Sigorta Başlangıç Tarihinin Tespitinde Benzer Dosyalarda Farklı Karar: AYM 2021/32883 (2026)
Kısa ve net cevap: Anayasa Mahkemesi, 13 Ocak 2026 tarihli İkinci Bölüm toplantısında B. No: 2021/32883 sayılı başvuruda, sigorta başlangıç tarihinin tespiti talebiyle açılan davanın reddedilmesi ve aynı işyerinde çalışan başka kişilerin benzer davalarında farklı sonuca ulaşılması nedeniyle Anayasa m.36 kapsamındaki gerekçeli karar hakkının ihlal edildiğine karar verdi. Sigortalılık 5510 sayılı Kanun m.7’deki koşullara göre başlar; bildirilmeyen çalışmaların tespiti için m.86/9’daki hizmet tespiti rejimi uygulanır. Ancak mahkeme aynı veya belirgin biçimde benzer maddi olgulara sahip dosyalarda farklı sonuca ulaşıyorsa bu farklılığın hukuki ve maddi nedenini açıklamalıdır.
AYM 2021/32883 Kararının Konusu Nedir?
Anayasa Mahkemesinin 13 Ocak 2026 tarihli resmî İkinci Bölüm sonuç sayfasına göre B. No: 2021/32883 sayılı başvuru, sigorta başlangıç tarihinin tespiti talebiyle açılan davanın reddedilmesi ve aynı işyerinde çalışan kişilerin benzer nitelikteki davalarında farklı sonuca ulaşılması nedeniyle hakkaniyete uygun yargılanma hakkının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.
AYM, gerekçeli karar hakkının ihlal edildiğine ilişkin iddiayı kabul edilebilir bulmuş; diğer ihlal iddialarının ayrıca incelenmesine gerek görmemiş ve esas yönünden Anayasa m.36’da güvence altına alınan adil yargılanma hakkı kapsamındaki gerekçeli karar hakkının ihlal edildiğine karar vermiştir.
Kararın önemi, aynı işyerindeki sigortalılık uyuşmazlıklarında mahkemelerin mutlaka aynı sonuca ulaşması gerektiğini söylemesi değildir. Her sigortalının işe giriş tarihi, görevi, çalışma biçimi, tanıkları ve kayıtları farklı olabilir. Anayasal sorun, açıkça benzer olgulara sahip dosyalarda farklı sonucun nedeninin ilgili ve yeterli gerekçeyle ortaya konulmaması hâlinde doğar.
AYM olağan kanun yolu mercii gibi “sigorta başlangıcı şu tarihtir” diye ilk kez tespit yapmaz. Bireysel başvuruda yargılamanın temel hak güvencelerine uygun yürütülüp yürütülmediğini inceler.
5510 Sayılı Kanun m.7: Sigortalılık Ne Zaman Başlar?
5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu m.7, sigorta hak ve yükümlülüklerinin başlangıcını düzenler. Kanun’un 4/1-a bendi kapsamındaki hizmet akdiyle çalışanlar bakımından sigortalılık, çalışmaya başladıkları tarihten itibaren başlar.
Bu nedenle işverenin işe giriş bildirgesini geç vermesi veya hiç vermemesi, fiilen hizmet akdiyle çalışmış kişinin maddi hukuk bakımından çalışmaya başladığı tarihi kendiliğinden değiştirmez. Ancak bu fiilî çalışmanın SGK kayıtlarına işlenebilmesi için idari tespit veya yargısal hizmet tespiti gerekebilir.
Sigortalılık başlangıç tarihi emeklilik koşulları, sigortalılık süresi, prim günlerinin hangi döneme ait olduğu ve eski-yeni sosyal güvenlik rejimlerinin uygulanması bakımından önemli sonuç doğurabilir. Özellikle 8 Eylül 1999 ve 30 Nisan 2008 gibi mevzuat geçiş tarihleri çevresindeki ilk çalışmalar, emeklilik şartlarını ciddi biçimde etkileyebilir.
Ancak her “ilk işe giriş” kaydı uzun vadeli sigorta başlangıcı sayılmaz. Staj, çıraklık veya yalnız kısa vadeli sigorta kollarına tabi bazı dönemlerin emeklilik başlangıcına etkisi özel hükümlere göre ayrıca değerlendirilir.
5510 m.86/9: Bildirilmeyen Çalışma Nasıl Tespit Edilir?
