Şirketin Payları Satıldı, Yazılım Firması Yeniden Lisans Bedeli İstiyor

Şirketin paylarının satılması, o şirketin yazılım lisansının kendiliğinden başka bir tüzel kişiye devredildiği anlamına gelmez. TTK m. 125 uyarınca ticaret şirketinin ayrı tüzel kişiliği vardır. Pay sahibi değişikliği ile lisans sözleşmesindeki tarafın değişmesi bu nedenle farklı işlemlerdir. Yazılım firmasının yeniden lisans bedeli istemesi için talebinin sözleşmesel veya kanuni dayanağını göstermesi gerekir.

Buna karşılık pay devri, yazılımı satın alan yatırımcının diğer şirketlerinin de aynı lisansı ücretsiz kullanmasını sağlamaz. Kontrol değişikliği şartı, lisans verilen şirket, kullanıcı kapsamı ve fiilen başlayan yeni kullanım ayrı ayrı incelenir. Bu rehber Türk hukukuna tabi lisans ilişkisini, pay devri sonrasında ortaya çıkan ek bedel uyuşmazlığı üzerinden açıklar.

Pay devrinden sonra lisansın tarafı kimdir?

İlk işlem, lisans belgesindeki tüzel kişiyle payları devredilen şirketi karşılaştırmaktır. Ticaret unvanı, sicil kaydı, vergi numarası ve sözleşme tarihi birlikte değerlendirilir. Ortakların değişmesi, şirketin malvarlığının ortaklara ait kişisel mallara dönüşmesi değildir. Şirketin lisans alacaklısı veya borçlusu sıfatı, yalnız yeni ortak geldiği için başka kişiye geçmez.

TTK m. 125 şirketin tüzel kişiliğini ve haklarla borçları üstlenebilmesini düzenler. Bunun lisans uyuşmazlığındaki sonucu, pay devri belgesinin otomatik lisans devir belgesi sayılmamasıdır. Ancak gerçekte lisans eski ortağın şahsına veya başka grup şirketine verilmişse farklı ilişki vardır. İlk sözleşmenin gerçek tarafı belirlenmeden “şirket aynı kaldı” savunması da kurulamaz.

Lisans eski kurucu adına alınmışsa ne değişir?

Ödemenin şirket hesabından yapılmasıyla kullanım hakkının şirket adına edinilmesi her dosyada aynı olgu değildir. Lisans belgesi eski kurucuyu gösteriyorsa şirketin bu lisansa hangi yetkiyle eriştiği açıklanmalıdır. Fatura, sipariş, kullanıcı tanımı ve lisans verenin kabulü birlikte okunur. Kurucunun yazılımı yıllarca işletmede kullanması, pay devrinde hakkın otomatik olarak yeni ortağa veya şirkete geçmesini sağlamaz.

Gerçekten kurucuya ait ruhsatın şirkete aktarılması gerekiyorsa FSEK m. 49 ve m. 52 kapsamındaki koşullar incelenir. Pay devir sözleşmesinde lisansın şirkete ait olduğunun yanlış açıklanması ise satıcının ayrı taahhüdüne ilişkin meseledir. Sağlayıcının hak sahipliği itirazı ile satıcının garanti sorumluluğu bu durumda farklı belgelerden doğar. Dosya, yalnız yeni ortak geldiği için ücret istendiği varsayımıyla daraltılmamalıdır.

Pay devri, varlık devri ve sözleşme devri nasıl ayrılır?

İşlemin ticari duyuruda “şirket satın alma” diye adlandırılması yeterli değildir. Payların alınması, işletmedeki belirli cihaz ve yazılımların devri veya bütün sözleşme konumunun aktarılması farklı hukuki yapılardır. Kapanış belgeleri hangi hakkın kimin üzerinde kaldığını göstermelidir. Aynı çalışanların aynı ofiste çalışmaya devam etmesi, bu yapıların hepsini aynı işlem hâline getirmez.

TBK m. 205, sözleşmenin taraf sıfatıyla birlikte devrini ve kalan tarafın katılımı, önceden izni veya sonradan onamasını düzenler. Sözleşmenin devri ile ortak değişikliği bu nedenle karıştırılmamalıdır. Lisans sözleşmesini gerçekten başka şirkete geçirmek isteniyorsa geçerlilik şekli ve özel fikrî hak hükümleri ayrıca kontrol edilir.

