği faaliyete yalnız ticaret sicili kaydıyla kendiliğinden başlayabileceği anlamına gelmez. Serbest bölgede yürütülecek faaliyet, Faaliyet Ruhsatının konusu içinde yer almalı; Yönetmelik m.11’deki ruhsat prosedürü tamamlanmalı ve mal, tesis, personel, gümrük, güvenlik veya özel mevzuata tabi faaliyetlerde ilgili ek izinler alınmalıdır. Üretim, alım-satım, depolama, bakım-onarım, lojistik veya hizmet faaliyetleri aynı şirket planında bulunabilir; fakat her faaliyet kalemi ruhsat ve kayıt sistemiyle uyumlu yürütülmelidir.
Serbest Bölgeler Uygulama Yönetmeliği m.10 Ne Düzenler?
Yönetmelik m.10, serbest bölgedeki faaliyet alanını geniş bir çerçevede tanımlar. Maddeye göre serbest bölgelerde uygun görülecek her türlü sınai, ticari ve hizmetle ilgili faaliyet yapılabilir. Bu düzenleme, serbest bölgelerin yalnız depolama veya yalnız ihracat sahası olmadığını; üretimden ticarete ve hizmet sektörüne kadar farklı faaliyet modellerine açık olduğunu gösterir.
Bununla birlikte m.10 tek başına işletme izni değildir. Faaliyet hakkının şirket bazında doğması için Yönetmelik m.11 uyarınca Faaliyet Ruhsatı alınır. Başvuru formunda yürütülecek faaliyet açıklanır, idari değerlendirme yapılır ve uygun görülmesi halinde ruhsat düzenlenir. Dolayısıyla “mevzuatta yapılabilir” olan bir faaliyet ile belirli şirketin “ruhsat kapsamında yapmaya yetkili” olduğu faaliyet aynı kavram değildir.
Faaliyetin niteliği ayrıca başka mevzuatı da devreye sokabilir. Tehlikeli eşya, radyoaktif madde, kimyasal, gıda, sağlık, enerji, bankacılık, sigortacılık veya özel güvenlik gibi alanlarda serbest bölge Faaliyet Ruhsatı, sektörel düzenleyici izinlerin yerine geçmez.
Serbest Bölgede Üretim Faaliyeti Yapılabilir mi?
Evet. Üretim serbest bölgelerin temel sınai faaliyetlerinden biridir. Üretim kullanıcısı hammadde veya ara malı bölgeye getirip tesisinde işleyebilir, mamul veya yarı mamul üretebilir ve ürünü yurt dışına, Türkiye’ye veya şartları dahilinde başka bir serbest bölgeye sevk edebilir.
Üretim faaliyetinin ruhsat dosyasında açık biçimde tanımlanması gerekir. Tesisin fiziki kapasitesi, üretim konusu, hammadde ve mamul akışı, işyeri veya arazi ilişkisi ve gerektiğinde proje/inşaat izinleri faaliyet modeliyle uyumlu olmalıdır. Üretim tesisi kurulacaksa yalnız Faaliyet Ruhsatı değil, üstyapı, yapı/iskan ve çevresel/teknik izinler de ilgili mevzuata göre kontrol edilmelidir.
Üretim kullanıcıları bakımından 3218 sayılı Kanunun Geçici 3. maddesindeki vergi istisnası da faaliyet türüne bağlı özel sonuç doğurur. 2026 değişikliğiyle üretim faaliyetinden elde edilen kazançların belirli serbest bölge içi satışları bakımından kapsam genişlemiştir. Ayrıntı için serbest bölgede üretim kazancı istisnası 2026 rehberimize bakılabilir.
Serbest Bölgede Alım-Satım Faaliyeti Nasıl Yürütülür?
Alım-satım, serbest bölgede yürütülebilecek ticari faaliyetlerden biridir. Kullanıcı malları yurt dışından bölgeye getirebilir, başka kullanıcıya satabilir veya Türkiye’ye/yurt dışına sevk edebilir. Ancak mal hareketinin yönüne göre dış ticaret, gümrük ve Serbest Bölge İşlem Formu kuralları farklılaşır.
Türkiye’den serbest bölgeye mal gönderilmesi Yönetmelik m.30 kapsamında dış ticaret rejimi bakımından ihracat kabul edilir. Serbest bölgeden Türkiye’ye mal gönderilmesi ise m.31 kapsamında ithalat rejimine tabidir. Bölge ile diğer ülkeler veya diğer serbest bölgeler arasındaki hareketlerde ayrı kurallar vardır.