5510 sayılı Kanun m.86/9’a göre, aylık prim ve hizmet belgesi veya muhtasar ve prim hizmet beyannamesi işveren tarafından verilmeyen ya da çalışmaları Kurumca tespit edilemeyen sigortalılar, çalıştıklarını hizmetlerinin geçtiği yılın sonundan başlayarak beş yıl içinde iş mahkemesine başvurarak ve alacakları ilamla ispatlayabilirler.
Mahkeme kararıyla tespit edilen aylık kazanç toplamları ile prim ödeme gün sayıları SGK tarafından dikkate alınır. Bu dava kamu düzeniyle yakından bağlantılıdır; çünkü sosyal sigorta haklarının gerçek çalışma olgusuna göre kurulmasını amaçlar.
Hizmet tespit davasında davacı fiilî çalışmayı ispatlar. İşverenin kayıt tutmaması veya bildirge vermemesi sigortalının ispat yükünü tamamen ortadan kaldırmaz; ancak mahkeme sosyal güvenlik hakkının niteliği nedeniyle yalnız tarafların getirdiği delillerle yetinmeyip gerekli araştırmayı resen genişletebilir.
Sitedeki Hizmet Tespit Davası Kaç Yıl İçinde Açılır? 5510 m.86/9 rehberimiz, beş yıllık sürenin ayrıntılarını ayrıca açıklar. Buradaki yazı ise AYM 2021/32883 kararındaki gerekçeli karar ve benzer dosyalarda farklı sonuç sorununa odaklanır.
Sigorta Başlangıç Tarihinin Tespiti Neden Önemlidir?
İlk sigortalılık tarihi, özellikle emeklilik için gereken yaş, sigortalılık süresi ve prim gün sayısının belirlenmesinde kritik olabilir. Sosyal güvenlik mevzuatı yıllar içinde değiştiği için birkaç günlük veya birkaç aylık başlangıç farkı dahi kişinin tabi olduğu emeklilik rejimini değiştirebilir.
Örneğin bir çalışanın fiilen işe başladığı tarih ile SGK’ya bildirilen tarih arasında fark varsa, bu dönemin tespiti emeklilik koşullarına etki edebilir. Bununla birlikte tespit edilen dönemin hangi sigorta kollarına tabi olduğu ve uzun vadeli sigorta başlangıcına etkisi ayrıca değerlendirilmelidir.
Sigorta başlangıcının tespit edilmesi yalnız emeklilik bakımından değil; ölüm aylığı, malullük, bazı borçlanma ve hizmet birleştirme hesapları bakımından da dolaylı sonuçlar doğurabilir.
2008 sonrası ilk kez sigortalı olanların emeklilik rejimi için 5510 m.28 kapsamında 2008 sonrası emeklilik şartları rehberimiz incelenebilir.
Benzer Dosyalarda Farklı Karar Ne Zaman Gerekçeli Karar Sorunu Doğurur?
Mahkemelerin farklı dosyalarda farklı sonuca ulaşması tek başına Anayasa ihlali değildir. Yargısal değerlendirme somut olgulara göre yapılır ve iki dosya yüzeysel olarak benzer görünse bile delil yapısı farklı olabilir.
Ancak aynı işyerinde, aynı dönemde, aynı çalışma düzeni içinde bulunan kişilerin hizmet tespiti davalarında bir dosyada tanık ve işyeri kayıtları kabul edilip diğerinde benzer delillerin neden yeterli görülmediği açıklanmıyorsa, kararın gerekçesi özel önem kazanır.
Taraf, emsal gösterdiği kararın kesinleşmiş örneğini dosyaya sunmalı ve yalnız karar numarasını yazmakla yetinmemelidir. Emsal dosyayla kendi dosyası arasındaki işyeri, dönem, görev, tanık veya kayıt benzerliğini somutlaştırmalıdır.
Mahkeme de emsal kararın neden uygulanabilir olmadığını veya somut dosyada hangi farklı olgunun farklı sonucu zorunlu kıldığını açıklamalıdır. AYM 2021/32883 ihlal sonucu, bu açıklama yükümlülüğünün gerekçeli karar hakkı içindeki önemini göstermektedir.
Hizmet Tespit Davasında Hangi Deliller Önemlidir?
Hizmet tespiti davalarında yazılı işyeri kayıtları ve resmî belgeler önemlidir. İşe giriş bildirgesi, ücret bordrosu, banka ödemesi, puantaj, işyeri sicil dosyası, vergi kayıtları, meslek odası ve belediye belgeleri, işyeri denetim kayıtları ile dönemsel SGK belgeleri incelenebilir.
