Tarımsal Ürün TARES’te Rehnedilebilir mi? 6750 m.5/1-j | 2026

6750 m.5/1-j tarımsal ürün rehni için ne düzenler?

6750 sayılı Kanun, çiftçi ve tarımsal üreticinin yalnız makine veya hayvan gibi sabit varlıklarını değil, ürettiği tarımsal ürünü de finansman teminatı olarak kullanabilmesini amaçlar. Bu nedenle m.5/1-j tarımsal ürünü bağımsız bir rehin konusu olarak sayar.

Tarımsal ürün rehninde ürün alacaklıya teslim edilmez. Üretici ürünü tarlada, bahçede, depoda veya ticari faaliyetinin gerektirdiği yerde tutmaya devam eder. Rehin hakkı, diğer 6750 rehinlerinde olduğu gibi m.4/1 uyarınca Sicile tescille kurulur.

Ancak tarımsal ürünün niteliği sürekli değişebilir. Hasat öncesinde tarladaki ürün, hasat sonrasında depodaki emtia, işlendikten sonra başka bir ürün veya satıldıktan sonra para alacağı haline gelebilir. Bu dönüşüm m.7’deki doğal ürün, ikame mal ve üretim süreci hükümlerini önemli hale getirir.

Rehin verenin üründe gerçekten hak sahibi olması şarttır. Ortakçılık, sözleşmeli üretim, ürün paylaşımı veya başkasına ait arazide üretim gibi yapılarda mülkiyet ve gelir paylaşımı sözleşmelerle doğrulanmalıdır.

Hasat edilmemiş tarımsal ürün TARES’te rehnedilebilir mi?

Kanun tarımsal ürünü yalnız hasat edilmiş emtia ile sınırlamaz. Ürünün gelecekte oluşacak veya hasat edilecek olması, belirli veya belirlenebilir bir tarımsal üretim ilişkisine dayanıyorsa rehin kurgusuna engel değildir. Bununla birlikte ürünün hangi parselde, hangi üretim döneminde ve hangi türde olduğu açıkça belirlenmelidir.

Örneğin “2026 üretim sezonunda Mersin ili X ilçesi, 123 ada 45 parselde yetiştirilen limon ürünü” gibi tanım, yalnız “gelecekteki meyveler” ifadesine göre daha belirlenebilirdir. Tahmini miktar kullanılacaksa ölçüm yöntemi ve hasat sonrası kesin miktarın nasıl kayda alınacağı sözleşmede düzenlenebilir.

Ürün hiç oluşmaz, doğal afet nedeniyle yok olur veya beklenenden çok düşük verim alınırsa Sicil kaydı var olmayan ürünü yaratmaz. Bu nedenle üretim riski, sigorta ve alternatif teminat kredi değerlendirmesinde dikkate alınmalıdır.

Çok yıllık ürün veren ağacın kendisi ile ağaçtan elde edilecek ürün aynı varlık değildir. Ağaç rehni için 6750 m.5/1-b rehberi ayrıca incelenebilir.

Hasat edilmiş tarımsal ürün sözleşmede nasıl tanımlanmalıdır?

6750 m.4/6 rehne konu varlığın ayırt edici özelliklerinin sözleşmede gösterilmesini zorunlu tutar. Hasat edilmiş tarımsal üründe tür, çeşit, kalite sınıfı, miktar, ölçü birimi, hasat yılı, üretim yeri, lot/parti numarası, depo veya silo bilgisi kullanılabilir.

Örneğin yalnız “100 ton buğday” yerine ürün sınıfı, hasat yılı, depo adresi veya silo numarası ve kalite ölçütleri yazılmalıdır. Aynı depoda farklı üreticilerin ürünü bulunuyorsa rehin verene ait parti açık biçimde ayrıştırılmalıdır.

Narenciye, sebze ve hızlı bozulabilir ürünlerde kasa, parti, soğuk hava deposu ve kalite sınıfı gibi bilgiler önemlidir. Ürünün fiziksel ömrü kısa olduğundan kredi vadesi ve temerrüt stratejisi ürünün dayanma süresiyle uyumlu olmalıdır.