Alım-satım kullanıcısının Faaliyet Ruhsatındaki faaliyet konusu ile fiilî ticaret zinciri uyumlu olmalıdır. Üretim ruhsatı bulunan şirketin, üretim dışı bağımsız ticaret faaliyetini ruhsat kapsamı dışında yürütmemesi gerekir. Özellikle İşletici/B.K.İ. faaliyet ruhsatlarının ana ve ek ruhsat kayıtlarının birleştirilmemesine ilişkin 2026 düzenlemesi, faaliyet türlerinin muhasebesel ayrımının önemini güçlendirmiştir.
Depolama ve Lojistik Faaliyeti Yapılabilir mi?
Evet. Depolama ve bağlantılı lojistik hizmetleri serbest bölgelerin ticari yapısının önemli parçalarıdır. Ancak depo işletmeciliği, kullanıcının kendi malını kendi işyerinde tutmasından farklı bir faaliyet olabilir. Üçüncü kişilere depolama hizmeti verilecekse ruhsat kapsamı ve Ticaret Bakanlığının depolama faaliyetlerine ilişkin yürürlükteki genelgeleri kontrol edilmelidir.
Ticaret Bakanlığının yürürlükteki Serbest Bölgeler Genel Müdürlüğü genelgeleri arasında 1999/1 sayılı Depolama Faaliyetlerine İlişkin Genelge ve 2018/4 sayılı Açık Stok Sahasının İşletilmesine İlişkin Genelge bulunmaktadır. Bu düzenlemeler, depolama faaliyetinin yalnız özel hukuk depo sözleşmesinden ibaret olmadığını gösterir.
Depoda bulunan eşyanın kayıt ve fizikî stok uyumu da kritik önemdedir. Açıklanamayan stok farkı Yönetmelik m.14 kapsamında üç aylık işlem formu yaptırımı veya %5’i aşması halinde doğrudan Faaliyet Ruhsatı iptali sonucuna kadar gidebilir. Bu konu için stok farkı ve ruhsat iptali rehberimize bakılabilir.
Serbest Bölgede Hizmet Faaliyetleri Hangi Çerçevede Yürütülür?
Yönetmelik m.10 hizmet faaliyetlerini de kapsam içine alır. Bakım-onarım, montaj, teknik servis, lojistik, taşımaya yardımcı hizmetler, danışmanlık ve diğer uygun hizmetler Faaliyet Ruhsatı veya ilgili izin sistemi kapsamında yürütülebilir.
Yönetmelik m.50, sigortacılık, nakliye acenteliği, gümrük müşavirliği, yeminli mali müşavirlik, serbest muhasebeci mali müşavirlik, defter tutma ve ekspertiz gibi bazı hizmetlerin Faaliyet Ruhsatı veya Bölge Müdürlüğünden alınan Giriş İzin Belgesiyle yürütülmesine ilişkin özel düzenleme içerir. Bu nedenle her hizmet türünün aynı ruhsat şekline tabi olduğu kabul edilmemelidir.
Bir hizmet şirketinin bölge dışındaki müşterilere verdiği hizmet, bölge içindeki kullanıcıya sağladığı hizmet veya mal üzerinde fiziksel işlem yaptığı hizmet aynı hukuki ve mali sonucu doğurmayabilir. Sözleşme, fatura, hizmet yeri ve ilgili mal hareketi birlikte değerlendirilmelidir.
Faaliyet Ruhsatı Neden Zorunludur?
m.10 faaliyet türlerinin genel çerçevesini belirlerken, m.11 belirli gerçek veya tüzel kişinin serbest bölgede faaliyette bulunabilmesi için Faaliyet Ruhsatı sistemini kurar. Ruhsat olmadan “serbest bölgede yapılabilir bir faaliyet” şirket bakımından fiilî faaliyet yetkisine dönüşmez.
Faaliyet Ruhsatı başvurusu Müracaat Formunun Bölge Müdürlüğüne verilmesi ve başvuru ücretinin Özel Hesaba yatırılmasıyla yapılır. Değerlendirme olumluysa işyeri teminine ilişkin sözleşme ve diğer belgeler için 30 günlük süre tanınır. Bu sürenin kaçırılmasının hukuki sonucu için Faaliyet Ruhsatında 30 günlük süre rehberimiz incelenebilir.
Ruhsat, faaliyetin kapsamı, süre ve kullanıcı statüsünün temel idari belgesidir. Şirket ana sözleşmesinde çok sayıda faaliyet kodu bulunması, bunların tamamının serbest bölgede aynı anda ve ruhsat dışında yürütülebileceği anlamına gelmez.
Faaliyet Konusu Sonradan Değiştirilebilir mi?
