Serbest Bölgede SGK Mevzuatı Uygulanır mı? 3218 m.10 | 2026

3218 m.10 sosyal güvenlik konusunda ne diyor?

Serbest bölgelerde sosyal güvenlik bakımından herhangi bir tereddüt bırakmayan özel hüküm 3218 sayılı Kanunun 10. maddesidir. Madde önce yabancı uyruklu yönetici ve vasıflı personelin serbest bölgede çalıştırılabileceğini düzenler; ardından ‘Türkiye Cumhuriyeti sosyal güvenlik mevzuatı hükümleri Serbest Bölgelerde de uygulanır’ hükmünü getirir.

Bu açık hüküm nedeniyle serbest bölge işvereni, gümrük veya vergi avantajlarını sosyal güvenlik muafiyeti gibi yorumlayamaz. Serbest bölgenin ithalat vergileri, ticaret politikası veya kambiyo bakımından özel statüsü çalışanların SGK haklarını ortadan kaldırmaz. İşverenin sigortalı tescili, prim ödeme ve bildirim yükümlülüğü Türkiye’deki diğer işyerlerinde olduğu gibi devam eder.

Serbest bölgede işçi hakları, ücret ve fazla çalışma yönünü Mersin özelinde Mersin Serbest Bölgede İşçi Hakları ve Fazla Mesai yazımızda ayrıca ele aldık. Bu sayfa ise sosyal güvenlik boyutuna, özellikle 3218 m.10 ve 5510 sayılı Kanun ilişkisine odaklanır.

Serbest bölge işyeri SGK bakımından nasıl ele alınır?

Serbest bölgede faaliyet ruhsatı alan şirket, işçi çalıştıracağı işyeri için SGK işyeri tescil ve bildirim yükümlülüklerini yerine getirir. Şirketin merkezinin serbest bölge dışında bulunması, serbest bölgedeki fiili işyerinin ayrı işyeri niteliğini ortadan kaldırmaz. Çalışanların fiilen hangi işyerinde çalıştığı, işyeri sicili ve işkolu kayıtlarıyla uyumlu olmalıdır.

Faaliyet ruhsatı, kira veya kullanım sözleşmesi ve işyeri adresi SGK kayıtlarıyla çelişmemelidir. Şirket adres değiştirir, serbest bölge içinde başka parsele taşınır veya yeni şube açarsa SGK işyeri kayıtlarının da buna göre güncellenmesi gerekir. Faaliyet ruhsatının süresinin bitmesi veya iptal edilmesi halinde personel ve işyeri işlemleri ayrıca kapatılmalıdır.

İşverenin alt işveren kullanması halinde asıl işveren-alt işveren ilişkisi 5510 sayılı Kanun ve İş Kanunu çerçevesinde ayrıca değerlendirilir. Serbest bölge işleticisinden alınan ortak hizmet veya dış kaynak hizmeti her durumda alt işveren ilişkisi doğurmaz; fiili organizasyon ve sözleşme içeriği belirleyicidir.

İşe giriş bildirgesi serbest bölgede de zorunlu mu?

Evet. Sigortalı çalıştırılmaya başlanmadan önce 5510 sayılı Kanunun işe giriş bildirimi kuralları uygulanır. İşveren, çalışanı fiilen işe başlamadan kanuni sürede SGK’ya bildirmelidir. Serbest bölge giriş kartı veya personel tanıtma kartı, SGK işe giriş bildirgesinin yerine geçmez.

Aynı şekilde iş sözleşmesinin sona ermesi halinde sigortalı işten ayrılış bildirimi kanuni sürede yapılmalıdır. İşten çıkış kodu gerçek fesih sebebiyle uyumlu olmalıdır. Yanlış kod, işsizlik ödeneği ve işçilik alacakları uyuşmazlığında sorun yaratabilir.

Serbest bölge müdürlüğü veya işletici tarafından tutulan personel giriş-çıkış kayıtları SGK denetiminde fiili çalışma bakımından delil niteliği taşıyabilir. Bir kişi bölgeye her gün personel kartıyla giriş yaparken SGK kaydında görünmüyorsa kayıt dışı istihdam riski doğar.

SGK primi hangi ücret üzerinden bildirilir?

Sigorta primine esas kazanç, 5510 sayılı Kanun hükümlerine göre belirlenir. Çalışanın ücretinin döviz veya Türk Lirası olarak kararlaştırılması prim bildirim yükümlülüğünü ortadan kaldırmaz. Dövizli ücretin SGK bildirimindeki TL karşılığı ilgili kurallara göre hesaplanır.

Serbest bölge personel ücretlerinde 3218 Geçici m.3 kapsamında gelir vergisi yönünden özel teşvik bulunması da SGK priminden otomatik muafiyet sağlamaz. Gelir vergisi istisnası ile sosyal sigorta primi farklı yükümlülüklerdir. İşveren ‘ücret gelir vergisinden istisna, SGK primi de yok’ şeklinde sonuç çıkaramaz.

