Spor Salonunda Fitness Aleti Kırılırsa: İmalatçı, İthalatçı ve Delil Tespiti

Spor salonundaki cihazın kırılması veya güvenlik işlevini yerine getirmemesi sonucunda yaralanan kişi, cihazı satın almamış olsa da ürün sorumluluğu hükümlerine dayanır. 7223 sayılı Kanun m.6, uygunsuz ürünün kişiye veya mala verdiği zararda imalatçı ve ithalatçının sorumluluğunu düzenler. Satın alma faturası salon adına kesilmiş olması, yaralanan kullanıcının bu maddeden yararlanmasını engellemez.

Talebin merkezinde cihazın somut uygunsuzluğu, zarar ve aralarındaki neden bağlantısı bulunur. Üretim kusuru, yanlış montaj, bakım eksikliği ve kullanım davranışı aynı inceleme konusu değildir. Cihazın olaydan sonra onarılması veya elden çıkarılması, bu ayrımın yapılmasını güçleştirir. Bu nedenle ürünün kimliği ve olay anındaki fiziksel durumunun korunması dosyanın temel adımıdır.

Aleti satın almayan salon üyesinin doğrudan talebi

7223 m.6, yalnız satım sözleşmesinin alıcısından söz etmez; ürünün zarar verdiği kişiyi esas alır. Salonun cihazı kendi işletmesinde kullanmak üzere edinmesi ile müşterinin o cihaz yüzünden yaralanması iki ayrı ilişkidir. Müşteri, salonun ticari satın alma sözleşmesine taraf olduğunu ileri sürmek zorunda değildir.

Bu ayrım talep edilen zarar bakımından da önemlidir. Salonun kırılan cihaz için ödediği satış bedeli salonun malvarlığına ilişkindir. Kullanıcının tedavi gideri, kazanç kaybı veya zarar gören eşyası ise kendisine aittir. Müşteri, sahibi olmadığı cihazın bütün satış bedelini kendi alacağı olarak gösteremez.

Ürün sorumluluğunun genel çerçevesi 7223 m.6 kapsamında güvensiz ürünün verdiği zarar yazısında açıklanmıştır. Fitness cihazında dosyayı farklılaştıran husus, ürünün sürekli üçüncü kişilerin kullanımında olması ve bakımının çoğunlukla salon tarafından yürütülmesidir. Tedarik zinciriyle kullanım ve servis geçmişi birlikte ortaya çıkarılmalıdır.

Kırılma hangi hukuki ve teknik olguyu gösterir?

7223 m.5, ürünün güvenli olmasını zorunlu kılar. İlgili teknik düzenlemenin insan sağlığı ve güvenliği hükümlerine uygun ürün, aksi ispatlanıncaya kadar güvenli kabul edilir. Teknik düzenlemenin bulunmadığı veya güvenlik hükmü içermediği alanda genel ürün güvenliği mevzuatı uygulanır; bütün cihazlar için aynı teknik şartname varsayılamaz.

Cihazın hangi parçasının ayrıldığı, hangi bağlantının çözüldüğü, koruma mekanizmasının nasıl davrandığı ve olay anındaki ayarı tespit edilir. Kırılma görüntüsü tek başına parçanın neden kırıldığını göstermez. Malzeme, tasarım, bağlantı, montaj ve bakım olguları, cihazın türüne uygun teknik uzmanlıkla incelenmelidir.

Kullanıcıdan teknik üretim sürecinin tamamını bilmesi beklenmez; fakat 7223 m.6/2 gereğince zarar ve uygunsuzlukla zarar arasındaki nedensellik bağını ispat yükü vardır. Salt cihazın yanında düşmüş olmak ürün uygunsuzluğunu kanıtlamaz. Olayın oluşuyla cihazdaki arıza arasındaki bağ delillerle kurulmalıdır.

Marka, model ve seri numarası neden ilk sıradadır?

Aletin üzerinde görünen marka, salonun ticari markasıyla aynı olmak zorunda değildir. Model, seri numarası, üretim etiketi, ithalatçı etiketi, kurulum belgesi ve servis kayıtları ayrı ayrı korunur. Aynı salonda birbirine benzeyen birçok cihaz varsa kazaya karışan aletin diğerlerinden ayrılması özellikle önem taşır.