Serbest bölge kullanıcısı iş modelini zaman içinde değiştirebilir; ancak değişiklikler kayıt dışında bırakılamaz. Yönetmelik m.12, kullanıcının mesleki veya ticari faaliyetinde değişiklik olduğunda bunu Bölge Müdürlüğüne bildirmesini ve Firma Bilgileri Kayıt Defterine işletmesini zorunlu kılar.
Faaliyet Ruhsatı Müracaat Formunda beyan ve taahhüt edilen hususlardaki değişikliklerin bildirilmemesi ise Yönetmelik m.14/a kapsamında yaptırım sebebidir. Bu nedenle faaliyet genişlemesi, daralması veya farklı bir iş koluna geçiş önce hukuki/ruhsat kontrolünden geçirilmelidir.
Yeni faaliyet mevcut Faaliyet Ruhsatının konusu dışında kalıyorsa, gerekli ruhsat veya değişiklik prosedürü tamamlanmadan fiilî uygulamaya başlanmamalıdır. Ticaret sicili NACE/faaliyet kodu değişikliği ile serbest bölge ruhsat değişikliği birbirinin yerine geçmez.
Özel İzne Tabi Mal ve Faaliyetler Var mı?
Evet. Yönetmelik m.32 bazı malların serbest bölgeye getirilmesini yasaklar veya özel düzenlemelere bağlar. Ateşli silah ve mühimmat, radyoaktif maddeler, tehlikeli ve toksik atıklar gibi eşya gruplarında özel yasak ve istisnalar vardır. Patlayıcı, parlayıcı, yanıcı veya yangını artırıcı tehlikeli maddeler ise ancak özel düzenleme ve tesis şartlarıyla bölgeye alınabilir.
Ayrıca uyuşturucu ve psikotrop maddeler ile bunların kimyasal türevleri, Sağlık Bakanlığı mevzuatına tabidir. Dolayısıyla m.10’un geniş faaliyet çerçevesi, m.32 veya diğer özel kanunlardaki yasakları ortadan kaldırmaz.
Bankacılık ve sigortacılık da özel düzenlemeye tabidir. Yönetmelik m.48, bankalar ve sigorta kuruluşlarının kendi genel mevzuatlarına göre faaliyette bulunacağını düzenler. Bu nedenle serbest bölge Faaliyet Ruhsatı, BDDK, SEDDK veya diğer düzenleyici kurumların izin sistemini ikame etmez.
Faaliyet Türü Vergi Sonucunu Etkiler mi?
Evet. Serbest bölgelerde vergi avantajları bütün kullanıcı ve faaliyetler için tek tip değildir. Üretim kazancı, ücret stopajı, KDV, damga vergisi veya başka vergisel sonuçlar bakımından 3218 sayılı Kanunun Geçici 3. maddesi ve ilgili vergi mevzuatı ayrı şartlar getirir.
Bu nedenle şirketin yalnız “serbest bölgede bulunduğu” gerekçesiyle bütün gelirlerini istisna sayması doğru değildir. Hangi kazancın hangi faaliyetten doğduğu, ruhsat konusu, üretim veya ticaret niteliği ve ilgili dönemde yürürlükteki istisna şartları ayrı incelenmelidir.
Yönetmelik m.14/d de bölge dışı faaliyet kazançlarının serbest bölge kazancı gibi gösterilmesi amacıyla kayıtların birleştirilmesi ve sahte/yanıltıcı belge kullanılarak vergi kaçırılmasının belirlenmesini doğrudan ruhsat iptal sebebi sayar. Faaliyet konularının muhasebede doğru ayrılması bu nedenle yalnız vergi değil, ruhsat güvenliği açısından da önemlidir.
Mersin Serbest Bölgesi İçin Faaliyet Planı Nasıl Hazırlanmalıdır?
Mersin Serbest Bölgesi, liman ve dış ticaret altyapısı nedeniyle üretim, alım-satım, depolama ve lojistiğin aynı ticari model içinde bir araya gelebildiği bir bölgedir. Yatırımcı, başvuru öncesinde malın nereden geleceğini, bölgede hangi işleme tabi tutulacağını ve nereye satılacağını süreç şemasıyla belirlemelidir.
- Faaliyet türü üretim, ticaret, depolama veya hizmet olarak somutlaştırılmalı.
- Faaliyet Ruhsatı konusu fiilî iş modeliyle aynı olmalı.
- İşyeri/alanın faaliyete fiziken uygunluğu kontrol edilmeli.
- Mal giriş-çıkış yönleri gümrük ve dış ticaret rejimi bakımından planlanmalı.