Temel borç, güvence miktarı ve para birimi gibi diğer unsurlar için m.4/6 zorunlu bilgiler rehberi uygulanmalıdır.

Tarımsal ürün ile çok yıllık ürün veren ağacın rehni arasındaki fark nedir?

M.5/1-b çok yıllık ürün veren ağacın kendisini, m.5/1-j ise tarımsal ürünü rehin konusu sayar. Örneğin limon bahçesindeki ağaçlar ayrı, 2026 sezonunda bu ağaçlardan elde edilen limon mahsulü ayrı teminat unsurlarıdır.

Taraflar isterse Kanunun izin verdiği ölçüde her iki varlık üzerinde ayrı rehin kurabilir. Bu durumda Sicil kaydında ağaçların parsel ve sayı/plantasyon bilgileri; ürünün ise sezon, tür ve miktar bilgileri ayrı gösterilmelidir.

Aynı ekonomik değer üzerinde farklı alacaklıların hak iddia etmemesi için ağacın doğal ürününe ilişkin m.7 hükümleri ve tarımsal ürün üzerinde ayrıca kurulan rehnin sıra/önceliği birlikte incelenmelidir.

Bu ayrım özellikle hasat döneminde önem kazanır. Meyve daldayken doğal ürün, hasat sonrası bağımsız emtia ve satıştan sonra alacak veya para değerine dönüşebilir.

Lisanslı depodaki ürün veya elektronik ürün senedi TARES’e rehnedilebilir mi?

Lisanslı depoculuk ve elektronik ürün senedi sistemi özel mevzuata tabidir. Ürün lisanslı depoya teslim edilip elektronik ürün senedine veya özel kayıt sistemine konu olmuşsa, hak ve rehin işlemlerinin hangi sicil veya elektronik kayıt üzerinden kurulacağı 5300 sayılı Tarım Ürünleri Lisanslı Depoculuk Kanunu ve ilgili düzenlemeler çerçevesinde ayrıca incelenmelidir.

6750 m.8/3, başka kanunlar uyarınca rehnin özel bir sicile tescili zorunlu olan varlıkların TARES’e doğrudan tescil edilmeyeceğini düzenler. Bu nedenle lisanslı depo belgesi veya elektronik ürün senedi bulunan ürün için yalnız m.5/1-j’ye bakılarak TARES işlemi yapılmamalıdır.

Ürün henüz lisanslı depo sistemine girmemişse TARES uygunluğu farklı değerlendirilebilir. İşlem anındaki hukuki statü belirleyicidir.

Alacaklı, fiziksel ürün ile ürünü temsil eden senet/kayıt hakkını birbirine karıştırmamalıdır. Aynı ekonomik ürün üzerinde mükerrer teminat yaratılmasını önlemek için özel sistem kayıtları ve TARES birlikte kontrol edilmelidir.

Ürün miktarı ve kalite değişirse rehin nasıl etkilenir?

Tarım ürününde verim, nem, randıman, sınıf ve bozulma teminat değerini doğrudan etkiler. Tarlada tahmini 100 ton ürün beklenirken hasatta 70 ton çıkabilir; depolama sırasında fire veya kalite kaybı oluşabilir. Rehinli varlığın güncel değeri bu değişikliklere göre izlenmelidir.

Rehin sözleşmesinde başlangıç tahmini ile hasat sonrası kesin miktarın hangi belgeyle belirleneceği yazılabilir. Kantar fişi, ürün teslim belgesi, laboratuvar analizi veya depo giriş belgesi kullanılabilir.

Kalite değişikliği yalnız ekonomik sorun değildir; ayırt edici tanımı da etkileyebilir. Sicilde birinci sınıf ürün gösterilip fiilen farklı kalite ortaya çıkarsa kayıt ve sözleşmenin güncelliği kontrol edilmelidir.

Alacaklı m.12 kapsamındaki denetim hakkını tarımsal faaliyeti engellemeden, ürün kayıtlarını ve gerektiğinde fiziksel durumu kontrol ederek kullanabilir.

