Sigorta Tarifeleri Serbestçe Belirlenebilir mi? | 5684 m.12 (2026)
5684 m.12 sigorta tarifeleri için hangi sistemi kuruyor?
Sigorta tarifesi, sigorta şirketinin belirli bir risk için hangi prim yapısını, hangi hesaplama esaslarını ve hangi koşulları uygulayacağını belirleyen teknik ve ticari sistemdir. 5684 sayılı Sigortacılık Kanunu m.12, tarife rejiminde serbestlik ile düzenleyici denetimi birlikte kurar. Genel kural, şirketlerin tarifelerini serbestçe belirlemesidir; ancak bu serbestlik sigortacılık esaslarına ve genel kabul görmüş aktüeryal tekniklere uygunluk şartına bağlıdır.
Bu nedenle “serbest tarife” ifadesi, sigorta şirketinin herhangi bir teknik dayanak olmadan keyfî prim belirleyebileceği anlamına gelmez. Risk sınıflandırması, hasar frekansı, hasar şiddeti, masraf yapısı, reasürans maliyeti, sermaye gereksinimi ve diğer ölçülebilir aktüeryal unsurlar tarife yapısında dikkate alınmalıdır. Şirket fiyatlama modelini denetime elverişli biçimde açıklayabilmelidir.
5684 sayılı Kanunun güncel metni Mevzuat Bilgi Sistemi üzerinden takip edilmelidir. Güncel tarife ve talimatlar için SEDDK Tarife ve Talimatlar sayfası ayrıca kontrol edilmelidir.
“Genel kabul görmüş aktüeryal tekniklere uygunluk” ne demektir?
Sigortacılıkta prim, üstlenilen riskin fiyatıdır. Riskin doğru fiyatlanması yalnızca şirket kârlılığıyla ilgili değildir; sigortalıların gelecekteki tazminatlarının ödenebilmesi ve şirketin mali yapısının korunması açısından da önemlidir. Bu nedenle Kanun, tarife serbestisini aktüeryal teknik uygunluk şartına bağlamıştır.
Aktüeryal yaklaşımda geçmiş hasar verileri, beklenen hasar sıklığı, ortalama hasar maliyeti, trend, enflasyon, yaş, coğrafi bölge, kullanım biçimi, teminat kapsamı, muafiyet, sigorta bedeli ve branşa özgü diğer risk değişkenleri kullanılabilir. Ancak kullanılan değişkenlerin riskle ilişkisinin gösterilebilir olması gerekir. Salt ticari gerekçeyle seçilen ve riskle açıklanamayan farklılaştırmalar denetim bakımından sorun doğurabilir.
Şirket, tarifeyi üretirken hangi veri dönemini kullandığını, modelin hangi varsayımlara dayandığını, fiyatlamanın nasıl doğrulandığını ve yapılan değişikliklerin nedenini kayıt altına almalıdır. Özellikle önemli tarife değişikliklerinde eski ve yeni model karşılaştırması, beklenen hasar/prim dengesi ve portföy etkisi dosyalanmalıdır.
Aktüeryal tekniklere uygunluk, yalnızca başlangıç tarifesinde aranmaz. Hasar deneyimi değiştiğinde, enflasyon yükseldiğinde, reasürans maliyetleri farklılaştığında veya ürün yapısı değiştiğinde tarifenin güncellenmesi de aynı teknik disiplin içinde yapılmalıdır.
Zorunlu sigortalarda şirket tarifeyi tamamen serbest belirleyebilir mi?
Hayır. 5684 m.12/1, zorunlu sigortaları genel serbest tarife kuralından ayırır. Kanuna veya diğer kanunlara göre ihdas edilen zorunlu sigortaların teminat tutarları ile tarife ve talimatları yetkili makam tarafından belirlenir ve Resmî Gazete’de yayımlanır. Dolayısıyla zorunlu sigorta ürününde şirket, yürürlükteki tarife ve talimatın sınırlarını görmezden gelemez.
