Su Ürünleri İthalat ve İhracat İzni ile Canlı Tür Getirme Kuralları | 1380 m.25 (2026)

1380 m.25 İthalat ve İhracatta Hangi Yetkiyi Düzenler?

Su ürünleri uluslararası ticareti yalnız gümrük işlemi değildir. Canlı organizmanın ülkeye girmesi hastalık, genetik yapı, yerli türlerle rekabet ve istilacı tür riski doğurabilir; gıda olarak ithal edilen ürün ise insan sağlığı, soğuk zincir, menşe ve izlenebilirlik bakımından kontrol edilir. 1380 sayılı Kanunun 25. maddesi bu nedenle Tarım ve Orman Bakanlığına su ürünlerinin ithalat, ihracat ve belirli üretim/nakil işlemlerini izin ve denetim altında tutma yetkisi verir.

m.25 kapsamında izin gerekip gerekmediği ürünün canlı/ölü olması, türü, menşei, kullanım amacı, yetiştiricilik veya araştırma amacı, veteriner sağlık mevzuatı ve Bakanlıkça yayımlanan güncel düzenlemelere göre belirlenir. Aynı GTİP altında bulunan iki ürünün biri işlenmiş gıda, diğeri canlı damızlık olduğunda izin zinciri farklı olabilir.

Yasak dönemde veya yasak boyda avlanan ürünün satış/nakil/işleme cezasını Yasak Balık Satış ve Nakil Cezası rehberimizde açıkladık. Bu sayfa yasak av ürününden değil, m.25’in izin gerektiren dış ticaret ve canlı materyal işlemlerinden söz eder.

Canlı Balık, Yavru, Damızlık veya Yumurta Türkiye’ye Nasıl Getirilir?

Canlı su ürünlerinin ithalatı için öncelikle tür ve kullanım amacı belirlenmelidir. Yetiştiricilik tesisi için damızlık/yavru, akvaryum ticareti, bilimsel araştırma veya stok destekleme amacı farklı izinler gerektirebilir. İthalatçı, ürün ülkeye sevk edilmeden önce Bakanlığın güncel ithalat kontrol ve izin sistemini tamamlamalıdır.

Canlı materyalin geldiği ülkedeki işletmenin sağlık statüsü, hastalık testleri, veteriner sertifikası, taşıma suyu, ambalaj, sıcaklık ve oksijen koşulları kontrol edilir. Sınır kontrol noktasında belge ve fiziki kontrol yapılabilir. Bakanlık belirli hastalık riski veya ülke statüsü nedeniyle ithalatı durdurabilir veya ek test isteyebilir.

İthal edilen canlı ürün yetiştiricilik tesisine gidecekse tesisin m.13 kapsamındaki izin ve kapasitesinin türle uyumlu olması gerekir. Yetiştiricilik izin sürecini m.13 yetiştiricilik tesisi rehberimizde ayrıntılı ele aldık.

Su Ürünlerini Yurt Dışına Çıkarmak İçin Hangi Kontroller Yapılır?

İhracatta ürünün yasal kaynaktan elde edildiğinin, insan tüketimine veya kullanım amacına uygun olduğunun ve alıcı ülke şartlarını taşıdığının belgelenmesi gerekir. Avcılık ürünü bakımından ruhsat, karaya çıkış, tür ve stok yönetimi kayıtları; yetiştiricilik ürünü bakımından işletme izin ve hasat kayıtları önem taşır.

Avlanması veya ticareti yasak ürünün ihracı, ihracat prosedürünün tamamlanmış olmasıyla hukuka uygun hale gelmez. m.25 ve m.36/m yasak ürünün ihracı için ayrıca yaptırım öngörür. CITES veya korunan tür sözleşmeleri kapsamındaki ürünlerde uluslararası izin zinciri ayrıca uygulanır.

Alıcı ülkenin veteriner sağlık sertifikası, kalıntı analizi, işleme tesisi onayı veya özel etiket şartı bulunabilir. Bunlar 1380 sayılı Kanun izin sistemini ortadan kaldırmaz; ihracatçı hem Türkiye çıkış mevzuatına hem hedef ülkenin giriş şartlarına uymalıdır.

Canlı Su Ürünlerinde Sağlık ve Karantina Neden Ayrı Önem Taşır?

