SMMM Hangi İşleri Yapabilir? Defter, Müşavirlik, Denetim ve Bilirkişilik | 3568 m.2 (2026)
Kısa ve net cevap: Serbest muhasebeci mali müşavir (SMMM), 3568 sayılı Kanun m.2/A uyarınca gerçek ve tüzel kişilere ait teşebbüs ve işletmelerin genel kabul görmüş muhasebe prensipleri ile ilgili mevzuata uygun biçimde defterlerini tutabilir, bilanço ile kâr-zarar tablosu ve beyannamelerini düzenleyebilir; muhasebe sistemlerini kurup geliştirebilir, mali mevzuat ve uygulama alanlarında müşavirlik yapabilir ve aynı konularda inceleme, tahlil, denetim, mali tablo görüşü, rapor, bilirkişilik ve benzeri işleri yerine getirebilir. Bu yetki sınırsız değildir: kanunun başka mesleklere bıraktığı münhasır yetkiler SMMM unvanıyla kullanılamaz ve yeminli mali müşavirlere özgü tasdik yetkisi SMMM faaliyet alanının dışında kalır.
Bu nedenle “SMMM ne iş yapar?” sorusunun hukuki cevabı yalnızca “defter tutar” değildir. Kanun; kayıt, raporlama, sistem kurma, danışmanlık, inceleme ve denetim işlerini birbirinden ayırarak mesleğin kapsamını çizer. Bir işin SMMM yetkisine girip girmediği değerlendirilirken sözleşmenin adı değil, fiilen sunulan hizmetin niteliği ve 3568 sayılı Kanun ile ilgili özel mevzuattaki görev ayrımı esas alınır.
SMMM’nin görev alanının kanuni dayanağı nedir?
3568 sayılı Serbest Muhasebeci Mali Müşavirlik ve Yeminli Mali Müşavirlik Kanunu’nun 2. maddesi mesleğin konusunu belirler. Maddenin A fıkrasında SMMM’lerin yapabileceği işler üç ana bentte düzenlenmiştir. İlk bent muhasebe kayıtları, mali tablolar ve beyannamelerle; ikinci bent muhasebe sistemi kurma ve mali müşavirlikle; üçüncü bent ise inceleme, tahlil, denetim, mali tablo görüşü, rapor ve bilirkişilikle ilgilidir. Böylece kanun tek bir işlem türü değil, birbirini tamamlayan bir profesyonel hizmet zinciri tanımlar.
Maddenin sistematiği önemlidir. Defter tutma yetkisi, SMMM’nin tek yetkisi olmadığı gibi her mali nitelikli iş de otomatik olarak bu yetkinin içine girmez. Hukuki temsil, bağımsız denetim mevzuatında ayrıca yetkilendirilmiş denetimler, vergi idaresinin özel yetkilendirme gerektiren işlemleri veya YMM tasdiki gibi konular kendi mevzuatlarıyla değerlendirilir. 3568 m.2, SMMM faaliyetinin ana çerçevesini verir; özel bir düzenleme daha dar ya da daha özel bir yetkilendirme öngörüyorsa o düzenleme ayrıca uygulanır.
Defter tutma, bilanço ve beyanname düzenleme yetkisi
Kanun m.2/A-a, SMMM’ye gerçek ve tüzel kişilere ait teşebbüs ve işletmelerin defterlerini genel kabul görmüş muhasebe prensipleri ve ilgili mevzuat hükümlerine uygun şekilde tutma yetkisi verir. Bu görev yalnızca verilerin sisteme girilmesi anlamına gelmez. Muhasebe kayıt düzeninin mevzuata uygun kurulması, işlemlerin doğru hesaplarda izlenmesi, kayıtların dayanak belgelerle uyumunun korunması ve dönem sonu işlemlerinin mali tablolara doğru yansıtılması mesleki faaliyetin doğal parçasıdır.
