Memur Hakkında Hangi Şikâyetler İşleme Konulmaz? 4483 Madde 4

Bir kamu görevlisi hakkında “görevini kötüye kullandı”, “bize haksızlık yaptı” veya “usulsüz işlem yaptı” şeklindeki genel ifadeler, tek başına 4483 sayılı Memurlar ve Diğer Kamu Görevlilerinin Yargılanması Hakkında Kanun bakımından yeterli değildir. Kanun, soruşturma izni mekanizmasının soyut iddialarla işletilmesini önlemek için ihbar ve şikâyetin hangi asgari unsurları taşıması gerektiğini doğrudan düzenler. Bu nedenle memur hakkındaki ceza şikâyetinde yalnız suç adını yazmak değil, isnat edilen olayı somutlaştırmak gerekir.

Bu yazıyla ilgili genel bir sorunuz mu var? Anonim soru sor

4483 Madde 4 ve 5232 Sayılı Değişiklik

4483 sayılı Kanun’un 4. maddesinin ihbar ve şikâyetin şartlarına ilişkin üçüncü ve dördüncü fıkraları, 17 Temmuz 2004 tarihli 5232 sayılı Kanunla değiştirilmiştir. Değişik hüküm; ihbar veya şikâyetin soyut ve genel olmamasını, kişi veya olayın belirtilmesini, iddiaların ciddi bulgu ve belgelere dayanmasını ve dilekçe sahibinin doğru kimlik/imza/adres bilgilerinin bulunmasını zorunlu kılar.

Aynı düzenleme, bu şartları taşımayan ihbar ve şikâyetlerin Cumhuriyet başsavcılıkları ve soruşturma izni vermeye yetkili merciler tarafından işleme konulmayacağını; sonucun başvurana bildirileceğini belirtir. Dolayısıyla burada bir tavsiye değil, kanunun doğrudan öngördüğü kabul edilebilirlik filtresi vardır.

Soyut ve Genel Nitelikte Şikâyet Ne Demektir?

Kanunda “soyut ve genel” kavramı örnek listesiyle tanımlanmamıştır; ancak aynı fıkradaki zorunlu unsurlar ölçüyü verir. Şikâyet, belirli bir kamu görevlisi veya belirlenebilir bir olayla bağlantı kurmadan yalnızca bir kurumda “yolsuzluk olduğu”, “herkesin usulsüz işlem yaptığı” veya bir görevlinin “kanuna aykırı davrandığı” gibi sonuç cümlelerinden ibaretse, somutlaştırma şartını karşılamaz. Ceza hukuku bakımından iddianın hangi fiile dayandığı gösterilmelidir.

Somutlaştırma için dilekçede olayın tarihi veya tarih aralığı, işlem veya eylemin ne olduğu, mümkünse dosya/evrak numarası, ilgili kamu görevlisinin adı ya da en azından görevi ve birimi, fiilin hangi belge veya olguyla doğrulanabileceği açıklanmalıdır. Her ayrıntının şikâyetçi tarafından bilinmesi zorunlu değildir; ancak izin merciinin hangi olayı inceleyeceğini anlayabileceği bir olay örgüsü bulunmalıdır.

Kişi veya Olay Belirtme Şartı Nasıl Yerine Getirilir?

5232 sayılı Kanunla değişik 4483 m.4, ihbar veya şikâyette kişi veya olay belirtilmesini arar. Bu ifade önemlidir. Başvuranın her durumda görevlinin tam adını bilmesi şart değildir; olay yeterli açıklıkta ortaya konulmuş ve sorumlu kamu görevlisi görev kaydı üzerinden belirlenebilir durumdaysa, “olay” unsuru başvurunun incelenebilmesini sağlayabilir. Buna karşılık hiçbir kişi, birim, tarih, işlem veya olay gösterilmeyen genel ithamlar kanunun amacına uygun değildir.

