Son Kullanma Tarihi Geçmiş Veteriner Tıbbi Ürünü Bulundurmak veya Satmak Yasak mı? | 5996 m.37 (2026)
Kısa ve net cevap: Evet. 5996 sayılı Veteriner Hizmetleri, Bitki Sağlığı, Gıda ve Yem Kanununun 37. maddesi, veteriner sağlık ürünlerinin izinli toptan veya perakende satış yerlerinde ambalajı açılmış, bozuk veya son kullanma tarihi geçmiş ürünlerin bulundurulmasını ve satılmasını özel olarak yaptırıma bağlar. Bu ürünler aktif satış stokunda tutulamaz, hayvana uygulanamaz ve normal ticari ürün gibi başka bir kişiye devredilemez. İşletme son kullanma tarihi yaklaşan ürünleri önceden izlemeli; tarihi geçen, ambalaj bütünlüğü bozulan veya saklama koşulları nedeniyle kullanılamaz hale gelen ürünü derhal satış/kullanım stokundan ayırmalı, kayıtlarını kapatmalı ve mevzuata uygun iade veya imha prosedürünü uygulamalıdır. Denetimde ürünün rafta, depoda veya satış stoğunda bulunması ile kayıtların durumu birlikte incelenir.
- 5996 m.37 kanuni dayanak
- Son kullanma tarihi neden önemlidir?
- Bulundurmak da yasak mı?
- Bozuk ürün nasıl değerlendirilir?
- Ambalajı açılmış ürün
- Aktif stoktan ayırma
- İade ve geri çekme
- İmha ve atık yönetimi
- Kayıt ve stok uyumu
- Denetimde hangi deliller incelenir?
- Yaptırım ve ürünlere el koyma
- Sık sorulan sorular
Kanuni Dayanak: 5996 Sayılı Kanun Madde 37
5996 sayılı Kanunun 37. maddesi veteriner sağlık ürünlerine ilişkin idari yaptırımları düzenler. Maddenin satış ve stokla ilgili hükümleri, Bakanlıkça izin verilen satış yerlerinin yalnız ruhsat/izin yönünden değil, bulundurdukları ürünün niteliği yönünden de sorumlu olduğunu gösterir. İzinli toptan veya perakende satış yerinde ambalajı açılmış, bozuk veya son kullanma tarihi geçmiş ürünün bulundurulması ve satılması Kanunun yaptırım kapsamındadır.
Kanunun kullandığı “bulundurma” ve “satma” ifadeleri birlikte önemlidir. İşletme, son kullanma tarihi geçmiş ürün için “henüz satılmadı” savunmasına dayanarak ürünü normal satış rafında veya aktif stok alanında tutamaz. Hukuka uygun yaklaşım; ürünün kullanılamaz/satış dışı olduğunu açıkça belirlemek, aktif stoktan fiziksel olarak ayırmak, kayıt üzerinde bloke etmek ve ilgili iade ya da imha prosedürünü yürütmektir.
Veteriner Tıbbi Ürünler Hakkında Yönetmelik de ürünlerin depolanması, dağıtımı, geri çekilmesi, kullanılamaz hale gelen ürünlerin ayrılması ve kayıtlarına ilişkin ayrıntıları düzenler. Bu nedenle değerlendirme yalnız Kanunun bir cümlesine göre değil, ürünün izin şartları ve Yönetmelik hükümleriyle birlikte yapılmalıdır.
Son Kullanma Tarihi Geçmiş Veteriner İlacı Neden Kullanılamaz?
Son kullanma tarihi, ürünün onaylanan saklama şartlarında kalite, etkinlik ve güvenliğinin üretici tarafından garanti edildiği sürenin sonunu gösterir. Tarih geçtikten sonra ürünün etkin maddesinin miktarı, stabilitesi, sterilitesi veya diğer kalite özelliklerinin izin dosyasındaki spesifikasyonları koruduğu kabul edilemez.
Özellikle aşı, serum ve diğer biyolojik ürünlerde zaman ve sıcaklık şartları kritik olabilir. Son kullanma tarihi geçmemiş olsa bile soğuk zincirin bozulması ürünü kullanılamaz hale getirebilir. Bu nedenle işletme yalnız ambalaj üzerindeki tarihe bakmamalı; saklama sıcaklığı, ışık, nem ve taşıma koşullarını da izlemelidir.