Balık ve kabuklu hastalıkları canlı ürün, yumurta, su, ekipman veya taşıma kabı üzerinden yayılabilir. Yeni bir patojenin ülkeye girmesi yalnız tek işletmeyi değil bütün havzayı etkileyebilir. Bu nedenle canlı ithalatta sağlık sertifikası ve karantina koşulları, ticari belgeden daha önemli biyogüvenlik işlevi görür.

İthalatçı, sevk öncesi sağlık belgelerinin güncel ve doğru olduğundan emin olmalıdır. Belgede türün bilimsel adı, miktarı, çıkış işletmesi, hastalık testleri ve yetkili veteriner onayı bulunmalıdır. Belgeyle gelen ürünün fiili tür ve miktarı uyuşmuyorsa sevkiyat reddedilebilir veya resmi işlem uygulanabilir.

Karantina gereken ürün doğrudan üretim havuzuna bırakılmamalıdır. Bakanlığın belirlediği süre ve koşullarda ayrı ünitede tutulmalı; hastalık belirtisi veya ölüm halinde resmi bildirim yapılmalıdır. Hastalık şüphesi bulunan sevkiyatın başka işletmeye aktarılması biyogüvenlik ihlalini ağırlaştırabilir.

İthal Edilen Canlı Türün Doğaya Bırakılması Serbest midir?

Hayır. İthalat izni ile doğaya salım izni aynı değildir. 1380 sayılı Kanunun Ek 6. maddesi, Bakanlık izni olmadan deniz ve içsulara balık ve diğer sucul organizmaların bırakılmasını yasaklar. Canlı tür yasal olarak ithal edilmiş olsa bile doğal suya bırakmak için ayrıca Bakanlık izni gerekir.

İstilacı yabancı türler yerli türleri avlayabilir, rekabet edebilir, hastalık taşıyabilir veya habitatı değiştirebilir. Bu nedenle Bakanlık bazı türlerin ithalatını yasaklayabilir veya yalnız kapalı sistemde kullanımına izin verebilir. İşletmecinin “tesisten kaçtı” savunması da biyogüvenlik önlemlerinin yeterliliği bakımından incelenir.

İzinsiz balıklandırma ve suya tür bırakma cezası Ek m.6 kapsamında gerçek kişi ve tüzel kişi bakımından ayrıca düzenlenmiştir. Bu konu silo içinde ayrı bir 2026 yaptırım rehberi olarak ele alınacaktır.

Gümrük Beyannamesi veya Ticari Fatura Bakanlık İzninin Yerine Geçer mi?

Hayır. Gümrük beyannamesi eşyanın dış ticaret rejimini ve beyanını gösterir; su ürünleri mevzuatında gerekli Bakanlık izin ve sağlık kontrollerinin yerine geçmez. Benzer şekilde proforma fatura, menşe belgesi veya taşıma belgesi canlı materyalin biyogüvenlik yönünden kabul edildiğini göstermez.

İthalatçı gümrük müşavirinin işlem yapmasını “izin alınmıştır” şeklinde varsaymamalıdır. Tarım ve Orman Bakanlığı kontrol belgesi, veteriner giriş belgesi veya ürün/tür bazında istenen diğer resmi evrak sevk öncesinde kontrol edilmelidir.

Belgede tür adının yanlış yazılması ciddi sonuç doğurabilir. Ticari isimler aynı veya benzer olan türlerin bilimsel adları farklı olabilir ve ithalat statüsü değişebilir. Canlı ithalatta bilimsel tür adı esas alınmalı; etiket ve belgeyle fiili ürün uyumu sağlanmalıdır.

İzinsiz Su Ürünleri İthalat/İhracat İşleminin 2026 Cezası Ne Kadar?

1380 m.36/m’nin m.25’in izin gerektiren hükümlerine ilişkin kısmında kanuni 5.000 TL ile 100.000 TL arasında idari para cezası öngörülür. Tarım ve Orman Bakanlığının 2026 ceza cetvelinde bu aralığın güncel karşılığı 47.397 TL ile 948.169 TL arasındadır.

İdare aralık içindeki somut miktarı gerekçeli belirlemelidir. Türün biyogüvenlik riski, miktar, ticari değer, izin eksikliğinin niteliği, sağlık riski ve olayın tekrarı değerlendirmeye alınabilir. Alt veya üst sınır seçimi keyfî olamaz.

Kanun ayrıca su ürünleri ile üretim ve nakil vasıtaları bakımından el koyma ve mülkiyetin kamuya geçirilmesi sonuçları öngörebilir. Hangi eşyanın yaptırıma tabi olduğu karar metninde açıkça gösterilmeli; taşıma aracının fiille bağlantısı somutlaştırılmalıdır.

