Tarımsal Üretim Sözleşmesi Davasında Arabuluculuk Zorunlu mu? 2+1 Hafta | 5488 m.13/e (2026)

5488 m.13/e dava şartı arabuluculuğu nasıl düzenliyor?

5488 sayılı Tarım Kanunu m.13/e, tarımsal üretim sözleşmesinden doğan davalar bakımından arabuluculuğu dava şartı hâline getirir. Bu nedenle taraf, doğrudan mahkemeye gidip uyuşmazlığın esasının incelenmesini isteyemez; önce kanunda öngörülen arabuluculuk sürecini tamamlamalıdır.

Dava şartı, arabuluculukta mutlaka anlaşma sağlanması gerektiği anlamına gelmez. Zorunlu olan, dava açılmadan önce arabulucuya başvurmak ve sürecin anlaşma veya anlaşamama son tutanağıyla tamamlanmasını sağlamaktır. Taraflar anlaşmak zorunda değildir.

Sözleşmeli üretimde alıcının ürünü teslim almaması hakkındaki maddi hukuk talepleri için Sözleşmeli Üretimde Alıcı Ürünü Almıyor: Haklar rehberi incelenebilir.

Hangi uyuşmazlıklar bu özel arabuluculuğa girer?

Ölçüt, uyuşmazlığın tarımsal üretim sözleşmesinden doğmasıdır. Ürünün teslim alınmaması, üreticinin teslimden kaçınması, sözleşme bedelinin ödenmemesi, kalite kriterleri, eksik veya ayıplı teslim, miktar, fiyat formülü, ceza koşulu, sözleşmenin feshi ve üretim sözleşmesinden kaynaklanan tazminat talepleri bu kapsamda değerlendirilir.

Taraflardan birinin tacir veya çiftçi olması tek başına yeterli değildir. Uyuşmazlığın hukuki kaynağı 5488 m.13 anlamında tarımsal üretim sözleşmesi olmalıdır. Tamamen başka bir kira, kredi, taşıma veya bağımsız satış sözleşmesinden doğan uyuşmazlık, yalnız taraflardan biri üretici diye bu özel süreye tabi olmaz.

Arabulucu uyuşmazlığı kaç günde sonuçlandırmalıdır?

5488 m.13/e özel ve kısa bir süre öngörür: arabulucu, görevlendirildiği tarihten itibaren başvuruyu iki hafta içinde sonuçlandırır. Bu süre hesabının başlangıcı tarafın başvuru tarihi değil, arabulucunun görevlendirildiği tarihtir.

Tarımsal ürünlerin hasat, depolama, bozulma ve piyasa fiyatı özellikleri dikkate alındığında uyuşmazlığın aylarca arabuluculuk aşamasında beklemesi önemli zarar yaratabilir. Kanun bu nedenle hızlı bir süreç kurmuştur.

İki haftalık süre uzatılabilir mi?

Evet, ancak sınırlı biçimde. Zorunlu hâllerde arabulucu süreyi en fazla bir hafta uzatabilir. Böylece toplam süre normalde iki hafta, zorunlu hâllerde en fazla üç haftadır. Kanun daha uzun bir uzatma yetkisi vermez.

Uzama ihtiyacı ortaya çıktığında bunun dosyada kayıt altına alınması ve taraflara bildirilmesi gerekir. Tarafların salt “görüşmeler sürsün” isteğiyle kanundaki özel sürenin belirsiz biçimde uzatılması m.13/e sistemine uymaz.

Süre tam olarak ne zaman başlar?

Kanundaki ifade “arabulucunun görevlendirildiği tarihten itibaren” şeklindedir. Başvuru ile görevlendirme arasında idari işlem süresi bulunabilir. İki haftalık özel sonuçlandırma süresi arabulucunun görevlendirilmesiyle başlar.

Dosyada başvuru tarihi, arabulucu atama/görevlendirme tarihi, ilk toplantı daveti, toplantı tarihleri ve son tutanak tarihi ayrı ayrı gösterilmelidir. Bu kayıtlar kanuni sürenin denetlenmesini sağlar.