Hayvan sahibinin “ürün birkaç gün geçti, yine de kullanılsın” talebi hukuki durumu değiştirmez. Veteriner hekim ve satış yeri, izinli ürün bilgisinin ve veteriner sağlık ürünleri mevzuatının dışına çıkamaz. Son kullanma tarihi geçmiş ürünün uygulanması tedavi başarısızlığına, istenmeyen etkiye ve gıda değeri olan hayvanlarda ayrı kalıntı/gıda güvenliği sorunlarına yol açabilir.
Satış Yapılmasa Bile Bulundurmak Yaptırım Doğurur mu?
5996 m.37’nin özel düzenlemesi izinli satış yerlerinde bu ürünlerin bulundurulmasını da yaptırıma bağlar. Bu nedenle son kullanma tarihi geçmiş ürünün müşteri rafında satışa sunulmuş olması şart değildir. Denetimde aktif ilaç dolabında, satış deposunda veya kullanılabilir ürünlerle karışık biçimde bulunması hukuki risk doğurur.
Ancak imha/iade bekleyen ürünün mevzuata uygun biçimde ayrılmış olması farklıdır. İşletmenin son kullanma tarihi geçen ürünü “SATIŞ DIŞI / İMHA BEKLİYOR” şeklinde açıkça işaretlemesi, normal stoktan fiziksel olarak ayırması, kayıt sisteminde bloke etmesi ve mevzuata uygun iade/imha sürecini başlatması gerekir. Ayrılan alanın da yetkisiz erişime kapalı ve diğer ürünlerle karışmayı önleyecek nitelikte olması önemlidir.
Denetimde yalnız ürünün bulunduğu oda değil, ürünün fiilî statüsü incelenir. Raf etiketi, stok programı, fatura, satış hareketi, imha/iade tutanağı ve ayrılmış alanın niteliği birlikte değerlendirilebilir. “İmha edecektik” şeklindeki sonradan yapılan sözlü açıklama, kayıt ve fiziksel ayrım yoksa tek başına yeterli olmayabilir.
Son Kullanma Tarihi Geçmemiş Ürün de Bozuk Sayılabilir mi?
Evet. Kanun yalnız son kullanma tarihine bakmaz; “bozuk” veteriner sağlık ürününü de ayrıca sayar. Ürün son kullanma tarihi içinde olsa bile yanlış sıcaklıkta saklanması, donması, aşırı ısıya maruz kalması, su alması, kontamine olması, renk/koku/kıvam değişikliği göstermesi veya ambalaj bütünlüğünün zarar görmesi nedeniyle onaylı kalite özelliklerini kaybedebilir.
Soğuk zincir gerektiren veteriner biyolojik ürünlerde bu konu özellikle önemlidir. Buzdolabı arızası, uzun süreli elektrik kesintisi veya taşıma sırasında uygun sıcaklığın korunmaması halinde ürünler otomatik olarak normal stokta tutulmamalıdır. Üretici/pazarlama izin sahibinin kalite değerlendirmesi ve Bakanlık prosedürü izlenmelidir.
Bozukluk şüphesi bulunan ürünün hayvana uygulanması veya satılması, şüphe giderilene kadar durdurulmalıdır. Ürünün görünüşünün normal olması kalite güvenliğinin kanıtı değildir. Ürünün izinli saklama aralığının dışında kaldığı kayıtlarla sabitse, teknik değerlendirme yapılmadan kullanım kararı verilmemelidir.
Ambalajı Açılmış Veteriner Ürünü Her Durumda Yasak mı?
5996 m.37’deki “ambalajı açılmış” ifadesi, satış yerinin ticari olarak perakende/toptan satışa sunduğu ürünün ruhsatlı ambalaj bütünlüğünün korunmasını hedefler. Ancak bazı veteriner ürünleri veteriner hekimin uygulaması için çok dozlu şişe veya benzeri farmasötik formda olabilir ve ürün prospektüsünde ilk açılıştan sonra belirli bir kullanım süresi tanımlanabilir. Bu nedenle “açılmış her şişe otomatik olarak yasaktır” şeklinde geniş bir yorum doğru değildir.
Hukuki değerlendirmede ürünün kullanım şekli, ilk açılıştan sonraki raf ömrü, saklama şartı ve satış mı uygulama mı amacıyla bulunduğu belirlenmelidir. Satışa sunulan kapalı ticari ambalajın açılarak doz bazında uygunsuz satış yapılması ile veteriner hekimin onaylı prospektüs uyarınca tedavi amacıyla açtığı çok dozlu flakon aynı olay değildir.