Kontrol değişikliği maddesi pay devrini ayrıca düzenleyebilir mi?

Taraflar, emredici sınırlar içinde kontrol değişikliğinin lisans ilişkisine etkisini kararlaştırabilir. TBK m. 26 kapsamındaki sözleşme özgürlüğü, bu kaydın gerçek içeriği ve geçerliliğiyle birlikte incelenir. Maddede bildirim, onay, fesih veya fiyat değişikliği sonuçlarından hangisinin yazdığı belirlenmelidir. Birinin bulunması diğerlerinin de otomatik kabul edildiği anlamına gelmez.

Kontrolün nasıl tanımlandığı önemlidir. Her küçük pay değişikliği, doğrudan kontrol değişikliği veya belirli rakibe satış aynı olay değildir. Sözleşmede kabul edilen eşik ve işlem türü somut devirle karşılaştırılır. Yalnız sağlayıcının yeni yatırımcıyı ticari olarak tercih etmemesi, sözleşmede bulunmayan yeniden satın alma borcunun yerine geçmez. Açıkça üstlenilmiş geçerli bildirim veya onay yükümlülükleri de görmezden gelinemez.

Standart lisans koşulundaki kontrol maddesi nasıl denetlenir?

TBK m. 20–21 bakımından önceden düzenlenen koşulun karşı tarafa açıklanması, içeriğini öğrenme imkanı ve kabulü değerlendirilir. Satın alma sonrasında internete konulan yeni şart, geçmiş sözleşmeye kendiliğinden dahil olmaz. Şirketin ilk siparişte hangi sürümü kabul ettiği, sonraki yenileme veya değişiklikte hangi işlemin yapıldığı belgelenmelidir.

Belirsiz veya birden fazla anlama gelen genel işlem koşulu TBK m. 23 uyarınca düzenleyenin aleyhine yorumlanır. TBK m. 24 tek taraflı aleyhe değişiklik yetkisini, m. 25 dürüstlük kuralına aykırı içerik düzenini konu alır. Genel işlem koşulunun sözleşmeye girişi denetlenmeden bütün kontrol değişikliği kayıtları otomatik geçerli veya otomatik geçersiz sayılmaz.

Sadece lisans devri yasağı pay satışını da kapsar mı?

TBK m. 19 kapsamında gerçek ortak irade belirlenir. Lisansın başka kişiye verilmesini yasaklayan hüküm ile lisans alan şirketin ortaklarının değişmesini düzenleyen hüküm ayrı içeriklerdir. Şirketin aynı tüzel kişi olarak lisansı kullanmayı sürdürdüğü durumda, yalnız “devredilemez” sözcüğünden her pay işleminde lisansın sona ereceği sonucu çıkarılamaz. Hükmün kapsamı diğer belgelerle birlikte okunmalıdır.

FSEK m. 49, eser sahibi veya mirasçılarından edinilmiş mali hak ya da ruhsatın başka kişiye devrinde yazılı muvafakati düzenler. Bu hüküm, her ortak değişikliğinde şirketin kendi ruhsatını başkasına devrettiği şeklinde uygulanmaz. Gerçekten hak veya ruhsat devri varsa m. 49 ve mali hak sözleşmelerinde m. 52’nin yazılılık ve hakların ayrı gösterilmesi şartı önemini korur.

Yeni yatırımcının grup şirketleri aynı lisansı kullanabilir mi?

Payları alınan şirketin lisansı, yatırımcının bütün grup şirketlerinin ortak yazılım havuzuna kendiliğinden katılmaz. Lisans belirli şirketi ve belirli kullanıcıları kapsıyorsa yeni iştiraklerin erişimi ayrıca incelenir. Yönetim ekibinin ortak olması veya aynı e-posta alan adının kullanılmaya başlanması, ayrı tüzel kişilerin lisans kapsamına girdiğini göstermez.