Prim matrahına dahil edilmesi gereken ücret, prim, ikramiye ve diğer ödemeler 5510 sayılı Kanuna göre değerlendirilir. Yemek, yol, ayni yardım veya özel sağlık sigortası gibi yan haklarda SGK istisna sınırları ve güncel düzenlemeler uygulanır.

Serbest bölgede iş kazası olursa hangi mevzuat uygulanır?

Serbest bölgede meydana gelen iş kazası, 5510 sayılı Kanun ve 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu kapsamında değerlendirilir. İşveren iş kazasını SGK’ya kanuni sürede bildirmek, ayrıca iş sağlığı ve güvenliği yönünden gerekli kayıt ve incelemeyi yapmak zorundadır. Serbest bölge sınırları içinde meydana gelmesi kazanın hukuki niteliğini değiştirmez.

Liman, depo, forklift, vinç, üretim hattı ve tehlikeli kimyasal gibi risklerin yoğun olduğu serbest bölge işyerlerinde risk değerlendirmesi, eğitim, kişisel koruyucu donanım, periyodik kontrol ve acil durum planı önemlidir. Ortak alan kazalarında işletici, kullanıcı işveren ve hizmet sağlayıcıların sorumluluğu olayın kontrol alanına ve kusura göre ayrı ayrı incelenebilir.

İş kazası sonucu SGK tarafından yapılan ödemeler bakımından işverenin kusuru veya iş sağlığı ve güvenliği yükümlülüklerine aykırılığı varsa rücu sorumluluğu gündeme gelebilir. Ceza hukuku ve iş hukuku tazminat sorumluluğu da SGK sürecinden bağımsız şekilde doğabilir.

Yabancı personel SGK’ya tabi mi?

Kural olarak 3218 m.10’un sosyal güvenlik hükmü yabancı çalışanlar için de geçerlidir. Serbest bölgede çalışma izni verilen yabancının SGK kaydı yapılır. Ticaret Bakanlığının güncel yabancı personel çalışma izni Usul ve Esasları, çalışma izin belgesinin teslimini takip eden 30 gün içinde yabancının sigorta kaydının yapıldığına ilişkin belgelerin ilgili Serbest Bölge Müdürlüğüne ibraz edilmesini zorunlu tutar.

Yabancı personel çalışma izni sürecini ayrıntılı olarak Serbest Bölgede Yabancı Yönetici ve Vasıflı Personel rehberimizde açıkladık. Çalışma izin belgesi ve SGK kaydı ayrı fakat birbirine bağlı işlemlerdir.

Yabancının başka ülkede sigortalı olması Türkiye’de otomatik prim muafiyeti yaratmaz. Türkiye’nin ilgili ülkeyle sosyal güvenlik sözleşmesi varsa geçici görevlendirme, sigortalılık ve prim çakışmasını önleyen özel hükümler uygulanabilir.

Uluslararası sosyal güvenlik sözleşmeleri ne zaman önem kazanır?

Türkiye birçok ülkeyle ikili sosyal güvenlik sözleşmesi imzalamıştır. Bu sözleşmeler çalışanların iki ülkede aynı anda prim ödeme riskini azaltabilir ve sigortalılık sürelerinin birleştirilmesine imkan sağlayabilir. Serbest bölgede çalışan yabancının vatandaşı olduğu ülke ile Türkiye arasında sözleşme varsa, kişinin geçici görevlendirme veya sürekli çalışma statüsü belirlenmelidir.

Sosyal güvenlik sözleşmesi uygulamasında çalışanın yabancı ülkedeki sigortalılığını gösteren resmi belgenin alınması gerekebilir. Belgenin geçerlilik süresi ve hangi sigorta kollarını kapsadığı kontrol edilmelidir. Sözleşme bulunmayan ülkelerden gelen çalışanlarda genel 5510 hükümleri uygulanır.

Şirket, yabancı çalışan için sadece çalışma izni danışmanlığına odaklanıp sosyal güvenlik sözleşmesini gözden kaçırmamalıdır. Yanlış prim uygulaması geriye dönük prim, gecikme zammı veya iki ülkede mükerrer maliyet doğurabilir.

Serbest bölge işvereni SGK teşviklerinden yararlanabilir mi?

Serbest bölge statüsü, genel sosyal güvenlik teşviklerinden yararlanmayı otomatik olarak yasaklamaz. İşverenin ve sigortalının ilgili teşvik programındaki şartları sağlaması halinde prim teşvikleri uygulanabilir. Ancak aynı dönem ve sigortalı için mükerrer teşvik yasağı ile özel program şartları kontrol edilmelidir.

3218 m.6’daki vergi dışı teşvik hükümleri de sosyal güvenlik teşviklerinden farklıdır. Bir şirketin serbest bölge avantajından yararlanması, genel SGK teşvikinin otomatik doğduğu anlamına gelmez. Her teşvikin kanuni dayanağı ve başvuru şartı ayrı incelenmelidir.