Arabuluculuk başvurusu nereye yapılır?

Dava şartı arabuluculuk başvuruları 6325 sayılı Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu ve ilgili uygulama hükümleri çerçevesinde yetkili arabuluculuk bürosuna yapılır. Büro bulunmayan yerlerde kanunun belirlediği görevlendirme mekanizması uygulanır.

Başvuruda tarafların kimlik veya tüzel kişi bilgileri, iletişim bilgileri ve uyuşmazlığın konusu doğru yazılmalıdır. Tarımsal üretim sözleşmesinin bir örneği ve talep hesabı hazır bulundurulmalıdır.

Alıcı ürünü almıyorsa önce arabuluculuğa mı gidilir?

Alıcı sözleşmede taahhüt ettiği ürünü teslim almıyor ve üretici bu sözleşmeye dayanarak bedel, ceza koşulu veya tazminat talep edecekse dava açmadan önce m.13/e kapsamında arabuluculuk başvurusu yapılır. Ürünün bozulabilir olması nedeniyle delillerin ve ürünün fiziki durumunun aynı anda korunması gerekir.

Üretici teslim teklifini, alıcının kabul etmeme beyanını, ürün miktarını, kalite analizini, hasat tarihini ve alternatif satış varsa bu satışın fiyatını belgelemelidir. Arabuluculuk süreci delil toplamayı engellemez.

Ceza koşulu alacağı da zorunlu arabuluculuğa tabi mi?

Evet. 5488 m.13/d’de düzenlenen ceza koşulu, tarımsal üretim sözleşmesinden doğan bir taleptir. Bu nedenle ceza koşulunun tahsili için açılacak dava öncesinde m.13/e dava şartı yerine getirilmelidir.

Ceza koşulu oranının yüzde 20–50 aralığında olması ve vazgeçilen ürünün sözleşme bedeli üzerinden hesaplanması hakkındaki ayrıntılar için Sözleşmeli Üretimde Ceza Koşulu Yüzde Kaç? rehberi incelenebilir.

Kalite, miktar ve fiyat uyuşmazlıklarında ne yapılır?

Tarafların uyuşmazlığı yalnız “ürünü aldı/alması gerekirdi” şeklinde olmayabilir. Ürün kalite sınıfı, fire oranı, nem, kalibre, analiz sonucu, teslim edilen tonaj veya sözleşmedeki fiyat formülü konusunda da ihtilaf çıkabilir. Bu talepler sözleşmeden doğuyorsa dava öncesinde arabuluculuk gerekir.

Arabuluculuk görüşmesine teknik belgelerle gidilmelidir. Laboratuvar raporu, kantar fişi, teslim tutanağı, fotoğraf, üretim kaydı, piyasa veya borsa verileri ve fiyat hesap cetveli anlaşma ihtimalini artırır ve uyuşmazlık konusunu somutlaştırır.

Arabuluculuk başvurusu ihtiyati tedbir istemeye engel midir?

Dava şartı arabuluculuk, acil hukuki koruma ihtiyacını ortadan kaldırmaz. Hukuk Muhakemeleri Kanunu ve ilgili mevzuat çerçevesinde ihtiyati tedbir veya delil tespiti koşulları oluşmuşsa bu geçici hukuki korumalar ayrıca değerlendirilebilir. Özellikle hızla bozulabilen tarımsal üründe delilin kaybolmasını önlemek önemlidir.

Arabuluculuk görüşmesi yapılırken ürünün fiziksel durumu değişebilir. Bu nedenle taraflar numune, analiz, fotoğraf, kantar kaydı ve teslim teklifini zamanında belgelendirmelidir.

Arabuluculukta anlaşma sağlanırsa ne olur?

Taraflar ürünün teslimi, alternatif satış, bedel ödeme takvimi, ceza koşulu, zarar paylaşımı veya yeni teslim planı üzerinde anlaşabilir. Anlaşmanın kapsamı açık, ölçülebilir ve uygulanabilir yazılmalıdır. Ödeme tarihi, miktarı, varsa teminat ve ürün teslim şartları belirsiz bırakılmamalıdır.