7223 m.7, imalatçı bakımından ürünün ayırt edici bilgilerinin ve ilgili belgelerin bulunmasını düzenler. Talepte yalnız koşu bandı veya ağırlık makinesi denilmesi, hangi ürünün inceleneceğini belirsiz bırakır. Etiketin genel ve yakın görüntüsü, cihazın salon içindeki yeri ve olay tarihi birlikte kaydedilmelidir.

Etiket sökülmüşse ürünün kimliği bütünüyle araştırılamaz hâle gelmez. Satın alma faturası, teslim ve montaj tutanağı, bakım sözleşmesi, servis fişi ve önceki fotoğraflar aynı cihazı belirlemeye yarar. Ancak farklı seri numaralı başka aletin belgesi kazaya karışan ürüne aitmiş gibi kullanılamaz.

İmalatçı, ithalatçı ve satıcı nasıl ayrılır?

İmalatçı ile ithalatçı 7223 m.6’nın doğrudan muhataplarıdır. Ürünü satan mağaza veya servis şirketi her durumda bu sıfatları taşımaz. Ticaret unvanı, fatura düzenleyeni, ithalatçı bilgisi ve ürün üzerindeki tanıtıcı kayıtlar karşılaştırılarak her işletmenin zincirdeki gerçek rolü belirlenir.

7223 m.11/1, kendi adı veya ticari markası altında ürünü piyasaya arz eden ya da uygunluğunu etkileyecek biçimde değiştiren ithalatçı ve dağıtıcılar için imalatçı hükümlerini düzenler. Sadece bakım hizmeti veren kişinin imalatçı olduğu sonucuna otomatik varılamaz. Değişikliğin niteliği ve kişinin iktisadi işletmeci sıfatı incelenir.

Birden çok imalatçı veya ithalatçının aynı zarardan sorumlu olması hâlinde m.6/3 müteselsil sorumluluk öngörür. Buna karşılık aynı markayla ticaret yapan her şirketin birlikte sorumlu olduğu ileri sürülemez. Talebin yöneltildiği kişinin somut ürünle ve ileri sürülen sorumluluk sebebiyle bağı kurulmalıdır.

Dağıtıcıya bilgi talebinde on iş günü kuralı

Üretici veya ithalatçı belirlenemediğinde 7223 m.11/3 önem kazanır. Zarar görenin talebine rağmen imalatçı, yetkili temsilci veya ithalatçının; bunlar bilinmiyorsa önceki tedarikçinin isim ve irtibat bilgilerini on iş günü içinde bildirmeyen dağıtıcı, kanundaki koşullarla imalatçı gibi tazminattan sorumlu tutulur.

Bu süre talebin dağıtıcıya tebliğinden başlar. Talebin hangi cihazı konu aldığı ve hangi bilgilerin istendiği açıkça yazılmalıdır. Salonun yalnız kullanıcı olması, onu kendiliğinden ürün dağıtıcısı yapmaz. Bu hükmün yöneltileceği işletmenin cihazı tedarik zincirinde piyasada bulundurma sıfatı ayrıca belirlenmelidir.

Yetkili kuruluşun bilgi istemesi m.11/2’de, zarar görenin tazminat amacıyla bilgi istemesi ise m.11/3’te düzenlenir. İki yolun muhatabı ve hukuki sonucu karıştırılmamalıdır. Cihazın üreticisini öğrenmek için gönderilen talep, zarar tutarının hesaplandığı veya tazminatın ödenmiş sayıldığı bir işlem değildir.

Üretim uygunsuzluğu ile salonun bakım eksikliği

Servis ve bakım geçmişi ürünün ilk üretim durumuyla sonradan oluşan arızayı ayırmaya yarar. Değiştirilen parçalar, son kontrol tarihi, arıza bildirimleri ve kullanım dışı bırakma kayıtları istenir. Yalnız bakım yapıldı ibaresi, hangi parçanın ne şekilde incelendiğini gösteren teknik kaydın yerine geçmez.