Aynı bent, bilanço ve kâr-zarar tablosu ile beyannamelerin düzenlenmesini de açıkça sayar. Bu hüküm, meslek mensubunun işletmenin verilerini mevzuatın aradığı raporlama formatına dönüştürmesinin kanuni dayanağıdır. Ancak beyannameyi hazırlayan meslek mensubunun rolü, mükellefin kanundan doğan asli vergi yükümlülüğünü ortadan kaldırmaz. Beyan edilen verilerin dayandığı ticari işlemler, belgeler ve mükellef tarafından sunulan bilgiler ayrıca önem taşır. Meslek mensubunun kendi kusuru, mesleki yükümlülüğü veya özel kanunlardan doğan sorumluluğu ise somut işlemin niteliğine göre ayrıca incelenir.
Defter ve beyanname hizmetinde “muhasebe kaydını kim yaptı?” sorusu kadar “kayıt hangi bilgi ve belgeye dayanıyor, meslek mensubuna ne teslim edildi, hangi kontrol yükümlülüğü doğdu?” soruları da önemlidir. Bir vergi incelemesi veya mesleki sorumluluk uyuşmazlığında sözleşme, teslim edilen belgeler, elektronik kayıtlar, çalışma kâğıtları ve bildirim tarihleri delil niteliği taşıyabilir.
Muhasebe sistemi kurma ve mali müşavirlik hangi işleri kapsar?
3568 m.2/A-b, muhasebe sistemlerinin kurulması ve geliştirilmesi ile işletmecilik, muhasebe, finans, mali mevzuat ve bunların uygulamaları alanında müşavirlik yapılmasını SMMM faaliyetleri arasında sayar. Bu düzenleme, mesleğin yalnızca geçmiş işlemleri kaydetmeye değil, işletmenin mali bilgi üretim sistemini hukuka ve muhasebe ilkelerine uygun şekilde yapılandırmaya da yönelik olduğunu gösterir.
Bir muhasebe sistemi kurulurken hesap planı, belge akışı, yetkilendirme zinciri, kayıt zamanlaması, mutabakat mekanizmaları ve mali raporların nasıl üretileceği önem taşır. SMMM bu yapının muhasebe ve mali mevzuat boyutunda danışmanlık verebilir. Kanunun “geliştirme” sözcüğünü ayrıca kullanması, mevcut sistemlerin değişen mevzuata, işletme hacmine veya raporlama ihtiyacına göre yeniden düzenlenebilmesini de meslek alanı içinde kabul eder.
Müşavirlik faaliyeti ile hukuki danışmanlık birbirine karıştırılmamalıdır. Verginin hesaplanması, muhasebe kaydı, mali mevzuatın uygulaması ve finansal raporlama hakkında mali müşavirlik yapılabilir; buna karşılık dava stratejisi, hukuki temsil, sözleşmenin hukuki risklerinin avukatlık faaliyeti kapsamında değerlendirilmesi gibi konular ayrı mesleki yetki rejimine tabidir. İşletme açısından en sağlıklı yöntem, mali ve hukuki konular kesiştiğinde uzmanlık alanlarını birbirinin yerine kullanmak değil birlikte koordine etmektir.
İnceleme, tahlil, denetim ve rapor düzenleme yetkisi
3568 m.2/A-c, SMMM’ye maddenin ilk iki bendinde yazılı konularda, belgelerine dayanılarak inceleme, tahlil ve denetim yapma; mali tablo ve beyannamelerle ilgili konularda yazılı görüş verme; rapor ve benzeri belgeleri düzenleme yetkisi tanır. Buradaki “belgelerine dayanılarak” ifadesi kritik önemdedir. Mesleki sonucun dayanak veriler ve belgeler üzerinden oluşturulması gerekir. İnceleme ve raporun kapsamı, görevlendirmenin konusu ile uyumlu olmalıdır.
Bu yetki, her türlü kanuni denetimin SMMM tarafından yapılabileceği anlamına gelmez. Başka bir kanunun belirli bir denetim için ayrıca bağımsız denetçi, YMM, kamu denetim organı veya özel bir lisans şartı öngörmesi halinde o özel düzenleme uygulanır. 3568 m.2/A-c, SMMM’nin kendi meslek alanındaki inceleme ve denetim yetkisini kurar; başka mevzuattaki özel yetkilendirmeleri ortadan kaldırmaz.