Arabuluculuk anlaşma belgesinin icra edilebilirliği 6325 sayılı Kanun hükümleri çerçevesinde değerlendirilir. Tarafların ve avukatlarının imzası ile icra edilebilirlik bakımından kanunda tanınan sonuçlar ayrıca dikkate alınır.

Anlaşma sağlanamazsa dava nasıl açılır?

Arabuluculuk süreci anlaşamama son tutanağıyla tamamlandıktan sonra taraf dava açabilir. Dava dilekçesine dava şartının yerine getirildiğini gösteren son tutanak eklenmelidir. Mahkeme, öncelikle dava şartının tamamlanıp tamamlanmadığını kontrol eder.

5488 m.13/f tarımsal üretim sözleşmesinden doğan davaların basit yargılama usulüne göre ve ivedilikle görülmesini düzenler. Bu özel yargılama sistemi, arabuluculuk sonrasında da sürecin hızlı yürütülmesini amaçlar.

Arabuluculuk son tutanağında ne bulunmalıdır?

Tarafların kimlik bilgileri, uyuşmazlığın konusu, toplantı süreci ve anlaşma sağlanıp sağlanmadığı tutanakta doğru yer almalıdır. Anlaşmama durumunda tarafların bütün delillerinin veya ayrıntılı tekliflerinin tutanağa yazılması zorunlu değildir; ancak dava şartının tamamlandığının açık olması gerekir.

Birden fazla üretim sözleşmesi veya farklı teslim dönemleri varsa hangi sözleşme ve hangi taleplerin arabuluculuğa konu edildiği belirsiz bırakılmamalıdır.

Başvuru öncesi belge kontrol listesi

İmzalı tarımsal üretim sözleşmesi, ek protokoller, ürün miktarı ve kalite kriterleri, teslim takvimi, fiyat formülü, sigorta poliçesi, teslim/ret yazışmaları, kantar ve analiz belgeleri, faturalar, ceza koşulu hesabı ve varsa zarar belgeleri hazırlanmalıdır.

Tüzel kişi tarafların güncel temsil ve yetki belgeleri de görüşmeye hazır edilmelidir. Görüşmeye katılan temsilcinin sulh ve anlaşma yetkisi açık olmalıdır.

Arabuluculuğa hiç başvurmadan dava açılırsa ne olur?

6325 sayılı Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu m.18/A, ilgili kanunda arabuluculuğun dava şartı kabul edildiği uyuşmazlıklarda özel usulü düzenler. 5488 m.13/e tarımsal üretim sözleşmesinden doğan davaları bu kapsama aldığı için arabulucuya hiç başvurulmadan açılan dava, dava şartı yokluğu nedeniyle usulden reddedilir. Mahkeme bu aşamada sözleşmenin esasına, ürünün kalitesine veya alacağın miktarına girmez.

Bu nedenle sözleşmeli üretim uyuşmazlığında dava hazırlığının ilk kontrolü, talebin gerçekten tarımsal üretim sözleşmesinden doğup doğmadığı ve dava şartı arabuluculuğun tamamlanıp tamamlanmadığıdır. Arabuluculuk son tutanağı dava dosyasının usul bakımından temel belgelerinden biridir.

Son tutanak dava dilekçesine eklenmezse ne olur?

6325 sayılı Kanun m.18/A’ya göre davacı, anlaşmaya varılamadığına ilişkin son tutanağın aslını veya arabulucu tarafından onaylanmış örneğini dava dilekçesine eklemek zorundadır. Tutanak eklenmezse mahkeme davacıya son tutanağı bir haftalık kesin süre içinde sunması gerektiğini ihtar eder. Bu kesin sürede tutanak sunulmazsa dava usulden reddedilir.

Dolayısıyla arabuluculuğa fiilen başvurmuş olmak tek başına yeterli değildir; sürecin sona erdiğini gösteren son tutanağın dava dosyasına usulüne uygun biçimde sunulması gerekir. Birden fazla sözleşme veya farklı teslim dönemleri bulunuyorsa son tutanağın açılan davadaki talepleri kapsayıp kapsamadığı ayrıca kontrol edilmelidir.