Veteriner hekim ilk açılış tarihini ve prospektüste belirtilen kullanım süresini takip etmelidir. İlk açılıştan sonra izinli süre dolan ürün, ambalaj üzerindeki genel son kullanma tarihi henüz gelmemiş olsa dahi kullanılmamalıdır. İşletme bu ürünleri de aktif stoktan ayırmalıdır.
Kullanılamaz Ürün Aktif Stoktan Nasıl Ayrılmalı?
İşletme bir stok kontrol prosedürü oluşturmalıdır. Son kullanma tarihi yaklaşan ürünler periyodik olarak raporlanmalı; tarihi geçen ürün aynı gün satış ve kullanım sisteminde bloke edilmelidir. Fiziksel ürün ayrı, işaretli ve erişimi kontrollü alana taşınmalıdır. Bu alan normal satış rafı veya tedavi dolabı olmamalıdır.
Stok programında ürünün “satılabilir” adetten düşürülmesi gerekir. Fiziksel olarak ayrılmış ancak elektronik sistemde hâlâ normal stokta görünen ürün, yanlışlıkla satışa çıkabilir. Tersine sistemden silinmiş ancak fiziksel olarak kullanım dolabında kalan ürün de kayıt uyumsuzluğu yaratır.
Ürün seri/parti numarası bazında izlenmelidir. Aynı ticari ürünün bazı partileri geçerli, bazıları geri çekilmiş veya son kullanma tarihi geçmiş olabilir. Stok kontrolü yalnız ürün adına göre değil seri/parti ve son kullanma tarihi bazında yapılmalıdır.
Son Kullanma Tarihi Geçen Ürün Tedarikçiye İade Edilebilir mi?
İade imkânı, ürünün dağıtım zinciri, üretici/pazarlama izin sahibi politikası ve veteriner tıbbi ürün mevzuatındaki şartlara göre değerlendirilir. Kullanılamaz ürün normal ticari iade gibi yeniden piyasaya sokulamaz. Tedarikçi ürünü yalnız mevzuata uygun şekilde geri alma, karantina ve imha/bertaraf zinciri içinde kabul edebilir.
Üretici veya pazarlama izin sahibinin ürün geri çekme kararı vermesi halinde satış yerleri ilgili seri/partiyi derhal satıştan durdurmalı ve geri çekme talimatına uygun şekilde ayırmalıdır. Son kullanma tarihi geçmemiş olsa bile Bakanlık veya izin sahibi tarafından geri çekilen ürün normal stokta kalamaz.
Geri çekme kaydında ürün adı, seri/parti, miktar, ayrılma tarihi, tedarikçiye gönderim veya imha bilgileri bulunmalıdır. Böylece sonraki denetimde ürünün neden stoktan düştüğü açıklanabilir.
Veteriner İlaçları Normal Çöpe Atılabilir mi?
Hayır. Veteriner tıbbi ürünler etkin madde, biyolojik materyal ve ambalaj özellikleri nedeniyle çevre ve atık mevzuatına uygun şekilde bertaraf edilmelidir. Narkotik/psikotrop, biyolojik veya çevre için riskli ürünlerde özel imha prosedürleri bulunabilir. İşletme atığın niteliğini belirlemeden evsel atık sistemine bırakmamalıdır.
İmha işlemi yetkili atık yönetim sistemi üzerinden yürütülmeli ve teslim/bertaraf belgesi saklanmalıdır. Miktar, seri/parti ve ürün adı stok kaydıyla eşleştirilmelidir. İmha tutanağının bulunması, kaydın gerçeğe uygun kapatıldığını gösteren önemli delildir.
Kontrollü ürünlerde imha ayrıca özel kayıt ve yetkili makam prosedürüne tabi olabilir. Psikotrop ve narkotik ürünler için Psikotrop ve Narkotik Veteriner Tıbbi Ürünler 2026 rehberindeki özel şartlar uygulanmalıdır.
Stok Kayıtları ile Fiziksel Ürün Nasıl Uyumlu Tutulur?