Raporlama faaliyeti bakımından raporun amacı, incelenen dönem, kullanılan belgeler, tespit edilen hususlar ve sonucun hangi mesleki değerlendirmeye dayandığı açık olmalıdır. Raporun hukuki sonucu, yalnızca başlığından değil, ilgili mevzuatın o rapora ne etki bağladığından anlaşılır. Bu nedenle “SMMM raporu” ile “YMM tasdik raporu” veya başka bir özel mevzuat raporu aynı belge türü değildir.
SMMM bilirkişilik yapabilir mi?
Evet. 3568 m.2/A-c, meslek mensubunun kendi mesleki konuları çerçevesinde bilirkişilik ve benzeri işleri yapabileceğini açıkça belirtir. Bununla birlikte mahkeme veya savcılık dosyasında bilirkişilik yapılabilmesi, yalnızca SMMM unvanına sahip olmaya indirgenemez. Bilirkişilik Kanunu ve ilgili ikincil mevzuat uyarınca bilirkişilik siciline kabul, temel eğitim ve uzmanlık alanı gibi şartlar ayrıca uygulanır.
Bir uyuşmazlığın muhasebe kayıtları, ticari defterler, hesap hareketleri, mali tablolar veya vergiye esas hesaplamalar yönünden teknik inceleme gerektirmesi SMMM uzmanlığını gündeme getirebilir. Bilirkişi hukuki nitelendirme yapmak veya hâkimin yerine geçmek için değil, kendisine verilen teknik soruları uzmanlık bilgisiyle cevaplamak için görevlendirilir. Bu sınır, raporun hem usul hukuku bakımından hem de meslek hukuku bakımından sağlıklı olması açısından önemlidir.
SMMM yetkisinin sınırları nelerdir?
Meslek yetkisinin ilk sınırı, 3568 sayılı Kanunun kendi içindeki SMMM–YMM ayrımıdır. YMM, m.2/B kapsamında SMMM’ye tanınan bazı müşavirlik ve inceleme işlerinin yanında kanunun 12. maddesine göre tasdik işlerini yapabilir; buna karşılık YMM’lerin defter tutması ve muhasebe bürosu açması kanunen yasaktır. SMMM’nin ise YMM’ye özgü tasdik yetkisini kullanması mümkün değildir. Unvanlar arasındaki fark yalnızca kıdem veya isim farkı değildir; kanun faaliyet alanlarını da ayırır.
İkinci sınır, diğer meslek kanunlarından doğar. Hukuki temsil ve avukatlık hizmetleri, bağımsız denetim mevzuatındaki özel yetkilendirmeler, noterlik işlemleri veya kamu otoritesine özgü inceleme yetkileri SMMM faaliyeti adı altında üstlenilemez. Üçüncü sınır ise 3568 m.45’teki meslekle bağdaşmayan işler, ticari faaliyet ve reklam yasağı gibi meslek kurallarıdır. Meslek mensubu yetkili olduğu işi dahi kanunun yasakladığı çalışma modeliyle yürütemez.
Dördüncü sınır, meslek unvanının kişisel olmasıdır. Ruhsat ve unvan başka bir kişiye devredilemez; başkasının ruhsatı veya adı kullanılarak beyanname ya da mesleki belge hazırlanması ağır disiplin sonucuna yol açabilir. Mesleki faaliyet, fiilen işi üstlenen ve yetkili olan meslek mensubu tarafından yürütülmelidir.
Hizmet sözleşmesinde kapsam neden açık yazılmalı?
SMMM ile işletme arasındaki ilişkinin kapsamı yazılı ve denetlenebilir biçimde belirlenmelidir. Defter tutma, beyanname hazırlama, bordro süreçleri, danışmanlık, özel rapor hazırlama, geçmiş dönem incelemesi veya sistem kurulumu birbirinden farklı iş kalemleridir. Sözleşmede hangi hizmetlerin verileceği, bilgi ve belgelerin kim tarafından hangi tarihte sunulacağı, olağan dışı işlemlerin nasıl bildirileceği ve ek hizmetlerin kapsamı açıkça ayrılmalıdır.