Sağlayıcının talebi bu yeni kullanıma dayanıyorsa, pay devri bedeli ile ilave kullanım bedeli ayrılmalıdır. Hangi yeni şirketin, kullanıcının veya sistemin hangi tarihte eriştiği gösterilir. Fiilen genişleyen kapsamın ek bedeliyle hiç değişmeyen mevcut kullanımın tekrar lisanslanması aynı hesap değildir. Müşterinin savunması da yalnız payların satıldığını değil, kullanım kapsamının gerçekte nasıl kaldığını veya değiştiğini ortaya koymalıdır.

Eski grubun lisansından yararlanılıyorsa ne olur?

Lisansı doğrudan hedef şirketin edinmesiyle eski ana şirketin grup sözleşmesi üzerinden kullanım farklıdır. Grup üyeliğine bağlı kullanım tanımının pay devri sonrası sürüp sürmediği incelenir. Hedef şirket için ayrı lisans hakkı verilmemişse, yalnız yıllardır programı kullanmış olması tüm lisansın kendi üzerinde bulunduğunu kanıtlamaz. Hak veren belge ve yetkilendirilmiş kuruluş listesi belirleyicidir.

Geçiş dönemi hizmet anlaşması yapılmışsa hangi yazılımın ne kadar süre ve hangi yetkiyle kullandırıldığı gösterilir. Eski ana şirket, sağlayıcıdan sahip olmadığı alt lisans yetkisini yeni yatırımcıya vaat ederek sağlayıcıyı bağlayamaz. Bu durumda sağlayıcının lisans talebi ile eski satıcının alıcıya verdiği devamlılık taahhüdünün ihlali ayrı değerlendirilir. Aynı kesintinin farklı sözleşme taraflarına etkisi farklıdır.

Unvan veya şirket türü değişince yeni lisans gerekir mi?

Unvan güncellemesi ile tüzel kişinin değişmesi ayrı olgulardır. Sicil kayıtları aynı şirketin devamını gösteriyorsa yalnız ekranda farklı ad bulunması lisansın başka kişiye geçtiğini kanıtlamaz. Sağlayıcı kayıtlarının güncellenmesi için gerekli belgelerin sunulması ile tüm kullanım bedelinin yeniden doğması aynı işlem değildir. İdari güncellemenin sözleşmede kararlaştırılmış kapsamı incelenir.

TTK m. 180, yeni türe dönüştürülen şirketin eskisinin devamı olduğunu açıkça düzenler. Tür değişikliğinde bu devamlılık dikkate alınır. Bununla birlikte ayrı ürün, yeni kullanıcı veya başka teknik kapsam alınmışsa bunların bedeli sırf aynı şirket devam ediyor diye reddedilemez. Hukuki kimlik kaydı ve yeni ticari edim iki ayrı sütunda değerlendirilmelidir.

Birleşme neden pay devriyle aynı değerlendirilmez?

TTK m. 153, birleşmenin ticaret siciline tescille geçerli olmasını ve devrolunan şirketin bütün aktif ve pasifinin o anda devralana kendiliğinden geçmesini düzenler. Kanuni geçiş, TBK m. 205’teki iradi sözleşme devriyle aynı işlem değildir. Birleşme sözleşmesinin imzalanması ile tescil anının ayrılması bu nedenle önemlidir.

Bu genel sonuç, lisansın kapsamı ve varsa geçerli özel sözleşme hükümleri incelenmeden sınırsız kullanıcı artışı veya bütün şirketlere yeni kullanım hakkı olarak sunulamaz. Pay devri, tür değişikliği ve birleşme için tek “devir ücreti” hesabı yapılması doğru değildir. İşlem türü belirlendikten sonra mevcut hakkın devamı, bildirilecek belgeler ve gerçekten genişleyen kullanım ayrı değerlendirilir. Özel kanuni hükümler ve hakkın niteliği ayrıca korunur.

Yeniden lisans bedelinin hesabında ne sorulmalıdır?

Sağlayıcıdan bedelin hangi olaya, sözleşme maddesine, ürüne ve kullanıcı ölçütüne bağlandığı istenir. Talep; onay işlemi bedeli, kapsam genişlemesi, yeni lisans veya geçmiş eksik kullanım olarak ayrılmalıdır. Aynı tutarın bir yazıda devir bedeli, başka yazıda lisans açığı diye açıklanması hâlinde hesabın dayanağı netleştirilir.