Rehinli tarımsal ürün satılırsa veya işlenirse ne olur?

Tarımsal ürün ticari dolaşıma girdiğinde satış, işleme veya başka ürünle birleşme gerçekleşebilir. Rehin verenin tasarruf yetkisi m.4/7 nedeniyle mutlak biçimde yasaklanamaz; ancak m.7 rehnin ikame mallar, doğal ürünler ve üretim sürecinde ortaya çıkan değer üzerindeki etkisini düzenler.

Buğdayın una, zeytinin zeytinyağına, pamuğun ipliğe dönüşmesi gibi işlemlerde m.7/2’deki üretim süreci hükümleri önem kazanır. Rehin sözleşmesinde hangi üretim ilişkisi ve hangi sonucun kapsama girdiği mümkün olduğunca açık olmalıdır.

Ürün üçüncü kişiye satılırsa iyi niyetli üçüncü kişinin durumu m.7/3 ve m.9 uyarınca ayrıca değerlendirilir. Rehin alacaklısı satışın tamamen yasaklandığı bir yapı yerine ürün hareketini, satış alacağını ve ikame değeri izlemelidir.

Satıştan doğan belirli alacağın ayrıca rehni için alacak hakkı TARES rehni rehberi incelenebilir.

Don, dolu, sel veya kuraklık halinde sigorta tazminatı ne olur?

Tarım ürünleri iklim ve doğal afet riskine açıktır. 6750 m.7, rehinli varlıkla bağlantılı sigorta tazminatının teminat ilişkisine etkisini düzenler. TARSİM veya özel poliçe kapsamında tazminat doğarsa bu tutarın rehin kapsamı m.7 ve poliçe hükümleriyle birlikte değerlendirilir.

Rehin kurulurken ürünün hangi risklere karşı sigortalı olduğu, poliçe kapsamı, üretim alanı, miktar ve rehinli alacaklı kaydı kontrol edilmelidir. Poliçe yalnız belirli afetleri kapsıyorsa diğer riskler kredi değerlendirmesinde ayrıca dikkate alınmalıdır.

Sigorta tazminatı temel borcu kendiliğinden sona erdirmez. Tazminatın yeniden üretimde kullanılması, borca mahsup edilmesi veya yeni teminata yönlendirilmesi sözleşme ve Kanun çerçevesinde belirlenmelidir.

Üçüncü kişi deposunda bulunan tarımsal ürün rehnedilebilir mi?

Ürün rehin verenin kendi deposunda olmak zorunda değildir. Özel depo, soğuk hava deposu, antrepo veya başka işletmenin tesisinde tutulabilir. Ancak rehin verenin mülkiyeti ve ürünün diğer mallardan ayrılabilirliği belgelenmelidir.

Depo sözleşmesi, teslim belgesi, kantar fişi, ürün sahibi kaydı ve parti/lot bilgileri incelenmelidir. Depocunun hapis hakkı, hizmet alacağı veya başka rehin/hacizler teminatın öncelik ve ekonomik değerini etkileyebilir.

Aynı ürün türünün farklı kişilere ait partileri karışıyorsa kayıt sistemi özellikle önemlidir. Rehinli ürünün hangi miktara karşılık geldiği sonradan ispatlanabilir olmalıdır.

Tarımsal ürün rehninde değer tespiti nasıl yapılır?

Değerleme yapılırken ürün türü, kalite, miktar, piyasa fiyatı, hasat dönemi, bölgesel arz, depolama maliyeti, bozulma riski ve satış süresi birlikte dikkate alınmalıdır. Tarımsal emtia fiyatları kısa sürede ciddi değişiklik gösterebilir.

Hasat öncesi üründe verim tahmini ve üretim riski; hasat sonrası üründe fiziksel kalite ve depolama durumu öne çıkar. Tek bir piyasa fiyatı, teminatın cebri satışta elde edilecek net değerini tam olarak göstermez.