7223 m.21/2-b ve m.21/3, uygunsuzluğun dağıtıcı veya üçüncü kişinin müdahalesinden yahut kullanıcıdan kaynaklandığının ispatını sorumluluktan kurtulma kapsamında düzenler. İmalatçının bakım yapılmadı demesi tek başına yeterli değildir. Savunmanın hangi müdahaleye ve hangi teknik neden bağlantısına dayandığı açıklanmalıdır.

Buna karşılık üründeki mevcut uygunsuzluğa üçüncü kişinin fiili veya ihmali de eklenmişse m.21/3 gereğince imalatçı veya ithalatçının zarar görene karşı sorumluluğu bu nedenle azalmaz; rücu hakkı saklıdır. Uygunsuzluğun kaynağı ile zararın artmasına katkı aynı olgu olarak ele alınmamalıdır.

Kullanım talimatı ve kullanıcı kusuru nasıl değerlendirilir?

Olaydaki ağırlık ayarı, hız, emniyet tertibatı ve kullanım biçimi mevcut kayıtlar üzerinden araştırılır. Kullanım sınırının aşılması iddiası varsa ilgili sınırın kaynağı, anlaşılır biçimde bildirilmesi ve olayda gerçekten aşılıp aşılmadığı belirlenir. Kullanıcının deneyimsizliği tek başına bütün zararı üstlendiği anlamına gelmez.

7223 m.21/4, uygunsuzluğun yanında zarar görenin veya sorumluluğundaki kişinin kusurunun zarara katılmasını düzenler. Koşullara göre sorumluluk azaltılır veya kaldırılır. Kanun bütün kazalar için önceden belirlenmiş bir indirim yüzdesi vermez; cihazın durumu ve kullanıcının somut davranışı değerlendirilir.

Eğitmenin yanlış yönlendirmesi veya gözetim eksikliği ayrıca incelenecekse özel antrenör dersinde yaralanma sorumluluğu yazısındaki hizmet ilişkisi önem taşır. Bir eğitmenin olay yerinde bulunması, cihazın üretim uygunsuzluğunu ortadan kaldırmaz. Aynı zarar bakımından birden çok sorumluluk sebebinin bulunması ise mükerrer tahsilat hakkı doğurmaz.

Cihaz onarılmadan önce hangi deliller korunmalıdır?

Cihazın olay anındaki görünümü, kırık parça, bağlantı noktaları, ayarlar ve uyarı etiketleri korunmalıdır. Sonradan değişen veya sökülen parçaların hangileri olduğu tarihli kayıtla belirlenir. Tehlikeli aletin yeniden kullanıma açılmaması ayrı bir güvenlik konusudur; delili korumak gerekçesiyle riskli kullanımın sürdürülmesi istenmez.

Kamera görüntülerinin ilgili tarih ve saat aralığı açıkça belirtilerek korunması talep edilir. Talep, kayıtların mevcut olduğunun veya mutlaka teslim edileceğinin garantisi değildir. Görüntünün silinme ihtimali ile cihazın onarım planı, mahkemeye yapılacak tespit başvurusunun aciliyetini açıklayan somut olgular olarak gösterilir.

Kullanıcı, kendisine ait olmayan parçayı izinsiz almamalı veya delil toplamak adına cihazı değiştirmemelidir. Kimin hangi parçayı teslim aldığı, servis işleminin tarihi ve mevcut fiziksel durum kayda bağlanır. Hastane kaydı yaralanmayı gösterirken, teknik inceleme mekanik arızayı açıklar; biri diğerinin bütün işlevini yerine getirmez.

HMK 400–403 uyarınca acil delil tespiti

HMK m.400, ileride açılacak veya devam eden davada kullanılacak vakıa için keşif, bilirkişi ve tanık incelemesine imkân verir. Hukuki yarar bulunmalıdır. Onarım, parça değişimi veya elden çıkarma yüzünden delilin kaybolması yahut sonradan gösterilmesinin önemli ölçüde zorlaşması riski somutlaştırılır.

Dava açılmadan önce talep, esas davaya bakacak mahkemeye veya incelenecek şeyin bulunduğu yer sulh mahkemesine yöneltilir. Dava açıldıktan sonra HMK m.401 uyarınca yalnız davanın görüldüğü mahkeme yetkili ve görevlidir. Delil tespiti başvurusu ayrı bir tazminat hükmü verilmesiyle aynı işlem değildir.