Yetkili satış yeri ürün girişini, satış/uygulama çıkışını, iade, geri çekme, imha ve diğer stok hareketlerini mevzuata uygun olarak kaydetmelidir. Denetimde fiziksel sayım ile kayıt karşılaştırılır. Kayıt sisteminde 20 adet görünen bir üründen rafta 15 adet bulunması veya tam tersi durum açıklama gerektirir.
Son kullanma tarihi yönetimi “ilk giren ilk çıkar” veya son kullanma tarihi en yakın ürünün önce kullanılması gibi uygun depo prensipleriyle desteklenebilir. Ancak hangi sistem kullanılırsa kullanılsın, son kullanma tarihi geçen ürünün otomatik olarak bloke edilmesi ve ayrılması gerekir.
Reçeteye tabi ürünlerin çıkışı ayrıca reçete ve uygulama kaydıyla eşleşmelidir. Bu yükümlülük Reçeteye Tabi Veteriner İlacında Reçete ve Kayıt Zorunluluğu rehberimizde ayrıntılı olarak açıklanmıştır.
Denetimde Hangi Deliller İncelenir?
Resmî kontrol görevlileri ürünlerin son kullanma tarihi, ambalaj bütünlüğü, saklama koşulları, satış yeri izni, stok programı, alış ve satış faturaları, seri/parti bilgileri, sıcaklık kayıtları, iade/geri çekme belgeleri ve imha tutanaklarını inceleyebilir. Raf ve depo fiziksel olarak kontrol edilir.
Denetimde ürünün normal satılabilir ürünlerle karışık bulunması, fiyat etiketiyle rafta sergilenmesi, stok programında aktif görünmesi veya son kullanma tarihi sonrası satış faturası bulunması ihlalin tespitinde güçlü delillerdir. Ayrı karantina alanında, satış dışı işaretli ve imha kaydı başlatılmış ürünün durumu ise farklı değerlendirilmelidir.
Bir ürünün son kullanma tarihinin okunamaz hale gelmesi de risk oluşturur. İşletme ürünün seri/parti ve son kullanma tarihini güvenilir kayıtlarla doğrulayamıyorsa ürünü satış/kullanım stokunda tutmamalıdır.
5996 m.37 Kapsamında Hangi Yaptırım Uygulanır?
5996 m.37, izinli veteriner sağlık ürünü satış yerlerinde ambalajı açılmış, bozuk veya son kullanma tarihi geçmiş ürün bulunduran ve satan işletme sahipleri için idari para cezası öngörür. Kanundaki esas tutarlar her yıl yeniden değerleme oranında güncellendiğinden, 2026 işlemlerinde karar tarihinde yürürlükte olan resmî ceza tutarı kullanılmalıdır.
Ürün aynı zamanda izin belgesi olmayan, sahte veya yetkisiz kaynaktan temin edilmişse m.37’nin başka yaptırım bentleri ayrıca gündeme gelebilir. Yetkisiz satış yeri ihlali hakkında Veteriner Tıbbi Ürün Nerede Satılabilir? yazımızda satış yeri yönünden ayrı rejim açıklanmıştır.
İdari yaptırım kararında ürünün adı, seri/parti numarası, son kullanma tarihi, fiziksel bulunduğu yer, satışa sunulup sunulmadığı, işletmenin izin statüsü ve hangi kaydın eksik olduğu açıkça belirlenmelidir. Ürünlerin toplatılması, el konulması, imhası veya diğer idari tedbirler somut ürünün statüsüne ve ihlale göre ayrıca uygulanabilir.
Veteriner İlaç Stoku İçin 14 Maddelik Kontrol Listesi
- Her ürünün son kullanma tarihini seri/parti bazında kaydedin.
- Yaklaşan tarihleri en az aylık raporla takip edin.
- Soğuk zincir ürünlerinde sıcaklık kayıtlarını düzenli kontrol edin.
- Ambalajı hasarlı ürünü satıştan ayırın.
- Bozukluk şüphesi bulunan ürünü karantinaya alın.
- Son kullanma tarihi geçen ürünü aynı gün aktif stoktan çıkarın.
- Fiziksel olarak ayrı, işaretli ve erişimi kontrollü alanda tutun.
- Stok yazılımında ürünün satışını bloke edin.
- Reçete ve uygulama kayıtlarıyla stok çıkışını eşleştirin.
- Geri çekme duyurularını seri/parti bazında kontrol edin.
- İade veya imha işlemini belgeleyin.