Taraflar rehin kurulmadan önce değer üzerinde anlaşabilir veya 6750 m.13 ve Değer Tespiti Yönetmeliği uyarınca değerleme talep edebilir. Temerrüt sonrası değer tespiti özel usule tabidir.

Uzun vadeli finansmanda ürün değeri periyodik olarak güncellenmelidir. Fiyat düşüşü, ürün bozulması veya miktar kaybı teminat açığı doğurabilir.

Temerrüt halinde tarımsal ürün rehni nasıl kullanılır?

Teminat altındaki borç ödenmezse 6750 m.14 ve ilgili Yönetmelik uygulanır. Şartları oluştuğunda rehinli taşınırın mülkiyetinin devri, alacağın varlık yönetim şirketine devri veya genel takip yolları gündeme gelebilir.

Tarımsal ürün bozulabilir veya sezonluk olduğu için temerrüt sürecinde hızlı değer kaybı yaşanabilir. Bu nedenle güncel miktar ve kalite tespiti geciktirilmemeli; ürünün saklama ve satış masrafları da ekonomik değerlendirmeye dahil edilmelidir.

Özel lisanslı depo veya ürün senedi sistemine tabi varlıklarda temerrüt işlemi de özel mevzuatla birlikte yürütülmelidir. Yanlış sicilde kurulmuş rehin tahsil aşamasında ciddi hukuki risk yaratır.

Genel takip yolunda İİK m.45 önce rehne başvurma kuralı ayrıca değerlendirilir.

Tarımsal ürün rehninde hangi belgeler saklanmalıdır?

Rehin dosyasında tapu veya üretim alanı kullanım belgesi, çiftçi/üretici kayıtları, ekim-dikim bilgileri, hasat belgeleri, kantar fişleri, depo kayıtları, fatura ve sigorta poliçeleri saklanmalıdır. Sözleşmeli üretimde üretici-alıcı sözleşmesi ayrıca incelenmelidir.

Hasat sonrası ürün başka depoya taşındığında nakil ve teslim kayıtları rehin dosyasıyla ilişkilendirilmelidir. Miktar veya kalite değişikliği varsa güncel rapor hazırlanmalıdır.

Bu belgeler, rehinli ürünün gerçekten var olduğunu ve kime ait bulunduğunu temerrüt veya üçüncü kişi uyuşmazlığında ispatlar.

Uygulama kontrol listesi

Birinci adım rehin verenin ürün üzerindeki mülkiyet veya hak sahipliğini doğrulamaktır. İkinci adım ürünün hasat öncesi mi, hasat sonrası mı ve özel depo/senet rejimine tabi olup olmadığını belirlemektir. Üçüncü adım tür, dönem, parsel/depo, miktar ve kalite bilgilerini belgelemektir.

Dördüncü adım TARES ve varsa özel sicil/takyidat sorgusudur. Beşinci adım ürünün güncel ekonomik değerini ve sigorta riskini belirlemektir. Altıncı adım m.4/6’ya uygun sözleşme ve uygun Sicilde tescildir.

Yedinci adım hasat, nakil, satış ve işleme hareketlerinin izlenmesidir. Sekizinci adım ikame değer ve satış alacaklarının kapsamını kontrol etmektir. Dokuzuncu adım miktar/kalite ve değer güncellemesidir. Son adım borç sona erdiğinde rehin kaydının m.15’e göre terkinidir.

Taraf şartları için 6750 m.3 rehberi, rehnin kuruluş anı için m.4/1 TARES tescil rehberi incelenebilir.

Resmî kaynaklar

• T.C. Ticaret Bakanlığı – Taşınır Rehni
• T.C. Ticaret Bakanlığı – Taşınır Rehni Mevzuatı
• T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı

Sık Sorulan Sorular

Sonuç

Tarımsal ürünler 6750 m.5/1-j uyarınca TARES’te rehin konusu olabilir. Etkili bir teminat için ürünün üretim ve hasat aşaması, mülkiyeti, miktarı, kalite ve depo durumu, özel sicil rejimi, sigorta ve satış/işleme sonrası ikame değerleri birlikte yönetilmelidir.