- Özel izne tabi eşya veya sektör varsa ilgili kurum izinleri ayrıca alınmalı.
- Faaliyet değişiklikleri m.12 uyarınca Bölge Müdürlüğü kayıtlarına işlenmeli.
- Vergi ve muhasebe kayıtları faaliyet türlerine göre izlenebilir olmalı.
Şirketin serbest bölgeye taşınması veya yeni yatırım yapması sırasında şirketler hukuku desteği için Mersin şirketler hukuku çalışma alanımız incelenebilir.
Sıkça Sorulan Sorular
1. Serbest bölgede üretim yapılabilir mi?
Evet. Yönetmelik m.10 sınai faaliyetlere izin verir; kullanıcı ayrıca kendi Faaliyet Ruhsatı kapsamına uymalıdır.
2. Sadece alım-satım yapan şirket serbest bölgede faaliyet gösterebilir mi?
Evet. Ticari faaliyetler m.10 kapsamındadır; uygun Faaliyet Ruhsatı alınması gerekir.
3. Depo işletmeciliği yapılabilir mi?
Evet. Depolama faaliyeti mümkündür ve Bakanlığın özel depolama genelgeleri de uygulanır.
4. Hizmet şirketi serbest bölgede faaliyet gösterebilir mi?
Evet. m.10 hizmet faaliyetlerini kapsar; hizmet türüne göre Faaliyet Ruhsatı veya özel izin sistemi uygulanabilir.
5. Ticaret sicilinde faaliyet kodunun bulunması yeterli mi?
Hayır. Serbest bölgede fiilî faaliyet için Faaliyet Ruhsatı ve ilgili kayıt/izin prosedürleri ayrıca gerekir.
6. Bir şirket hem üretim hem ticaret yapabilir mi?
Faaliyetlerin ruhsat ve kayıt düzeninde açık biçimde yer alması ve ilgili özel kurallara uyulması şartıyla birden fazla faaliyet modeli bulunabilir.
7. Faaliyet konusu değişirse bildirim gerekir mi?
Evet. Yönetmelik m.12 değişikliklerin Bölge Müdürlüğüne bildirilmesini ve Firma Bilgileri Kayıt Defterine işlenmesini zorunlu kılar.
8. Serbest bölgede her malın ticareti serbest mi?
Hayır. Yönetmelik m.32 ve diğer özel mevzuat yasak veya özel izne tabi eşya grupları düzenler.
9. Serbest bölgede olmak bütün kazancı vergiden istisna eder mi?
Hayır. Vergi istisnaları faaliyet türü ve kanuni şartlara göre ayrı değerlendirilir.
10. Faaliyet Ruhsatı olmadan deneme üretimi yapılabilir mi?
Serbest bölge kullanıcısı sıfatıyla ruhsat kapsamı dışında fiilî faaliyete başlanmamalıdır.
11. Faaliyet genişletmek için sadece şirket ana sözleşmesini değiştirmek yeterli mi?
Hayır. Serbest bölge ruhsat ve kayıt sistemi bakımından da gerekli değişiklik prosedürü tamamlanmalıdır.
12. Üretim ve alım-satım kayıtları neden ayrılmalıdır?
Faaliyet türleri vergi, Özel Hesap ve ruhsat yönünden farklı sonuçlar doğurabilir; kayıtların izlenebilir olması gerekir.
Resmî Kaynaklar
- Mevzuat Bilgi Sistemi – Serbest Bölgeler Uygulama Yönetmeliği m.10-12, m.30-32, m.48 ve ilgili hükümler
- Ticaret Bakanlığı – Serbest Bölgeler Mevzuatı ve Faaliyet Ruhsatı belgeleri
- Ticaret Bakanlığı – Yürürlükteki Serbest Bölgeler Genel Müdürlüğü Genelgeleri
Hukuki inceleme: İçerik Serbest Bölgeler Uygulama Yönetmeliği m.10, m.11, m.12 ve ilgili özel faaliyet hükümleri esas alınarak 17 Eylül 2026 tarihinde güncel mevzuat üzerinden hazırlanmıştır.
Yazar: Av. Halil İbrahim Bakırcı – Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu. Türkiye genelindeki dosyalar Mersin’den yürütülmektedir.
Hukuki konu hakkında iletişim
İlk iletişimde konuyu, bulunduğunuz ülke veya ili ve varsa tebliğ ya da son işlem tarihini kısaca belirtebilirsiniz. T.C. kimlik numarası, sağlık verisi veya kişisel belge göndermeyiniz. Mesajlaşma tek başına hukuki görüş veya avukatlık ilişkisi oluşturmaz.