Olayın tanımlanması, soruşturma izninin ilerideki kapsamı açısından da önem taşır. 4483 m.8’e göre soruşturma izni, ihbar veya şikâyet konusu olaylar ile bunlara bağlı olarak soruşturma sırasında ortaya çıkabilecek konuları kapsar. Tamamen ayrı veya farklı bir fiil ortaya çıkarsa yeniden izin gerekeceğinden, ilk başvuruda olayın sınırlarının anlaşılır kurulması dosyanın doğru yürütülmesine katkı sağlar.

“Ciddi Bulgu ve Belge” Şartı Nasıl Anlaşılmalıdır?

Kanun, iddianın ciddi bulgu ve belgelere dayanmasını zorunlu kılar. Buradaki amaç şikâyetçiden ceza davasındaki tüm ispatı baştan tamamlamasını istemek değildir. Bununla birlikte yalnız kanaat, söylenti veya değerlendirme yerine, iddiayı nesnel biçimde destekleyen bir dayanak gösterilmelidir. Resmî yazışma, işlem belgesi, tutanak, karar, ödeme kaydı, ihale veya satın alma evrakı, tarih ve numarası belirli başvuru/cevap belgesi, dijital kayıt veya başka bir somut veri bu kapsamda önem taşıyabilir.

Belge şikâyetçinin elinde değilse, belgenin hangi kurumda bulunduğunu ve neyi doğrulayacağını açıklamak dilekçeyi güçlendirir. Özellikle kısa sürede silinebilecek kamera kaydı, sistem logu veya elektronik kayıt bulunuyorsa bunun korunması talebi açıkça belirtilmelidir. 4483 m.4, Cumhuriyet başsavcılığına ivedilikle toplanması gereken ve kaybolma ihtimali bulunan delilleri tespit etme yetkisi tanır.

Dilekçede Ad, Soyad, İmza ve Adres Zorunlu mu?

5232 sayılı Kanunla değişik hüküm, dilekçe sahibinin doğru adı, soyadı ve imzası ile iş veya ikametgâh adresinin bulunmasını kural olarak zorunlu tutar. Dolayısıyla olağan durumda isimsiz, imzasız veya gerçeği yansıtmayan kimlik bilgileriyle yapılan bir başvuru 4483 m.4 bakımından kabul edilebilirlik sorunu doğurur.

Bu şart, başvurunun sorumluluğunun belirli bir gerçek kişiye bağlanması ve gerektiğinde başvuranla iletişim kurulabilmesi bakımından önemlidir. Ayrıca kanun, şartları taşımayan başvurunun işleme konulmaması hâlinde durumun ihbar veya şikâyette bulunana bildirilmesini öngörür. Bildirim mekanizmasının sağlıklı işlemesi için iletişim/adres bilgisinin doğru olması gerekir.

Kimlik ve Adres Şartının İstisnası Var mı?

Evet. Değişik 4483 m.4, iddiaların sıhhati şüpheye mahal vermeyecek belgelerle ortaya konulması hâlinde ad, soyad ve imza ile iş veya ikametgâh adresinin doğruluğu şartının aranmayacağını açıkça düzenler. Bu istisna, her anonim ihbarın otomatik biçimde işleme alınacağı anlamına gelmez. İstisnanın uygulanabilmesi için iddiayı tereddüde yer bırakmayacak biçimde destekleyen belgelerin bulunması gerekir.

Bu nedenle “anonim ihbar her zaman geçersizdir” veya “anonim ihbar her durumda incelenir” şeklindeki iki uç ifade de kanun metnini eksik yansıtır. Doğru yaklaşım, önce m.4’teki genel kimlik şartını, ardından belgenin niteliğine bağlı açık istisnayı uygulamaktır.

Şikâyetçinin Kimliği Kamu Görevlisine Açıklanır mı?