Teşvik uygulamalarında prim borcu, bildirgelerin zamanında verilmesi, kayıt dışı istihdam tespiti ve ihale konusu işler gibi kriterler etkili olabilir. İşveren teşvik kodunu kullanmadan önce güncel SGK genelgesi ve sistem şartlarını kontrol etmelidir.

SGK denetiminde hangi kayıtlar incelenebilir?

İşveren bordroları, banka ücret ödemeleri, işe giriş-çıkış kayıtları, serbest bölge personel kartları, vardiya çizelgeleri, işyeri giriş sistemi, yemek ve servis listeleri, iş sözleşmeleri ve muhasebe kayıtları birlikte incelenebilir. Kayıtlar arasında çelişki bulunması kayıt dışı istihdam veya eksik ücret bildirimi şüphesi doğurur.

Serbest bölge müdürlüğü ve işletici kayıtlarının elektronik olması, fiili çalışma tarihlerinin tespitini kolaylaştırır. İşveren SGK bildirgelerini personelin gerçek giriş tarihinden sonra düzenlememelidir. Deneme süresi de sigortasız çalışma dönemi değildir; işçi ilk günden itibaren sigortalıdır.

İdari para cezaları, prim aslı, gecikme cezası ve gecikme zammı ile teşvik kaybı aynı dosyada gündeme gelebilir. İş kazası halinde ayrıca rücu ve tazminat riski doğabilir.

İşveren için 12 maddelik SGK kontrol listesi

1. Serbest bölge işyeri tescilini doğru yapın.
2. Faaliyet ruhsatı ve SGK adresini eşleştirin.
3. İşe giriş bildirimini kanuni sürede yapın.
4. Personel kartı verilen herkesin SGK statüsünü kontrol edin.
5. Dövizli ücretleri doğru prim matrahına çevirin.
6. Gelir vergisi istisnasını SGK muafiyeti sanmayın.
7. İş kazası bildirim sürelerini takip edin.
8. Alt işveren ilişkilerini doğru tescil edin.
9. Yabancı çalışanların çalışma izni ve SGK kaydını eşleştirin.
10. Sosyal güvenlik sözleşmesi bulunan ülke çalışanlarını ayrı inceleyin.
11. SGK teşviklerinde mükerrerlik ve borç şartlarını kontrol edin.
12. İşten ayrılış kodunu gerçek fesih sebebine göre seçin.

Resmî kaynaklar

• 3218 sayılı Serbest Bölgeler Kanunu m.10: Türkiye sosyal güvenlik mevzuatının serbest bölgelerde uygulanması.
• 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu.
• 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu.
• Sosyal Güvenlik Kurumu
• Ticaret Bakanlığı – Yabancı Personel Çalışma İzinleri Usul ve Esasları

Sık sorulan sorular

Serbest bölgedeki işçi SGK’lı olmak zorunda mı?

Evet. 3218 m.10 sosyal güvenlik mevzuatının serbest bölgelerde uygulanacağını açıkça düzenler.

Serbest bölge vergiden avantajlıysa SGK primi ödenmez mi?

Hayır. Vergi avantajları ile sosyal güvenlik primleri ayrı yükümlülüklerdir.

Yabancı çalışan SGK’ya bildirilir mi?

Kural olarak evet; sosyal güvenlik sözleşmesi veya özel istisna varsa ayrıca değerlendirilir.

Yabancı çalışma izni aldıktan sonra SGK belgesi ne zaman sunulur?

Ticaret Bakanlığı Usul ve Esaslarına göre izin belgesinin teslimini takip eden 30 gün içinde sigorta kaydına ilişkin belge Serbest Bölge Müdürlüğüne sunulur.

Deneme süresinde SGK yapılır mı?

Evet. Deneme süresi sigortasız çalışma hakkı vermez.

Serbest bölgedeki iş kazası SGK’ya bildirilir mi?

Evet. 5510 sayılı Kanunun iş kazası bildirim hükümleri uygulanır.

Serbest bölge işvereni SGK teşviki kullanabilir mi?

İlgili teşvikin şartlarını sağlıyorsa mümkündür; serbest bölge statüsü tek başına yeterli değildir.

Mersin Serbest Bölge’de de aynı kurallar geçerli mi?

Evet. 3218 m.10 Mersin dahil Kanun kapsamındaki tüm serbest bölgelerde uygulanır.

Av. Halil Bakırcı tarafından hazırlanmış, Av. Emirhan Keskin tarafından incelenmiştir.

Yazar Bilgisi

Avukat Halil BAKIRCI, Mersin Barosu 3472 sicil numarasına kayıtlıdır. Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu bünyesinde ceza, aile, iş, gayrimenkul ve ticaret hukuku alanlarında hukuki danışmanlık ve dava takibi sunmaktadır.

İnceleyen: Av. Emirhan Keskin · Mersin Barosu Sicil No: 5507

Av. Halil Bakırcı profilini inceleyin →