Tanık delili de yaygın olarak kullanılır. Özellikle aynı dönemde işyerinde çalışan ve bordro kayıtlarında görünen kişiler güçlü bilgi kaynağıdır. Komşu işyeri çalışanları veya aynı sektörde faaliyeti bilen kişiler de somut koşullara göre dinlenebilir.
Mahkeme tanık anlatımlarının çalışma dönemi, çalışma düzeni ve fiilî bilgileriyle uyumunu değerlendirmelidir. Yıllar sonra verilen soyut “orada çalışıyordu” beyanı tek başına yeterli görülmeyebilir; anlatımın hangi tarihe ve hangi gözleme dayandığı önemlidir.
SGK’dan işyerinin dönem bordroları, işyeri açılış-kapanış kayıtları ve çalışan listeleri istenebilir. İşveren değişmiş veya işyeri kapanmışsa ticaret sicili, vergi dairesi ve ilgili kurum kayıtlarıyla işverenlik ilişkisi araştırılabilir.
Beş Yıllık Hak Düşürücü Süre Nasıl Hesaplanır?
5510 m.86/9’daki genel kurala göre beş yıllık süre, hizmetlerin geçtiği yılın sonundan başlar. Örneğin yalnız 2018 yılına ilişkin bildirimsiz çalışma ileri sürülüyorsa genel hesap 31 Aralık 2018 sonundan itibaren yapılır.
Ancak Yargıtay uygulamasında işveren tarafından Kuruma verilmiş belgeler, müfettiş tespiti veya Kurumun çalışmadan haberdar olduğunu gösteren bazı durumların hak düşürücü süreye etkisi ayrıca değerlendirilmektedir. Bu nedenle beş yıllık süreye ilişkin sonuç yalnız takvim hesabıyla kurulmadan önce dosyada SGK’ya yapılmış bildirim bulunup bulunmadığı incelenmelidir.
Sürenin hak düşürücü nitelikte olması nedeniyle mahkeme tarafından resen dikkate alınabilir. Dava açılmadan önce her çalışma dönemi ayrı satırda listelenmeli ve süre bakımından kontrol edilmelidir.
SGK Kaydı ile Fiilî Çalışma Çelişirse Ne Yapılır?
SGK hizmet dökümünde işe giriş görünmüyor veya tarih gerçeği yansıtmıyorsa ilk olarak e-Devlet/SGK kayıtları, işveren belgeleri ve varsa eski sigorta sicil kayıtları toplanmalıdır. SGK’ya idari başvuru yapılması, Kurumun elindeki belgelerin ve uyuşmazlık konusunun netleşmesine yardımcı olabilir.
Ancak hizmet tespiti gereken durumda nihai yargısal yol iş mahkemesidir. Dava işverene ve niteliğine göre SGK’nın da taraf veya fer’î müdahil olduğu usul yapısı içinde yürütülür. Mahkeme gerçek çalışma olgusunu araştırır.
Eksik prim günlerinin idari düzeltilmesi için SGK eksik prim günlerinin düzeltilmesi dilekçesi içeriğimiz, dava öncesi belge düzeni bakımından yardımcı olabilir. Ancak işverenin hiç bildirmediği çekişmeli çalışmanın tespiti ile basit kayıt düzeltmesi aynı işlem değildir.
Sigorta Başlangıcı Davası Reddedilirse Ne Yapılır?
Gerekçeli karar tebliğ edildiğinde mahkemenin hangi delili neden kabul etmediği ve emsal gösterilen dosyaları nasıl değerlendirdiği incelenmelidir. Karar kanun yoluna tabi ise HMK ve 7036 sayılı Kanun’daki süreler içinde istinaf başvurusu yapılabilir.
İstinaf dilekçesinde yalnız “deliller yanlış değerlendirildi” demek yerine hangi işyeri kaydının, tanığın veya emsal mahkeme kararının sonuca etkili olduğu açıklanmalıdır. Benzer dosyalar varsa esas/karar numarası, taraflarla bağ ve maddi olay benzerliği somutlaştırılmalıdır.
Olağan kanun yolları tüketildikten sonra gerekçeli karar hakkının ihlal edildiği düşünülüyorsa 6216 sayılı Kanun koşullarında AYM bireysel başvurusu değerlendirilebilir. Bireysel başvuruda AYM hizmet süresini ilk kez hesaplamaz; yargılama sürecindeki temel hak sorununu inceler.
AYM 2021/32883 Kararı Bütün Benzer Hizmet Tespit Davalarının Kabulü Anlamına Gelir mi?