5232 sayılı Kanunla değişik 4483 m.4, Cumhuriyet başsavcıları ve izin vermeye yetkili mercilerin ihbarcı veya şikâyetçinin kimlik bilgilerini gizli tutmak zorunda olduğunu düzenler. Bu yükümlülük, başvuranın kimliğinin mevzuata göre gerekli makamlarca bilinmesi ile üçüncü kişilere açıklanması arasındaki farkı ortaya koyar.

Kimliğin gizli tutulması, başvurunun içeriğinin somutlaştırılması gereğini ortadan kaldırmaz. Başvuran kişi kimliğinin gizli tutulmasını isterken yine kişi/olay, ciddi bulgu ve belge, tarih ve işlem bağlantısını açıklamalıdır. Gizlilik, başvurunun ispat standardını düşüren bir mekanizma değildir.

Şikâyet İşleme Konulmazsa Hangi İşlem Yapılır?

Kanun, üçüncü fıkradaki şartları taşımayan ihbar ve şikâyetin Cumhuriyet başsavcılıkları ile izin vermeye yetkili merciler tarafından işleme konulmayacağını ve durumun başvurana bildirileceğini söyler. Bu nedenle dosyada yalnız “cevap verilmedi” şeklinde bir sonuçla yetinilmemeli; başvurunun hangi şartı taşımadığı ve yapılan işlemin hukuki niteliği incelenmelidir.

Başvuru doğrudan Cumhuriyet başsavcılığına yapılmış ve fiil 4483 kapsamındaysa, savcılık acil delil tespiti dışında ceza soruşturmasını yürütmez; evrak izin merciine gönderilir. Buna karşılık başvuru m.4’teki asgari şartları taşımıyorsa işleme konulmama mekanizması gündeme gelir. Dosyanın hangi nedenle işlem görmediği, itiraz veya yeni başvuru stratejisinin belirlenmesinde önemlidir.

4483 Kapsamında Şikâyet Dilekçesi Nasıl Hazırlanmalı?

Dilekçe, hukukî nitelendirmeden önce olayın doğrulanabilir biçimde anlatılmasına odaklanmalıdır. Başlangıç bölümünde başvuranın kimlik ve adres bilgileri, hakkında şikâyet bulunan kamu görevlisinin biliniyorsa adı/unvanı ve görev yeri yazılmalıdır. Sonra olay kronolojik sırayla, tarih ve evrak numarasıyla açıklanmalı; her iddiadan sonra onu destekleyen ek veya kayıt belirtilmelidir.

Talep bölümünde, olayın 4483 sayılı Kanun kapsamında değerlendirilmesi, gerekli ön incelemenin yürütülmesi ve soruşturma izni konusunda kanuni karar verilmesi istenebilir. Kısa sürede kaybolma ihtimali bulunan deliller varsa bunların korunması ayrıca ve açık biçimde belirtilmelidir. Dilekçe, suç isnadını gereksiz sıfatlarla ağırlaştırmak yerine somut fiil, belge ve görev bağlantısını göstermelidir.

Başvuruda Kullanılabilecek Kontrol Listesi

Mevcut Şikâyet Eksikse Yeni Belge Sunulabilir mi?

Aynı konu hakkında daha önce sonuçlandırılmış ön inceleme bulunması ayrı bir konudur. 5232 sayılı Kanunla 4483 m.5’e eklenen hüküm, daha önce sonuçlandırılmış bir ön inceleme varsa müracaatın yeniden işleme konulmayacağını; ancak önceki ön incelemenin sonucunu etkileyebilecek yeni belge sunulması hâlinde müracaatın işleme konulabileceğini düzenler. Bu nedenle ilk dilekçenin eksik olması ile daha önce sonuçlanmış ön incelemeden sonra yeni belge ortaya çıkması birbirinden ayrılmalıdır.

Yeni belge sunulacaksa belgenin gerçekten yeni olduğu, önceki incelemede değerlendirilmediği ve önceki sonuca neden etki edeceği dilekçede açıkça kurulmalıdır. Sadece aynı iddiayı yeni cümlelerle tekrar etmek, kanundaki yeni belge istisnasının yerine geçmez.