Zorunlu trafik sigortası bu ayrımın en bilinen örneklerinden biridir. Tarife sistemine ilişkin dönemsel düzenlemeler, basamaklar, azami prim uygulamaları veya diğer teknik kurallar ilgili mevzuatla belirlenebilir. Şirket, zorunlu sigortayı yalnızca “serbest piyasa ürünü” gibi fiyatlayamaz.
SEDDK’nın güncel tarife ve talimatlar sayfasında zorunlu deprem, maden çalışanları zorunlu ferdi kaza, tehlikeli maddeler zorunlu sorumluluk ve diğer sigorta türlerine ilişkin yürürlükteki düzenlemeler yayımlanmaktadır. Bu nedenle zorunlu bir sigortanın prim ve teminatı hakkında değerlendirme yapılırken yalnızca Kanun m.12’ye değil, ilgili güncel tarife ve talimata da bakılmalıdır.
Zorunlu sigortanın teminat limitleri ile sigorta şirketinin isteğe bağlı ek teminatları da ayrıştırılmalıdır. Zorunlu teminatın üzerinde veya dışında verilen ek teminatlar için uygulanacak prim, ilgili mevzuatın izin verdiği ölçüde farklı fiyatlama kurallarına tabi olabilir.
Hangi tarifeler ön onaya tabi tutulabilir?
5684 m.12/2, düzenleyici makama belirli sigorta türlerinde tarife, prim, formül ve cetvellerin uygulamaya alınmasını onaya tabi tutma imkânı verir. Kanun özellikle hayat, bir yıldan uzun süreli ferdi kaza, sağlık, hastalık ve ihtiyari deprem sigortalarını sayar. Bu alanlarda teknik yapı ve uzun vadeli yükümlülükler nedeniyle daha sıkı düzenleyici kontrol uygulanabilir.
Bu hüküm, sayılan her ürünün her zaman ve değişmez biçimde ön onaya tabi olduğu anlamına gelmez. Güncel ikincil düzenleme ve SEDDK kararları kontrol edilmelidir. Yetkili makamın onay rejimi getirdiği dönemde şirket tarife veya formülünü onay almadan uygulamaya koyamaz.
Benzer şekilde Kanun, gerekli görülen hallerde önceden tespit veya onaya tabi tutulan bazı tarife ve aracılık komisyonlarının serbest bırakılmasına da imkân tanır. Tarife rejimi bu nedenle sabit bir “hep serbest” veya “hep izinli” modele indirgenemez; m.12’nin genel çerçevesi ve güncel düzenleyici işlem birlikte okunmalıdır.
Aynı sigorta için kişilere farklı prim uygulanabilir mi?
Risk profili farklı kişiler için farklı prim uygulanması sigortacılığın doğası gereğidir. Örneğin teminat tutarı, kullanım şekli, geçmiş hasar deneyimi, yaş, coğrafi risk veya branşa özgü başka risk göstergeleri prim üzerinde etkili olabilir. Ancak farklı fiyatın aktüeryal ve hukuki dayanağı bulunmalıdır.
Sigorta şirketi, fiyatlama modelinde kullandığı değişkenlerin sigortalanan riskle bağlantısını açıklayabilmelidir. Kanuna aykırı ayrımcılık yaratan, kişilik haklarını ihlal eden veya hukuken kullanılması yasak veriye dayanan fiyatlama kabul edilemez. Kişisel verilerin işlenmesi de KVKK ve ilgili özel düzenlemeler çerçevesinde yürütülmelidir.
Sigortalı, aynı ürün için beklenmedik derecede farklı prim teklifi aldığında öncelikle tekliflerin gerçekten aynı teminat ve muafiyet yapısına sahip olup olmadığını karşılaştırmalıdır. Daha düşük primli poliçede daha dar teminat, yüksek muafiyet veya farklı ek şart bulunabilir. Sadece toplam prim rakamını karşılaştırmak yanıltıcı olabilir.
Tarife ile poliçedeki teminat kapsamı neden birlikte incelenmelidir?
Prim, belirli bir teminat paketinin karşılığıdır. Poliçedeki risk kapsamı daraltıldığında veya genişletildiğinde primin değişmesi doğaldır. Bu nedenle sigortalı, farklı şirketlerin tekliflerini karşılaştırırken sigorta bedeli, limit, muafiyet, istisna, ek teminat, bekleme süresi ve özel şartları da karşılaştırmalıdır.