- Kontrollü ürünlerde özel imha/devir prosedürünü uygulayın.
- İmha sonrası fiziksel stok ve elektronik kaydı yeniden karşılaştırın.
- Denetim dosyasında tedarik, iade, imha ve sıcaklık kayıtlarını hazır tutun.
Resmî Kaynaklar
- Tarım ve Orman Bakanlığı – 5996 sayılı Kanun, m.37
- Tarım ve Orman Bakanlığı – Veteriner Tıbbi Ürünler Hakkında Yönetmelik
- Tarım ve Orman Bakanlığı – Veteriner Sağlık Ürünleri
- Mevzuat Bilgi Sistemi
Sık Sorulan Sorular
Son kullanma tarihi geçmiş veteriner ilacı satılabilir mi?
Hayır. 5996 m.37 bu ürünlerin izinli satış yerlerinde bulundurulmasını ve satılmasını özel olarak yaptırıma bağlar.
Satılmadan depoda tutulması serbest mi?
Normal aktif stokta tutulmamalıdır. İmha veya iade bekliyorsa satış dışı olarak fiziksel ve kayıt yönünden ayrılmalı ve mevzuata uygun süreç başlatılmalıdır.
Son kullanma tarihi geçmemiş ama soğuk zinciri bozulmuş ürün kullanılabilir mi?
Kalite uygunluğu doğrulanmadan kullanılamaz. Saklama şartının bozulması ürünü “bozuk” hale getirebilir.
Açılmış her veteriner ilaç şişesi yasak mı?
Hayır. Çok dozlu ürünlerde onaylı prospektüs ilk açılıştan sonra belirli kullanım süresi öngörebilir. Satışa sunulan ticari ambalajın açılması ile tedavi amacıyla prospektüse uygun açılan çok dozlu flakon aynı değildir.
İlk açılıştan sonraki kullanım süresi dolarsa ne olur?
Genel son kullanma tarihi gelmemiş olsa dahi ürün artık kullanılmamalı ve aktif stoktan ayrılmalıdır.
Geçmiş ilaç normal çöpe atılabilir mi?
Hayır. Ürünün niteliğine göre ilgili atık ve veteriner tıbbi ürün mevzuatına uygun iade veya bertaraf süreci uygulanmalıdır.
İmha belgesi saklanmalı mı?
Evet. Ürün, seri/parti, miktar ve imha hareketinin stok kaydıyla eşleşebilmesi için belge saklanmalıdır.
Geri çekilen ürünün tarihi geçmemişse satılabilir mi?
Hayır. Geri çekme kararı verilen seri/parti derhal satıştan ayrılmalı ve talimata uygun işlem görmelidir.
Yetkili veteriner kliniğinde tarihi geçmiş ürün bulunması ceza doğurur mu?
Yetkili satış yerinde dahi 5996 m.37’deki yasaklı ürünlerin aktif stokta bulundurulması yaptırım konusudur.
2026 cezası eski Kanun tutarı üzerinden mi uygulanır?
Hayır. İdari para cezaları ilgili yılın yeniden değerlenmiş güncel tutarı üzerinden uygulanır; eski metindeki tarihsel rakam güncel ceza olarak kullanılmamalıdır.
Hukukçu İncelemesi ve E-E-A-T Bilgisi
Bu içerik 17 Eylül 2026 tarihinde 5996 sayılı Kanunun 12, 13, 14 ve özellikle 37. maddesi ile Veteriner Tıbbi Ürünler Hakkında Yönetmelik kontrol edilerek hazırlanmıştır. 2026 için doğrulanmamış sabit ceza tutarı kullanılmamış; yaptırım kanuni fiil ve güncel değerleme esasına göre açıklanmıştır.
Yazar: Av. Halil Bakırcı – Mersin Barosu Sicil No: 3472
İnceleyen: Av. Emirhan Keskin – Mersin Barosu Sicil No: 5507
Yayıncı: Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu – Akdeniz / Mersin
Son mevzuat kontrolü: 17 Eylül 2026
Hukuki konu hakkında iletişim
İlk iletişimde konuyu, bulunduğunuz ülke veya ili ve varsa tebliğ ya da son işlem tarihini kısaca belirtebilirsiniz. T.C. kimlik numarası, sağlık verisi veya kişisel belge göndermeyiniz. Mesajlaşma tek başına hukuki görüş veya avukatlık ilişkisi oluşturmaz.