Arabuluculuk görüşmelerinde gizlilik kuralı uygulanır mı?

Evet. 6325 sayılı Kanun m.4 uyarınca taraflarca aksi kararlaştırılmadıkça arabulucu, arabuluculuk faaliyeti çerçevesinde kendisine sunulan bilgi ve belgeler ile diğer kayıtları gizli tutmakla yükümlüdür. Taraflar ve görüşmelere katılan diğer kişiler de aynı gizlilik yükümlülüğüne tabidir.

Bu kural, tarafların sözleşmeli üretim dosyasındaki ticari bilgilerini görüşmede paylaşabilmesini kolaylaştırır. Ürün fiyatı, alım programı, üretim miktarı, kalite raporu veya özel fiyat formülü gibi bilgiler arabuluculukta görüşülebilir. Bununla birlikte dava veya tahkimde zaten kullanılabilen bağımsız deliller, yalnız arabuluculukta da sunulmuş olmaları nedeniyle delil olma niteliğini kaybetmez.

Arabuluculukta yapılan teklifler daha sonra mahkemede delil olarak kullanılabilir mi?

6325 sayılı Kanun m.5, arabuluculuk sürecinde uyuşmazlığın çözümü amacıyla yapılan tekliflerin, tarafların ileri sürdüğü görüşlerin, kabul beyanlarının ve yalnız arabuluculuk faaliyeti dolayısıyla hazırlanan belgelerin daha sonra hukuk davasında veya tahkimde delil olarak kullanılmasını sınırlar. Amaç tarafların uzlaşma görüşmelerini dava stratejisi korkusu olmadan yürütebilmesidir.

Bu nedenle üreticinin arabuluculukta belirli bir indirim teklif etmesi, mahkemede alacağının o indirimli tutarla sınırlı olduğunu otomatik olarak göstermez. Buna karşılık sözleşme, fatura, kantar fişi, banka dekontu veya laboratuvar analizi gibi arabuluculuk öncesinde de mevcut bağımsız belgeler yalnız görüşmede ibraz edildi diye kullanılamaz hâle gelmez.

Arabuluculuk süreci zamanaşımı ve hak düşürücü süreleri nasıl etkiler?

6325 sayılı Kanunun dava şartı arabuluculuk hükümleri uyarınca arabuluculuk bürosuna başvurulmasından son tutanağın düzenlendiği tarihe kadar geçen süre, zamanaşımı ve hak düşürücü sürelerin hesabında dikkate alınmaz. Tarımsal üretim sözleşmesi alacağında bu kural, dava şartı yerine getirilirken hakkın sırf arabuluculuk sürecinde zaman geçmesi nedeniyle kaybedilmesini önler.

Bununla birlikte başvuru öncesinde geçmiş süreler ortadan kalkmaz. Üretici veya alıcı, alacağın doğum ve muacceliyet tarihini, varsa özel ihbar veya başvuru sürelerini ayrıca kontrol etmelidir. Arabuluculuk, süresi daha önce dolmuş bir talebi kendiliğinden canlandıran bir kurum değildir.

Arabuluculuk görüşmesine kim katılabilir?

Taraflar görüşmeye bizzat katılabileceği gibi kanuni temsilcileri veya avukatları aracılığıyla da katılabilir. Tüzel kişi alıcı veya üretici örgütü adına katılan kişinin temsil ve anlaşma yetkisinin bulunması gerekir. Yetkisiz temsilciyle yürütülen görüşme, özellikle anlaşma belgesinin geçerliliği ve uygulanması bakımından sorun yaratır.

Uyuşmazlık teknik ürün kalitesi, analiz veya fiyat formülü içeriyorsa taraflar görüşmeye bu belgeleri hazırlayarak girmelidir. Arabulucu uyuşmazlığın hukuki ve teknik taraflarını taraflar adına ispatlayan bilirkişi değildir; tarafların talep ve delillerini açık biçimde ortaya koyması gerekir.

Arabuluculuk ücretinin 2026 uygulaması nasıl belirlenir?