Poliçede kapsam dışı risklerin açıkça belirtilmesi zorunluluğunu Sigorta Poliçesinde Kapsam Dışı Risk Yazmıyorsa Teminat Kapsamında mı? yazımızda m.11 çerçevesinde açıkladık. Ucuz bir poliçede önemli riskler açıkça dışlanmışsa, yalnızca prim karşılaştırması sigortalının gerçek korunma düzeyini göstermez.
Şirketin satış kanalı da tarife ve komisyon açısından ayrı incelenebilir. Acente veya banka komisyonu poliçe primine ve ürün maliyetine etki edebilir; ancak şirketin tarife yapısı mevzuattaki sınırlar içinde kalmalıdır.
Sigorta şirketi tarife dosyasında hangi kayıtları tutmalıdır?
Tarife çalışmasının denetlenebilir olması için veri kaynağı, model varsayımları, segmentler, hasar oranları, prim yeterliliği, masraf ve reasürans etkisi, değişiklik tarihi ve onay süreçleri kayıt altına alınmalıdır. Şirket içinde aktüerya, risk yönetimi, ürün, hukuk ve uyum birimleri arasındaki sorumluluklar açık olmalıdır.
Yeni tarife devreye alındığında bilgi sisteminde uygulanan oranların onaylanan modelle birebir uyumu test edilmelidir. Acente, banka ve dijital satış kanalında aynı tarife kuralının doğru uygulanıp uygulanmadığı kontrol edilmelidir. Manuel indirim veya ek prim yetkileri varsa sınırları yazılı hale getirilmelidir.
Zorunlu sigortalarda Resmî Gazete ve SEDDK düzenlemelerindeki güncellemeler yürürlük tarihinden itibaren sistemlere yansıtılmalıdır. Eski tarifeyle poliçe kesilmesi veya yeni limitlerin uygulanmaması düzenleyici ihlal yaratabilir.
Şirket ayrıca tarife değişikliğinin sigortalıya hangi aşamada ve nasıl yansıtıldığını belgelemelidir. Yenileme teklifinde önceki yıla göre artış bulunması tek başına hukuka aykırılık değildir; ancak teklifin teminat kapsamı ve güncel tarife kurallarıyla uyumlu olması gerekir.
Sigortalı prim teklifini kontrol ederken neye bakmalı?
Birinci olarak poliçenin zorunlu mu yoksa ihtiyari mi olduğunu belirleyin. Zorunlu sigortada yürürlükteki tarife ve talimatı kontrol edin. İkinci olarak teminat limitlerini karşılaştırın. Aynı isimdeki iki poliçe farklı limitler içerebilir. Üçüncü olarak muafiyet ve istisnaları inceleyin. Düşük prim yüksek muafiyetle dengelenmiş olabilir.
Dördüncü olarak sigorta bedeli ve değerleme yöntemini kontrol edin. Beşinci olarak ek teminatların isteğe bağlı mı zorunlu paketin parçası mı olduğunu ayırın. Altıncı olarak prim ödeme planı ve taksit maliyetini görün. Yedinci olarak yenileme teklifinde önceki poliçeye göre teminat değişikliği olup olmadığını karşılaştırın.
Sekizinci olarak poliçe ve teklif belgesini saklayın. Dokuzuncu olarak zorunlu sigorta priminin güncel düzenlemeye aykırı olduğunu düşünüyorsanız şirketten yazılı açıklama isteyin. Onuncu olarak uyuşmazlık tazminat aşamasına taşınmışsa şartları varsa Sigorta Tahkim Komisyonuna başvuru yolunu değerlendirin.
Tarife serbestisi ile ruhsat serbestisi aynı şey değildir
Şirketin bir ürünün tarifesini serbestçe belirleyebilmesi, o ürünü ruhsatsız sunabileceği anlamına gelmez. 5684 m.5 uyarınca her sigorta branşı için ayrı ruhsat zorunludur. Bu konuda Her Sigorta Branşı İçin Ayrı Ruhsat rehberimiz incelenebilir.