HMK m.402 gereğince tespit edilecek vakıalar, bilirkişiye sorular, kaybolma riski ve karşı taraf bilgileri dilekçede gösterilir; belirlenen gider avansı yatırılır. Hakların korunması için zorunlu acil durumda m.403 uyarınca önceden tebligat yapılmadan tespit mümkündür. Bu yol, her başvuruda bildirimsiz inceleme yapılacağını garanti etmez.

Bilirkişiye hangi somut sorular yöneltilir?

İnceleme yalnız kimin suçlu olduğu biçiminde genel bir soruya indirgenmemelidir. Cihazın ve arızalı parçanın kimliği, kırılmanın yeri, bağlantıların durumu, montaj özellikleri, kullanım sınırları ve güvenlik sisteminin işleyişi tespit konusu yapılır. Ürüne uygulanacak teknik düzenleme ve mevcut belgenin o modele aidiyeti ayrıca belirlenir.

Bakım kayıtlarıyla fiziksel bulguların uyumlu olup olmadığı, sonradan takılan parçanın özelliği ve müdahalenin arızaya etkisi sorulur. Olayın yalnız fotoğrafla açıklanamadığı durumlarda yerinde inceleme ve uygun teknik yöntem gerekir. Raporun hukuki sorumluluğa ilişkin son kararı mahkemenin yerine vermesi istenmemelidir.

HMK m.405 gereğince tespit dosyası esas dava dosyasının eki olur ve taraflar tutanaklarla raporlara dayanır. Karşı tarafın soruları, itirazları ve sonradan elde edilen belgeler de yargılamada değerlendirilir. İlk tespit raporu, her kalem tazminatın kesinleştiği veya tahsil edildiği anlamını taşımaz.

CE işareti, garanti süresi ve sorumsuzluk metni

Ürün üzerinde uygunluk işareti bulunması, somut kazadaki uygunsuzluk iddiasının incelenmesini engellemez. 7223 m.5/2 güvenlik karinesini aksi ispatlanabilir biçimde düzenler. Her spor aletinin aynı işaretleme rejimine tabi olduğu varsayılmamalı; cihazın teknik niteliği ve uygulanabilir düzenleme belirlenmelidir.

Satıcının verdiği ticari garanti süresiyle 7223 m.6’daki zarar sorumluluğu aynı kurum değildir. Garanti süresinin dolması, bedensel zararın kanuni zamanaşımını kendiliğinden sona erdirmez. Tersine garanti belgesinin bulunması da üreticinin her düşme ve yaralanmadan koşulsuz sorumlu tutulması için yeterli değildir.

7223 m.6/4, imalatçı veya ithalatçıyı ürün kaynaklı tazminat sorumluluğundan kurtaran veya sorumluluğu azaltan sözleşme hükümlerini hükümsüz sayar. Salondaki genel risk bildirimi bu kanuni korumayı kaldırmaz. Bildirimin varlığıyla somut kullanım talimatının anlaşılır biçimde verilmesi farklı incelemelerdir; kullanıcının davranışı ayrıca değerlendirilir.

Geri çağırma ve idari denetim para talebini bitirir mi?

7223 m.21/1’deki kendiliğinden düzeltme ve risk giderme, koşulları varsa kanundaki idari yaptırımların uygulanmamasına ilişkindir. İmalatçının cihazı geri çağırması, daha önce yaralanan kişinin zararını kendiliğinden ortadan kaldırmaz. Ürün sorumluluğundan kurtulma sebepleri m.21/2–4 çerçevesinde ayrıca değerlendirilir.

Piyasa gözetimi başvurusunda ürünün marka ve modeli, riskin nasıl ortaya çıktığı ve mevcut teknik belgeler bildirilir. Kamu makamının ürün güvenliği incelemesiyle zarar görenin tazminat talebi farklı amaç taşır. İdari para cezası verilmesi, o cezanın yaralanan kişiye ödenmesi anlamına gelmez.

Aynı model hakkında geri çağırma kaydı varsa seri ve üretim aralığı karşılaştırılmalıdır. Benzer markalı başka cihaz için yapılan duyuru, olayda kullanılan aletin aynı risk grubuna girdiğini tek başına göstermez. Resmî inceleme sonucu, servis açıklaması ve gerçek ürün kimliği birbiriyle eşleştirilir.