İzinsiz İşlem İki Yıl İçinde Tekrar Edilirse Ne Olur?

m.36/m, belirli izin ihlallerinin iki yıl içinde tekrarı halinde idari yaptırımdan daha ağır adli sonuç öngörür. Kanuni şartlar oluştuğunda 1 yıldan 3 yıla kadar hapis ve 5.000 günden 10.000 güne kadar adli para cezası ile müsadere hükümleri gündeme gelebilir.

Bu sonuç için önceki fiilin tarihi, hukuki niteliği ve yeni fiille tekrar ilişkisi kesin olarak belirlenmelidir. Her dış ticaret usulsüzlüğü bu adli tekrar hükmüne girmez; m.36/m’nin ilgili izin ihlalinin unsurları bulunmalıdır.

Ceza soruşturması Cumhuriyet savcılığı tarafından yürütülür. İdari para cezası ile adli yaptırım aynı makamın kararı değildir. İşletme yöneticisi, şirket ve taşıma organizasyonundaki kişilerin sorumluluğu ceza hukuku ilkelerine göre kişiselleştirilir.

İthalat/İhracat İdari Cezasına Karşı Dava Nasıl Açılır?

1380 Ek m.3 uyarınca idari para cezasına karşı tebliğden itibaren 15 gün içinde yetkili idare mahkemesinde dava açılır. Gümrük işlemi, veteriner kontrol kararı ve 1380 sayılı Kanun cezası farklı idari işlemler olabilir; her birinin görev ve dava süresi ayrı incelenmelidir.

Dava dosyasında ürünün türü ve canlı/işlenmiş niteliği, hangi iznin gerektiği, başvurunun yapılıp yapılmadığı, belgenin geçerlilik tarihi, sevk tarihi ve ceza muhatabının rolü kontrol edilir. “İzin başvurusu yapılmıştı” beyanı, izin kararı çıkmadan gerçekleştirilen sevkiyatı otomatik olarak hukuka uygun kılmaz.

47.397–948.169 TL aralığında belirlenen cezanın gerekçesi, el koyma veya kamuya geçirme kararı ve varsa taşıma aracına yönelik işlem ayrıca denetlenir. Teknik tür tespiti tartışmalıysa uzman raporu veya laboratuvar/genetik analiz gerekebilir.

Sık Sorulan Sorular

Canlı balık ithal etmek için yalnız gümrük işlemi yeterli mi?

Hayır. Tarım ve Orman Bakanlığının ürün/tür bazındaki izin ve sağlık kontrolü şartları ayrıca tamamlanmalıdır.

Damızlık balık getirirken yetiştiricilik tesisi izni de gerekir mi?

Ürün yetiştiricilik tesisine gidecekse tesisin m.13 kapsamındaki izin ve kapasitesinin türle uyumlu olması gerekir.

İthal edilen canlı balık doğaya bırakılabilir mi?

Hayır. Ek m.6 kapsamında doğal suya bırakma için ayrıca Bakanlık izni gerekir.

2026 idari para cezası ne kadar?

m.25’in izin gerektiren işlem ihlalinde güncel aralık 47.397 TL–948.169 TL’dir.

Ürüne el konulabilir mi?

m.36/m’nin ilgili hükümlerinde ürün ve bağlantılı üretim/nakil vasıtaları hakkında kamuya geçirme sonuçları öngörülür.

Yasak av ürününü ihraç etmek aynı mı?

Yasak ürün ihracı m.25’in ayrı satış/işleme/ihracat yasağı grubunda 2026’da 94.811 TL temel ceza ve ürünün kamuya geçirilmesi sonucunu doğurabilir.

İstilacı tür ithalatı serbest mi?

Tür bazındaki Bakanlık yasak ve izinleri kontrol edilmelidir; yasal ithalat dahi doğal suya salım hakkı vermez.

İki yıl içinde tekrarın sonucu nedir?

Kanuni şartlarda 1–3 yıl hapis, 5.000–10.000 gün adli para cezası ve müsadere gündeme gelebilir.

Dava süresi kaç gün?

1380 kapsamındaki idari para cezasının tebliğinden itibaren 15 gündür.

Bilimsel araştırma için canlı tür getirilebilir mi?

Bakanlığın araştırma, ithalat, sağlık ve biyogüvenlik izinleri kapsamında mümkündür; bilimsel amaç izin zorunluluğunu kendiliğinden kaldırmaz.