Tarife, ruhsatı bulunan branş içinde ürün fiyatlamasıyla ilgilidir. Ruhsat ise şirketin o branşta faaliyet gösterme yetkisidir. Şirketin güçlü aktüeryal modeli olması ruhsat eksikliğini gidermez; ruhsat sahibi olmak da m.12’deki aktüeryal tarife şartını ortadan kaldırmaz.
Tarife uyuşmazlığı ile tazminat uyuşmazlığı arasındaki fark
Tarife uyuşmazlığı poliçenin kurulması aşamasında primin hangi kurala göre hesaplandığına ilişkindir. Tazminat uyuşmazlığı ise riziko gerçekleştikten sonra teminat, ödeme miktarı veya ödeme süresi üzerinde ortaya çıkar. İki sorun aynı poliçede birlikte bulunabilir; ancak hukuki inceleme başlıkları farklıdır.
Tazminatın muacceliyet zamanı için TTK m.1427 rehberimiz, zamanaşımı için TTK m.1420 rehberimiz ayrıca incelenmelidir.
Sık Sorulan Sorular
1. Sigorta şirketi istediği primi belirleyebilir mi?
Genel tarifelerde serbestlik vardır; ancak fiyatlama sigortacılık esasına ve genel kabul görmüş aktüeryal tekniklere uygun olmalıdır.
2. Zorunlu sigortalarda tarife serbest mi?
Hayır. Teminat tutarları ile tarife ve talimatlar özel düzenleyici rejime tabidir.
3. Aynı kişiye farklı şirketler farklı prim verebilir mi?
İhtiyari ürünlerde şirketlerin aktüeryal model ve risk iştahları farklı olabilir; teklif kapsamları da karşılaştırılmalıdır.
4. Aynı şirkette iki kişiye farklı prim uygulanabilir mi?
Riskle bağlantılı, hukuka uygun ve aktüeryal temelli farklılaştırma mümkündür.
5. Sağlık sigortası tarifeleri her zaman serbest mi?
Kanun m.12/2 belirli sigorta türlerinde onay rejimi getirilmesine imkân verir; güncel SEDDK düzenlemeleri kontrol edilmelidir.
6. Zorunlu trafik sigortasında ek teminat primi serbest olabilir mi?
Ek teminatın niteliği ve yürürlükteki özel düzenleme dikkate alınır; zorunlu teminatla ek teminat ayrıştırılmalıdır.
7. Prim artışı tek başına hukuka aykırı mıdır?
Hayır. Artışın güncel tarife, risk, teminat ve mevzuatla uyumu incelenir.
8. Tarife dayanağını şirketten isteyebilir miyim?
Sigortalı teklif ve poliçe hesaplamasının anlaşılır açıklamasını talep edebilir; şirket düzenleyici denetime hazır teknik kayıt tutmalıdır.
9. Tarife hatası tazminat hakkını ortadan kaldırır mı?
Tarife ve tazminat farklı hukuki konulardır; poliçenin geçerliliği ve hasar talebi ayrıca değerlendirilir.
10. Güncel zorunlu sigorta tarifeleri nerede bulunur?
SEDDK’nın resmî Tarife ve Talimatlar sayfası ile Resmî Gazete esas alınmalıdır.
Resmî Kaynaklar ve İlgili Rehberler
- 5684 sayılı Sigortacılık Kanunu
- SEDDK – Tarife ve Talimatlar
- SEDDK – Genelge, Tebliğ ve Sektör Duyuruları
- Poliçede Kapsam Dışı Risk
- Sigorta Branş Ruhsatı
Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu – Mersin
Sigorta sözleşmeleri, prim/tarife uyuşmazlıkları ve sigorta tazminatları alanında hukuki danışmanlık.
Hukuki konu hakkında iletişim
İlk iletişimde konuyu, bulunduğunuz ülke veya ili ve varsa tebliğ ya da son işlem tarihini kısaca belirtebilirsiniz. T.C. kimlik numarası, sağlık verisi veya kişisel belge göndermeyiniz. Mesajlaşma tek başına hukuki görüş veya avukatlık ilişkisi oluşturmaz.