Servise gönderilen cihaz ve değişen parçaların kayıt izi

Cihazın servise gönderilmesi hâlinde teslim tutanağında model ve seri numarası, görülen hasar, ayrılmış parçalar, teslim tarihi ve teslim alan işletme bulunmalıdır. Salonun cihaz üzerindeki mülkiyeti nedeniyle işlem belgeleri kullanıcıda bulunmayabilir. Hangi belgenin kimde olduğu açıkça gösterilerek yargılama veya tespit kapsamında incelenmesi talep edilir.

Servisin düzenlediği raporda arızanın yalnız adı değil, ulaşılan sonucun dayandığı inceleme açıklanmalıdır. Parçanın değiştiği, fakat eski parçanın korunmadığı durum dosyada ayrıca belirtilir. Üreticiye bağlı servis raporu da bir delildir; raporun kim tarafından, hangi tarihte ve hangi fiziksel bulgulara dayanılarak düzenlendiği değerlendirmede önem taşır.

Cihazın onarıldığına ilişkin belge, yaralanan kişinin bütün zararının ödendiğine dair belgeyle aynı değildir. İmzalanması istenen metinde teslim, onarım kabulü, ödeme ve haktan vazgeçme ifadeleri ayrı okunmalıdır. Yapılmış gerçek bir ödeme dosyadaki alacaktan düşülür; cihazın çalışır hâle gelmesi tek başına tedavi giderinin veya kazanç kaybının karşılandığını göstermez.

Zarar hesabı, zamanaşımı ve doğru muhatap

7223 m.6/5 tazminatın belirlenmesinde Türk Borçlar Kanunu hükümlerine gönderme yapar. TBK m.54 kapsamında bedensel zarar kalemleri tedavi gideri, kazanç kaybı, çalışma gücü kaybı ve ekonomik geleceğin sarsılması bakımından incelenir. Belgesiz sabit ödeme veya yaralanmanın adına göre otomatik tazminat tarifesi yoktur.

7223 m.6/6 bakımından süre, zarar ve tazminat yükümlüsünün öğrenilmesinden itibaren üç yıl; her hâlde zararın doğumundan itibaren on yıldır. Salonla sözleşmeye veya başka hukuki sebebe dayanan taleplerin süreleri ayrıca belirlenir. Yalnız servise yazışma gönderilmesinin bütün zamanaşımı sürelerini durdurduğu kabul edilemez.

Başvuruda her muhatabın rolü, ileri sürülen hukuki sebep ve talep edilen zarar açık olmalıdır. Salonun sözleşmesel güvenlik borcu TBK m.112 yönünden, üretici ve ithalatçının ürün sorumluluğu 7223 yönünden değerlendirilir. Görevli merci ve dava öncesi usul, tarafların ilişkisine ve talebe göre belirlenmeden bütün dosya tek başvuru yoluna yönlendirilmez.

Spor aleti kaynaklı yaralanmada sık sorulan sorular

Fitness aletini ben satın almadım; üreticiden tazminat isteyebilir miyim?

7223 m.6 zarar gören kişiyi korur; üreticiyle satış sözleşmesi yapılmasını şart koşmaz. Cihazın uygunsuzluğu, zarar ve neden bağlantısı ortaya konulmalıdır. Salon adına düzenlenen satın alma faturası, kullanıcının kendi bedensel zararına ilişkin talebini ortadan kaldırmaz.

Aletin kırılması üretim hatasını kesin olarak gösterir mi?

Kırılmanın nedeninin teknik olarak belirlenmesi gerekir. Malzeme, tasarım, montaj, bakım ve kullanım biçimi ayrı incelenir. Olay sonrasında çekilen kırık parça fotoğrafı önemli bir delildir; ancak tek başına bütün bu nedenler arasında kesin ayrım yapmaz.

Üretici bilinmiyorsa satıcıdan hangi bilgi istenir?

7223 m.11/3 kapsamında imalatçı, yetkili temsilci veya ithalatçının isim ve irtibat bilgileri; bunlar bilinmiyorsa önceki tedarikçinin bilgileri istenir. Tebliğden itibaren on iş günü içinde bildirmeyen dağıtıcı için imalatçı gibi tazminat sorumluluğu düzenlenmiştir.