İlgili İçerikler

• Savcı Memurun İfadesini Doğrudan Alabilir mi?
• Görevi Kötüye Kullanma Şikâyet Dilekçesi
• İdari Dava Dilekçesinde Neler Yazmalı?

Resmî Kaynaklar

• TBMM – 4483 sayılı Kanun
• TBMM – 5232 sayılı Kanun
• Mevzuat Bilgi Sistemi

Sık Sorulan Sorular

İsimsiz memur şikâyeti işleme alınır mı?

Genel kural kimlik, imza ve adres bilgilerinin doğru olmasıdır. Ancak iddia doğruluğundan kuşkuya yer bırakmayacak belgelerle ortaya konmuşsa kanundaki istisna nedeniyle bu bilgilerin doğruluğu şartı aranmaz.

Sadece suç adını yazmak yeterli midir?

Hayır. “Görevi kötüye kullanma” gibi yalnız suç adı yazılması, olay ve kişi bağlantısı kurulmadan bırakılırsa 4483 m.4’teki somutlaştırma şartını karşılamaz.

Belge eklemek zorunlu mu?

Kanun iddianın ciddi bulgu ve belgelere dayanmasını arar. Elde bulunan destekleyici belgeler eklenmeli; elde değilse belgenin hangi kurumda ve hangi işlemle ilgili olduğu açıklanmalıdır.

Şikâyetçinin kimliği gizli tutulur mu?

Evet. 4483 m.4, başsavcılık ve izin vermeye yetkili mercilere ihbarcı veya şikâyetçinin kimlik bilgilerini gizli tutma yükümlülüğü getirir.

Şikâyet yanlış makama verilirse ne olur?

Fiil 4483 kapsamındaysa Cumhuriyet başsavcılığı evrakı izin vermeye yetkili mercie iletir. Yetki ve görev ayrımı somut görev yerine göre ayrıca değerlendirilir.

Önceden aynı konuda inceleme yapılmışsa yeniden şikâyet edilebilir mi?

5232 ile 4483 m.5’e eklenen hüküm uyarınca daha önce sonuçlandırılmış ön inceleme varsa kural olarak müracaat tekrar işleme konulmaz; sonucu etkileyebilecek yeni belge sunulursa yeniden işleme alınabilir.

Şikâyette tarih yazılmamışsa mutlaka reddedilir mi?

Kanun tarih kelimesini ayrı bir zorunlu unsur olarak saymaz; ancak kişi ve olayın somut biçimde belirlenebilmesi ve ciddi bulgu-belge şartının karşılanması için tarih veya tarih aralığı uygulamada kritik önemdedir.

Şikâyetçiden olayın tüm delillerini toplaması beklenir mi?

Hayır. Ceza soruşturmasının tamamını başvuranın yürütmesi beklenmez; fakat kanun, iddianın ciddi bulgu ve belgelere dayanmasını zorunlu kılar. Başvurunun dayanaksız kanaat seviyesinde kalmaması gerekir.

Kaybolabilecek kamera kaydı varsa ne yapılmalı?

Dilekçede kayıt yerinin ve tarih/saat aralığının açıkça belirtilmesi ve acil korunmasının talep edilmesi uygundur. 4483 m.4 savcılığa kaybolma ihtimali bulunan delili tespit etme yetkisi verir.

Ofis Konumu

Av. Halil Bakırcı tarafından hazırlanmış, Av. Emirhan Keskin tarafından incelenmiştir.

Yazar Bilgisi

Avukat Halil BAKIRCI, Mersin Barosu 3472 sicil numarasına kayıtlıdır. Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu bünyesinde ceza, aile, iş, gayrimenkul ve ticaret hukuku alanlarında hukuki danışmanlık ve dava takibi sunmaktadır.

İnceleyen: Av. Emirhan Keskin · Mersin Barosu Sicil No: 5507

Av. Halil Bakırcı profilini inceleyin →