Hayır. Karar, somut başvuruda benzer dosyalardaki farklı sonucun yeterli gerekçeyle açıklanmaması nedeniyle gerekçeli karar hakkı ihlaline ilişkindir. Her sigortalının hizmet tespiti kendi delilleri ve çalışma koşulları üzerinden değerlendirilir.
Benzer dosya yalnız destekleyici hukuki argümandır. Davacının kendi fiilî çalışmasını kanuni delillerle ortaya koyması gerekir. Emsal karar davacının ispat yükünü ortadan kaldırmaz.
Sık Yapılan Hatalar
- SGK işe giriş tarihini tartışmasız doğru kabul etmek: Fiilî çalışma daha eskiyse hizmet tespiti gündeme gelebilir.
- Beş yıllık süreyi kontrol etmeden dava açmak: 5510 m.86/9’daki hak düşürücü süre dosyanın sonucunu belirleyebilir.
- Staj başlangıcını otomatik emeklilik başlangıcı sanmak: Sigorta kollarının kapsamı ayrıca incelenmelidir.
- Emsal dosyanın yalnız numarasını vermek: Maddi olay benzerliği ve kesinleşmiş karar içeriği gösterilmelidir.
- Tanıkları çalışma dönemini bilmeyen kişilerden seçmek: Tanığın somut gözlem ve dönem bilgisi önemlidir.
- AYM kararını hizmetin otomatik kabulü gibi yorumlamak: 2021/32883 gerekçeli karar hakkına ilişkindir.
Resmî Kaynaklar
- Anayasa Mahkemesi – 13 Ocak 2026 İkinci Bölüm Toplantısı Gündemi ve Sonuçları
- 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu – m.7 ve m.86
- Sosyal Güvenlik Kurumu
- Türkiye Cumhuriyeti Anayasası – m.36 ve m.60
Sık Sorulan Sorular
1. Sigortalılık ne zaman başlar?
5510 m.7’ye göre 4/1-a kapsamındaki çalışan bakımından kural olarak çalışmaya başladığı tarihte başlar.
2. İşveren işe giriş bildirgesi vermediyse sigortalılık hiç başlamaz mı?
Hayır. Fiilî çalışma kanundaki koşullarla tespit edilebilir; bildirim eksikliği işverenin yükümlülüğüyle ilgilidir.
3. Hizmet tespit davası kaç yılda açılır?
5510 m.86/9’daki genel kural, hizmetlerin geçtiği yılın sonundan başlayan beş yıllık süredir; dosyadaki bildirim ve tespitler süre uygulamasını etkileyebilir.
4. Aynı işyerinde çalışan başka kişinin davası kazanılmışsa benimki de kazanılır mı?
Hayır. Emsal karar önemli olabilir ancak her dosyanın delilleri ayrıca değerlendirilir.
5. Mahkeme emsal karardan farklı karar verebilir mi?
Evet; fakat belirgin biçimde benzer maddi olgularda farklılığın hukuki ve maddi nedeni gerekçede açıklanmalıdır.
6. AYM 2021/32883 hangi hakkı ihlal edilmiş buldu?
Anayasa m.36 kapsamındaki gerekçeli karar hakkını.
7. Hizmet tespitinde tanık yeterli mi?
Tanık önemli delildir ancak mahkeme işyeri ve SGK kayıtları başta olmak üzere tüm delilleri birlikte değerlendirir.
8. Staj sigorta başlangıcı emekliliğe sayılır mı?
Stajın tabi olduğu sigorta kollarına göre değerlendirilir; her staj kaydı uzun vadeli sigorta başlangıcı sayılmaz.
9. SGK’ya başvurmadan dava açılabilir mi?
Uyuşmazlığın türüne göre idari başvuru ve dava şartı ayrıca değerlendirilmelidir; hizmet tespiti davasının kanuni koşulları somut dosyada kontrol edilmelidir.
10. AYM kararı doğrudan SGK kaydını değiştirir mi?
Hayır. İhlalin giderimi AYM kararının hüküm bölümüne göre yürütülür; hizmet tespiti ve kayıt düzeltmesi görevli mercilerce yapılır.
Hukuki konu hakkında iletişim
İlk iletişimde konuyu, bulunduğunuz ülke veya ili ve varsa tebliğ ya da son işlem tarihini kısaca belirtebilirsiniz. T.C. kimlik numarası, sağlık verisi veya kişisel belge göndermeyiniz. Mesajlaşma tek başına hukuki görüş veya avukatlık ilişkisi oluşturmaz.