Spor salonu her durumda cihazın dağıtıcısı sayılır mı?

Hayır. Cihazı kendi hizmetinde kullanan salonun tüketiciye spor hizmeti sunmasıyla ürünün tedarik zincirinde dağıtıcı olması farklı sıfatlardır. Salonun sözleşmesel sorumluluğu ayrıca incelenir. Dağıtıcıya ilişkin özel hüküm, somut ticari rol belirlenmeden salona uygulanamaz.

Salon cihazı tamir ettiriyorsa delil tespiti istenebilir mi?

HMK m.400 kapsamında delilin kaybolması veya sonradan gösterilmesinin önemli ölçüde zorlaşması riski hukuki yarar oluşturur. Onarım planı ve değişecek parçalar başvuruda açıklanır. Mahkeme, gerekli koşullar altında keşif ve bilirkişi incelemesi yapar.

Üretici bakım eksikliği diyerek sorumluluktan kurtulur mu?

Sadece bu açıklama yeterli değildir. 7223 m.21 kapsamında uygunsuzluğun üçüncü kişi müdahalesinden veya kullanıcıdan kaynaklandığı ispatlanmalıdır. Üründeki uygunsuzluğa üçüncü kişinin ihmali de eklenmişse m.21/3’ün farklı kuralı uygulanır; bu iki durum ayrılır.

CE işareti bulunan alet için tazminat yolu kapalı mıdır?

Hayır. 7223 m.5/2’deki güvenlik kabulünün aksi ispatlanabilir. Önce cihazın tabi olduğu teknik düzenleme belirlenir. Uygunluk işareti, somut üründeki arızayı ve arızanın zararla bağlantısını incelemeyi engellemez; tek başına her kazayı da kanıtlamaz.

İmzalanan risk kabul formu üreticiyi tamamen korur mu?

7223 m.6/4, imalatçı veya ithalatçının ürün kaynaklı tazminat sorumluluğunu kaldıran ya da azaltan sözleşme hükümlerini hükümsüz sayar. Buna karşılık kullanıcının somut kusuru ve neden bağlantısı m.21/4 uyarınca ayrıca değerlendirilir. İki konu birbirine karıştırılmaz.

Cihaz geri çağrılırsa daha önceki yaralanma talebi sona erer mi?

Geri çağırma veya düzeltme, oluşmuş zararı kendiliğinden karşılamaz. 7223 m.21/1’deki gönüllü risk giderme kuralı idari yaptırım yönündendir. Zarar görenin tazminat talebi ve sorumluluktan kurtulma koşulları ilgili maddelere göre ayrıca incelenir.

Ürün sorumluluğunda zamanaşımı kaç yıldır?

7223 m.6/6, zararın ve tazminat yükümlüsünün öğrenilmesinden itibaren üç yıl, her durumda zararın doğumundan itibaren on yıl öngörür. Başka hukuki sebeplere dayanan talepler kendi süreleriyle incelenir. Servisle görüşme yapmak bütün süreleri kendiliğinden durdurmaz.

İstanbul ve Mersin’de cihazın incelenmesi ve dosyanın hazırlanması

İstanbul veya Mersin’de bulunan spor salonundaki cihaz için ürün kimliği, olay kaydı ve servis geçmişi birlikte değerlendirilir. Dava açılmadan önce cihazın bulunduğu yerin HMK m.401 bakımından önemi vardır. Başvuru hazırlanırken cihazın taşınması veya onarılması riski açıklanır; tazminat talebinin muhatapları gerçek tedarik ve hizmet ilişkilerine göre belirlenir.

Hukuki değerlendirme için iletişim

Av. Halil Bakırcı tarafından hazırlanmış, Av. Emirhan Keskin tarafından incelenmiştir.

Yazar Bilgisi

Avukat Halil BAKIRCI, Mersin Barosu 3472 sicil numarasına kayıtlıdır. Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu bünyesinde ceza, aile, iş, gayrimenkul ve ticaret hukuku alanlarında hukuki danışmanlık ve dava takibi sunmaktadır.

İnceleyen: Av. Emirhan Keskin · Mersin Barosu Sicil No: 5507

Av. Halil Bakırcı profilini inceleyin →