Mevcut bedelin tamamının yeniden istenmesiyle gerçek ek kullanıcı ücretinin hesaplanması farklıdır. Ödenmiş dönem, önceki kredi veya indirim ve mevcut lisansın yeni hesapta nasıl değerlendirildiği gösterilmelidir. Şirketin toplam satın alma değerinin yüksek olması, yazılım firmasının sözleşmede bulunmayan ek bedel talebine hukuki temel oluşturmaz. Bunun karşılığında, geçerli ve somut kapsam artışına bağlı ücret de sırf pay devrinden sonra istendiği için reddedilemez.

Bildirim yapılmamış olması hangi sonuca yol açar?

Bildirim yükümlülüğü varsa muhatap, süre, içerik ve ilgili işlem tarihi kontrol edilir. Maddede yalnız bilgi verme öngörülmüşse onay alınmadığı gerekçesiyle daha ağır bir sonuç kendiliğinden eklenmez. Gerçekten onay şartı varsa bunun ne zaman ve hangi kapsamda aranacağı belirlenir. Sağlayıcının önceki yazışmalarda verdiği izin veya aldığı bilgi de değerlendirmeye dahil edilir.

Bildirim ihlaline bağlanan ceza koşulu varsa TBK m. 179–182 ve tacir bakımından TTK m. 22 ayrıca incelenir. Ceza koşulu ile yeniden lisans bedeli aynı kavram değildir. Maddede ihlal tazminatı düzenlenmişse TBK m. 112 kapsamında gerçek zarar ve nedensellik de önem taşır. Her bildirim eksikliği, mevcut lisansın bütün bedeli kadar ekonomik zarar doğurmuş sayılmaz.

Pay satıcısının lisans garantisi alıcıyı nasıl korur?

Pay devir sözleşmesinde yazılım lisanslarının geçerli olduğu, izinlerin alındığı veya belirli devir giderinin satıcıya ait olduğu taahhüt edilmişse ayrı iç ilişki vardır. Bu taahhüt, yazılım sağlayıcısının taraf olmadığı bir sözleşmeyle kendi haklarından vazgeçtiği anlamına gelmez. Alıcının satıcıya başvurusu ile lisans alan şirketin sağlayıcıya itirazı farklı muhataplara yönelir.

Pay devir sözleşmesindeki beyan ve garantiler, lisans sorununa özgü belge ve istisnalarla birlikte okunmalıdır. Satıcının önceden açıkladığı risk, özel tazminat, bildirim usulü ve teminat düzeni belirlenir. Şirketin ödediği gider ile alıcının kişisel sözleşme talebi de birbirine karıştırılmaz; hangi kişinin hangi zararı taşıdığı gösterilmelidir.

Kapanış öncesi ve sonrası kullanım nasıl karşılaştırılır?

Lisans envanteri yalnız ürün isimlerinden oluşmamalıdır. Sürüm, hak sahibi şirket, geçerlilik süresi, kullanıcı veya cihaz ölçütü, destek kapsamı ve ilgili sözleşme numarası gösterilir. Kapanış öncesi ile sonrası kullanım kayıtları aynı ölçüte göre karşılaştırılır. Yönetici hesabındaki ad değişikliği, çalışan sayısındaki değişim ve başka şirketin erişimi ayrı olaylardır.

İncelemede bütün kullanıcıların gereksiz kişisel verilerini yaygın biçimde paylaşmak yerine ilgili lisans sayısını ve kurumsal kapsamı gösteren kayıtlar hazırlanır. Erişim tarihleri, yetki atamaları ve devreden çıkarılan hesaplar eşleştirilir. Sağlayıcının kendi raporu da hangi kayıt ve sözleşme metriğiyle üretildiği açıklanarak değerlendirilmelidir. Tek bir kullanıcı listesi, bütün dönemlerin ve bütün şirketlerin kullanımını kendiliğinden kanıtlamaz.

Ücret uyuşmazlığı nedeniyle kullanım durdurulursa ne incelenir?