Arabuluculuk ücreti, 6325 sayılı Kanun ve ilgili yıl için yürürlükte bulunan Arabuluculuk Asgari Ücret Tarifesi çerçevesinde belirlenir. 2026 yılı tarifesi Adalet Bakanlığı tarafından yayımlanmıştır. Taraflar ücret ve gider konusunda o yıl yürürlükteki tarifeyi esas almalıdır; önceki yılların ücret rakamları 2026 dosyasına uygulanmaz.

Dava şartı arabuluculuğunda anlaşma sağlanmaması hâlinde Bakanlık bütçesinden karşılanan arabuluculuk ücretinin dava sonunda hangi tarafa yükleneceği 6325 sayılı Kanun m.18/A ve yargılama gideri kuralları çerçevesinde belirlenir. 5488 m.13/f’de üretici için ayrıca tarımsal üretim sözleşmesi dava ve icra takiplerine özgü geçici gider muafiyeti bulunmaktadır.

Arabuluculukta kısmi anlaşma yapılabilir mi?

Evet. Taraflar uyuşmazlığın tamamında anlaşmak zorunda değildir. Ürün bedelinin belirli kısmı, teslim edilen miktar veya ödeme takvimi konusunda anlaşırken ceza koşulu ya da zarar hesabı gibi başka bir kalemi anlaşma dışında bırakabilirler. Ancak hangi taleplerin çözüldüğü ve hangilerinin açıkta kaldığı anlaşma belgesinde açıkça yazılmalıdır.

Kısmi anlaşma sonrasında dava açılacaksa dava konusu yalnız çözümlenmemiş talepler üzerinden kurulmalıdır. Aynı alacak kalemini hem kesin anlaşmayla sona erdirip hem yeniden dava konusu yapmak uyuşmazlığı gereksiz biçimde büyütür.

Arabuluculukta ödeme anlaşması yapılırken hangi unsurlar yazılmalıdır?

Ödenecek ana para, varsa ceza koşulu veya fiyat farkı, ödeme tarihleri, taksit sayısı, banka hesabı, temerrüt hâlinin sonucu, ürünün henüz teslim edilmemiş kısmına ilişkin yükümlülükler ve varsa teminat açıkça yazılmalıdır. “Taraflar daha sonra ödeme konusunda anlaşacaktır” biçimindeki belirsiz kayıt, uyuşmazlığı gerçekten sona erdirmez.

Ürün teslimiyle ödeme birlikte kararlaştırılıyorsa teslim yeri, miktar, kalite kabul yöntemi ve teslim tutanağını kimin düzenleyeceği belirlenmelidir. Tarımsal ürünün bozulabilir niteliği nedeniyle takvim gün ve mümkünse saat düzeyinde açık olmalıdır.

Dava öncesi son kontrol nasıl yapılmalıdır?

Arabuluculuk son tutanağındaki taraflar ile dava dilekçesindeki tarafların aynı olup olmadığını kontrol edin. Talep edilen ürün bedeli, ceza koşulu veya tazminat kalemlerinin arabuluculuk başvurusunda uyuşmazlık konusu yapılıp yapılmadığını inceleyin. Tutanak tarihini, sözleşme tarihini ve teslim dönemini karşılaştırın.

Ardından 5488 m.13/f uyarınca uygulanacak basit yargılama ve üreticinin geçici gider muafiyeti hükümlerini dava dilekçesinde açıkça gösterin. Delilleri başlangıçtan itibaren düzenli sunun ve ürünün fiziki niteliği nedeniyle kaybolabilecek deliller varsa bunları ayrıca koruyun.

İlgili içerikler

• Sözleşmeli Üretimde Alıcı Ürünü Almıyor: Haklar
• Sözleşmeli Üretimde Ceza Koşulu
• Sözleşmeli Tarımda Ürün Sigortası
• Tarımsal Üretim İzni

Resmî kaynaklar

• 5488 sayılı Tarım Kanunu – Mevzuat Bilgi Sistemi
• 6325 sayılı Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu
• Adalet Bakanlığı Arabuluculuk Daire Başkanlığı

Sık Sorulan Sorular