Açık görev tanımı hem ücret uyuşmazlıklarını hem de sorumluluk tartışmalarını azaltır. Bir incelemede meslek mensubuna hiç verilmeyen bir belge ile zamanında sunulan fakat işleme alınmayan bir belgenin hukuki değerlendirmesi aynı değildir. Aynı şekilde işletmenin yönetim kararı niteliğindeki bir işlem ile muhasebe kaydının mesleki tekniği birbirinden ayrılmalıdır. Sorumluluk değerlendirmesinde somut görev, kanuni yükümlülük, kusur, zarar ve illiyet bağı birlikte incelenir.
Mesleki sözleşme, kanunda öngörülen emredici yükümlülükleri ortadan kaldıramaz. Taraflar görev paylaşımı yapabilir; fakat kanunun meslek mensubuna veya mükellefe yüklediği sorumlulukları yalnızca sözleşmeye “sorumlu değildir” ibaresi koyarak bertaraf edemez. Bu nedenle sözleşme hazırlanırken 3568 sayılı Kanun, vergi mevzuatı, ücret tarifesi ve somut hizmete ilişkin özel düzenlemeler birlikte değerlendirilmelidir.
İşletmeler SMMM hizmeti alırken hangi kayıtları korumalı?
İşletmenin kendi ticari belgelerini, faturalarını, banka kayıtlarını, sözleşmelerini, bordro ve personel belgelerini, envanter verilerini ve elektronik bildirim dayanaklarını ilgili saklama süreleri boyunca koruması gerekir. Meslek mensubuyla paylaşılan dosyaların teslim tarihini ve içeriğini gösteren kayıtların tutulması da uyuşmazlık halinde önem taşır. Elektronik sistem üzerinden gönderilen belgelerde mesaj, yükleme ve onay kayıtları sonradan sürecin kronolojisini gösterebilir.
SMMM’nin çalışma dosyaları bakımından da yapılan hesaplamaların, mutabakatların ve kritik mesleki değerlendirmelerin izlenebilir olması önemlidir. Denetlenebilir bir çalışma düzeni yalnızca olası uyuşmazlık için değil, sonraki dönemde aynı işletmenin kayıt sürekliliğinin sağlanması için de gereklidir. İşletme ile meslek mensubu arasındaki bilgi akışının düzenli kurulması, beyan ve bildirimlerin son güne bırakılmaması ve eksik belgelerin yazılı biçimde bildirilmesi risk yönetiminin temel parçalarıdır.
YMM ile SMMM arasındaki temel görev farkı
SMMM ile YMM’nin ortak alanları olmakla birlikte 3568 sayılı Kanun görev dağılımını açık biçimde kurar. SMMM, defter tutma ve mali tablo-beyanname düzenleme dahil m.2/A’daki faaliyetleri yapabilir. YMM ise m.2/B uyarınca m.2/A’nın müşavirlik ve inceleme-denetim işlerini yapabilir ve ayrıca m.12 kapsamındaki tasdik yetkisine sahiptir. Buna karşılık YMM’nin defter tutması, muhasebe bürosu açması ve muhasebe bürolarına ortak olması yasaktır.
Bu ayrım, işletmenin hangi hizmet için hangi meslek mensubuna ihtiyaç duyduğunu belirlerken doğrudan kullanılmalıdır. Bir iş için YMM tasdikinin kanunen aranması halinde SMMM raporu o tasdikin yerine geçmez. Tersine, günlük muhasebe kayıtlarının tutulması işi YMM’nin faaliyet alanına alınamaz. Hizmetin doğru unvan ve yetkiyle sunulması, belgenin geçerliliği kadar meslek disiplinine uyum bakımından da önem taşır.
Mersin’de SMMM hizmetleri ve hukuki uyuşmazlıklar
3568 sayılı Kanun Türkiye genelinde uygulanır; Mersin’de faaliyet gösteren SMMM ve işletmeler açısından görev kapsamının esası farklı değildir. Mersin’de bir meslek mensubunun yetkisi, sözleşmeden doğan sorumluluğu, oda işlemi, disiplin süreci, ücret uyuşmazlığı veya rapor nedeniyle hukuki sorumluluğu tartışılıyorsa öncelikle somut hizmetin 3568 sayılı Kanundaki hangi faaliyet başlığına girdiği belirlenmelidir.
Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu, İhsaniye, 4903. Sk. Profit İş Merkezi No:23 Kat:3 Daire:14, 33070 Akdeniz/Mersin adresinde meslek hukuku, ticari uyuşmazlıklar, idari işlemler ve mali sorumlulukla kesişen hukuki konularda dosya incelemesi yapmaktadır. Ofis konumunu haritada görüntüleyebilirsiniz. Türkiye’nin diğer illerindeki dosyalar da Mersin’den takip edilebilir.
Sık Sorulan Sorular
1. SMMM yalnızca defter mi tutar?
Hayır. 3568 m.2/A; defter ve mali tablo-beyanname düzenlemenin yanında muhasebe sistemi kurma, işletmecilik-muhasebe-finans ve mali mevzuat müşavirliği, inceleme, tahlil, denetim, yazılı görüş, rapor ve mesleki bilirkişilik faaliyetlerini de kapsar.
2. SMMM şirketin bilançosunu düzenleyebilir mi?
Evet. Bilanço ve kâr-zarar tablosunun mevzuata uygun şekilde düzenlenmesi m.2/A-a kapsamında açıkça sayılmış bir mesleki faaliyettir.
3. SMMM vergi konusunda danışmanlık yapabilir mi?
Evet. Mali mevzuat ve uygulamaları hakkında müşavirlik m.2/A-b kapsamında yer alır. Hukuki temsil ve avukatlığa özgü işler ise ayrı mesleki yetki rejimine tabidir.
4. SMMM denetim yapabilir mi?
Kendi meslek konularında, belgelere dayanarak inceleme, tahlil ve denetim yapabilir. Ancak özel mevzuatın ayrıca lisans veya başka bir denetçi statüsü aradığı denetimler için o özel şartların da sağlanması gerekir.
5. SMMM YMM tasdik raporu düzenleyebilir mi?
Hayır. 3568 m.12 kapsamındaki tasdik YMM’ye tanınmış özel bir yetkidir. SMMM’nin kendi raporlama ve inceleme yetkisi bu tasdik yetkisinin yerine geçmez.
6. SMMM bilirkişi olabilir mi?
3568 m.2/A-c bilirkişiliği meslek konuları içinde sayar. Yargısal bilirkişilik yapılabilmesi için ayrıca Bilirkişilik Kanunu ve ilgili mevzuattaki sicil ve uzmanlık şartları uygulanır.
7. SMMM ile hizmet kapsamı yazılı belirlenmeli mi?
Evet. Özellikle hangi beyannamelerin, raporların, danışmanlık ve ek hizmetlerin sözleşmeye dahil olduğunun; belge teslim ve bildirim yükümlülüklerinin açık yazılması sorumluluk ve ücret uyuşmazlıklarını azaltır.
8. SMMM’nin yaptığı hatadan her durumda işletme mi sorumlu olur?
Hayır. Sorumluluk somut olaya göre değerlendirilir. Mükellefin asli yükümlülükleri ile meslek mensubunun kanuni, sözleşmesel ve mesleki yükümlülükleri ayrı ayrı incelenir; kusur, zarar ve illiyet bağı belirlenir.
Resmî ve kurumsal kaynaklar
İlgili rehberler
- YMM karşıt inceleme tutanaklarında elektronik gönderim
- Kooperatif defter ve muhasebe düzeni
- Denetçinin hesap, defter ve belge incelemesi
- Ticaret siciline kayıtlı şirketin oda kaydı
Hukuki inceleme için: Meslek yetkisi, mali müşavirlik sözleşmesi, ücret, disiplin veya sorumluluk uyuşmazlığında +90 552 224 43 66 üzerinden iletişim kurulabilir.
Hukuki konu hakkında iletişim
İlk iletişimde konuyu, bulunduğunuz ülke veya ili ve varsa tebliğ ya da son işlem tarihini kısaca belirtebilirsiniz. T.C. kimlik numarası, sağlık verisi veya kişisel belge göndermeyiniz. Mesajlaşma tek başına hukuki görüş veya avukatlık ilişkisi oluşturmaz.