Önce sağlayıcının hangi geçerli sözleşme hükmüne veya kanuni ifadan kaçınma nedenine dayandığı belirlenir. TBK m. 97 bakımından karşılıklı edimler ve ifa sırası; m. 117 bakımından muacceliyet ve temerrüt şartları incelenir. Sadece bedel talebi yazısı gönderilmiş olması, mevcut lisansı her koşulda sona erdirme yetkisi değildir.

Şirket hangi kullanımın engellendiğini, ödenmiş edimlerini ve engelin faaliyet üzerindeki gerçek etkisini belgelemelidir. Erişimi yeniden açtırma talebiyle talep edilen ek ücretin esasını kabul etme aynı işlem değildir. Geçici çözüm anlaşmasında kullanıma devam edilecek kapsam, ödeme düzeni ve çekişmeli hesabın durumu açık yazılır. Yeniden açılma bütün geçmiş taleplerin otomatik ibra edildiğini göstermez.

Haksız yeniden lisans talebinde hangi zarar gösterilir?

TBK m. 112’de sözleşmeye aykırılık, gerçek zarar ve nedensellik belirlenir; borçlu kendisine kusur yüklenemeyeceğini ispat etmedikçe sorumludur. Talep edilen faturanın tutarıyla müşterinin fiilen uğradığı zarar aynı değildir. Zorunlu geçici çözüm, teknik inceleme veya iş kesintisi gideri kendi belgeleriyle açıklanır. Yeni sistemin bağımsız faydası eski sağlayıcıya otomatik zarar olarak yazılmaz.

HMK m. 199 uyarınca elektronik lisans ve kullanım kayıtları belge olarak değerlendirilir. Sözleşme metni, değişiklik geçmişi, sicil belgeleri ve ücret açıklamaları birlikte saklanır. Tacirler arasındaki temerrüt, fesih ve dönme bildirimlerinde TTK m. 18/3 ve bildirim usulü gözetilir. Talep, şirket kimliğinden ücret hesabına uzanan kesintisiz belge zinciriyle kurulmalıdır.

Lisans devam protokolünde hangi sonuç açıklaştırılmalıdır?

Protokol, mevcut lisansın devamını teyit mi ediyor, yeni şirket ekliyor mu, yoksa yeni sözleşme mi kuruyor açık olmalıdır. İlk satın alınan süresiz hakkın yanlışlıkla süreli aboneliğe dönüştürülmesi veya eski kullanım kapsamının daraltılması kontrol edilir. Yeni bedelin hangi ilave edime karşılık geldiği gösterilir. Belgede yalnız “devir tamamlandı” yazılması, hangi hukuki işlemin yapıldığını açıklamaz.

Geçmiş eksik kullanım iddiaları, pay devrine bağlı talepler ve gelecekteki kullanıcı artışları ayrı hesaplanır. Sağlayıcının izin verdiği tüzel kişiler listeye bağlanır. Pay satıcısıyla alıcının kendi aralarındaki ödeme paylaşımı da lisans sağlayıcısıyla yapılan düzenle uyumlu tutulur. Böylece aynı olay nedeniyle farklı kişilerden istenen bedeller ve aynı masrafın iki kez karşılanması engellenir.

Sık sorulan sorular

Şirketin bütün payları satılınca yazılım lisansı başka kişiye mi geçer?

Şirket aynı tüzel kişi olarak devam ediyorsa yalnız pay devri lisans sözleşmesindeki tarafı değiştirmez. TTK m. 125 çerçevesinde şirket ile ortakları ayrıdır. Gerçek lisans alanın başka kişi olması veya kullanımın genişlemesi ayrıca değerlendirilir.

Lisansta devredilemez yazması her pay satışını yasaklar mı?

Hükmün gerçek kapsamı belirlenir. Sözleşme veya ruhsat devriyle ortak değişikliği farklı işlemlerdir. TBK m. 19 ve standart koşulsa m. 23 uygulanır. Ayrıca açık kontrol değişikliği kaydı varsa onun koşulları ayrı incelenir.

Kontrol değişikliği maddesi yeniden bedel doğurabilir mi?

Kabul edilmiş kaydın hangi sonucu düzenlediği ve geçerliliği kontrol edilir. Bildirim, onay, fesih ve yeni bedel aynı sonuç değildir. TBK m. 20–25 kapsamındaki standart şart denetimi ve somut işlemin maddeye girip girmediği korunur.

Yeni yatırımcının diğer şirketleri lisansı kullanabilir mi?

Pay devri otomatik grup lisansı yaratmaz. Hangi tüzel kişiler ve kullanıcılar için yetki verildiği belirlenir. Gerçek ek kullanımın bedeli ile değişmeyen mevcut kullanımın yeniden lisanslanması farklı taleplerdir.

Eski ana şirketin grup lisansı hedef şirkette devam eder mi?

Grup üyeliği ve yetkilendirilmiş kuruluş tanımı incelenir. Hedef şirkete bağımsız hak verilmemişse geçmiş kullanım tek başına sınırsız devam hakkı oluşturmaz. Geçiş anlaşması ve sağlayıcının izin verdiği kullanım ayrıca gösterilmelidir.

Şirket türü değişirse lisans alan tüzel kişi değişmiş sayılır mı?

TTK m. 180, yeni türe dönüştürülen şirketin eskisinin devamı olduğunu düzenler. Bu devamlılık dikkate alınır. Ayrı kullanıcı veya ürün eklenmesi ise başka bir konudur ve kendi sözleşmesel bedeliyle değerlendirilir.

Birleşme için TBK m. 205 onayı her durumda mı aranır?

TTK m. 153 kapsamındaki kanuni geçiş, iradi sözleşme devriyle aynı değildir. Tescil anı, mevcut lisans kapsamı ve özel geçerli hükümler ayrıca incelenir. Birleşme, kullanıcı kapsamının sınırsız biçimde büyümesi anlamına gelmez.

Pay satıcısının lisans garantisi yazılım sağlayıcısını bağlar mı?

Sağlayıcının taraf olmadığı pay devir sözleşmesi tek başına onun haklarını değiştirmez. Alıcıyla satıcı arasındaki garanti veya tazminat ayrı taleptir. Lisans alan şirketin sağlayıcıya itirazı kendi sözleşmesine dayanır.

Bildirim yapılmadıysa tüm lisans bedeli otomatik tekrar ödenir mi?

Hayır. Bildirim yükümlülüğü ve bağlanan geçerli sonuç belirlenir. Ceza koşulu, zarar tazminatı ve yeni lisans bedeli ayrılır. İhlalin bütün mevcut lisans bedeli kadar zarar doğurduğu açıklamasız kabul edilemez.

İtiraz dosyasında hangi belgeler bulunmalıdır?

İlk lisans sözleşmesi, kabul edilen koşul sürümü, sicil ve pay devri belgeleri, kullanıcı kapsamı, önceki ödemeler ve yeni ücret hesabı hazırlanır. Kapanış öncesi ve sonrası fiilî kullanım aynı metrikle karşılaştırılır.

İstanbul ve Mersin ofislerinde pay devri sonrası lisans bedeli uyuşmazlığı incelenirken şirket kimliği, işlem türü, lisans kapsamı ve fiilî kullanıcı değişimi birlikte değerlendirilir. Sağlayıcının talebi ile pay satıcısının garantisi ayrı muhataplara ve belgelere bağlanır. Yabancı hukuk seçimi bulunan lisanslarda uygulanacak hukuk ayrıca belirlenir; burada açıklanan maddeler Türk hukuku çerçevesine ilişkindir.

Kanun maddeleri ve resmî kaynaklar

• 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu — güncel resmî UYAP metni: m. 19–26, 97, 112, 117, 179–182 ve 205
• 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu — güncel resmî UYAP metni: m. 18/3, 22, 125, 153 ve 180
• 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu — güncel resmî UYAP metni: m. 199
• 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu — güncel resmî UYAP metni: m. 49 ve 52

Av. Halil Bakırcı tarafından hazırlanmış, Av. Emirhan Keskin tarafından incelenmiştir.

Yazar Bilgisi

Avukat Halil BAKIRCI, Mersin Barosu 3472 sicil numarasına kayıtlıdır. Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu bünyesinde ceza, aile, iş, gayrimenkul ve ticaret hukuku alanlarında hukuki danışmanlık ve dava takibi sunmaktadır.

İnceleyen: Av. Emirhan Keskin · Mersin Barosu Sicil No: 5507

Av. Halil Bakırcı profilini inceleyin →