Teknik Fonksiyonun Zorunlu Kıldığı Tasarım Korunur mu? SMK 58 Rehberi 2026
Kısa ve net cevap: 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu’nun 58. maddesi tasarım korumasının sınırlarını açıkça çizer. Kamu düzenine veya genel ahlaka aykırı tasarımlar korunmaz. Ayrıca ürün görünümündeki bir özelliğin biçimi yalnızca teknik fonksiyonun zorunlu sonucuysa o görünüm özelliği tasarım hakkıyla tekelleştirilemez. Bir ürünün başka bir ürüne mekanik olarak monte edilmesi, bağlanması veya birlikte çalışabilmesi için belirli biçim ve boyutta üretilmesi zorunlu bağlantı özellikleri de kural olarak koruma dışındadır. Buna karşılık modüler sistemlerin birbirleriyle çoklu biçimde birleştirilmesini sağlayan tasarımlar, Kanundaki şartları taşıdıkları ölçüde özel istisna kapsamında korunabilir. Tasarımın teknik bir işlevi bulunması tek başına korumayı engellemez; belirleyici olan, korunmak istenen görünüm özelliğinin yalnızca o teknik işlev nedeniyle zorunlu olup olmadığıdır.
SMK m.58 neden teknik fonksiyonu koruma dışında bırakır?
Tasarım hakkının amacı ürünlerin görünümünü korumaktır. Teknik çözüm üzerinde süreli tekel sağlamak ise patent ve faydalı model hukukunun görevidir. Bir teknik işlevin zorunlu kıldığı tek görünüm tasarım hakkıyla korunabilseydi, patentlenebilirlik şartlarını taşımayan veya patent süresi dolmuş teknik çözümler çok daha uzun süre tasarım hakkıyla dolaylı olarak tekelleştirilebilirdi.
Bu nedenle SMK m.58, görünüm ile teknik zorunluluğu birbirinden ayırır. Tasarımcının aynı teknik işlevi yerine getirirken farklı görünüm seçenekleri arasından tercih yapabildiği alan tasarım korumasına açık olabilir. Buna karşılık teknik işlevin başka görünüm seçeneği bırakmadığı özellikte tasarım tekeli kurulamaz.
Bir ürünün teknik işlevi olması tasarım tesciline engel mi?
Hayır. Günlük hayattaki neredeyse bütün endüstriyel ürünlerin teknik bir işlevi vardır. Sandalye oturmaya, telefon iletişime, şişe sıvı taşımaya, otomobil parçası belirli mekanik göreve hizmet eder. Bu ürünlerin sırf işlevsel olması tasarım tescilini engellemez.
İncelenen soru, ürünün tamamının işlevsel olup olmadığı değil, korunmak istenen görünüm özelliklerinin teknik fonksiyon tarafından zorunlu kılınıp kılınmadığıdır. Teknik işlev aynı kalırken farklı şekil, oran, çizgi, yüzey veya kontur seçenekleri mevcutsa tasarımcının estetik/görsel seçim alanı bulunabilir.
“Yalnızca teknik fonksiyonun zorunlu kılması” ne demektir?
Bir görünüm özelliği teknik sonucu elde etmek için kaçınılmazsa ve tasarımcı görünüm bakımından gerçek bir alternatif seçemiyorsa teknik fonksiyon istisnası gündeme gelir. Örneğin belirli parçanın başka parçayla güvenli biçimde kilitlenmesi için tam olarak belirli çap, konum ve şekil zorunluysa bu bağlantı özelliğinin görünümü serbest tasarım tercihi değildir.
Teknik fonksiyon testi yalnızca “başka bir tasarım teorik olarak yapılabilir miydi?” sorusuna indirgenmemelidir. Somut ürün, teknik gereklilikler ve tasarımcının görünümü seçerken hangi faktörlerle hareket ettiği birlikte değerlendirilir. Korumanın teknik çözümü tekelleştirmemesine dikkat edilir.
Alternatif tasarımların bulunması tek başına yeterli mi?
Aynı teknik işlevi yerine getiren farklı görünümde ürünlerin bulunması, tasarımcının seçenek alanı bulunduğunu gösterebilecek önemli bir olgudur; fakat tek başına her durumda kesin sonuç vermez. Bir görünüm özelliğinin seçilmesinde yalnızca teknik işlevin mi yoksa görsel tercihlerin de mi rol oynadığı somut delillerle incelenir.
Teknik çizimler, mühendislik gereklilikleri, ürün standardı, patent dokümanları, tasarım sürecindeki alternatif eskizler ve sektör uygulaması bu değerlendirmede kullanılabilir.
Patent belgesindeki teknik çizim tasarım uyuşmazlığında önemli midir?
Evet. Aynı ürün veya parçaya ilişkin patent/faydalı model dokümanı, belirli görünüm özelliklerinin teknik işleve neden ihtiyaç duyduğunu gösterebilir. Patent istemleri veya tarifname, tasarımın bazı biçim unsurlarının teknik zorunluluktan kaynaklandığını ortaya koyabilir.
Ancak patent dokümanında bir şeklin yer alması, o şeklin otomatik olarak tasarım koruması dışında olduğu anlamına gelmez. Teknik dokümanın ilgili görünüm özelliğini gerçekten zorunlu kılıp kılmadığı değerlendirilmelidir.
Tasarımcının niyeti önemli midir?
Tasarımcının “estetik düşündüm” veya “yalnızca teknik amaçla yaptım” şeklindeki subjektif beyanı tek başına belirleyici değildir. Esas olan görünüm özelliği ile teknik fonksiyon arasındaki objektif bağdır. Bununla birlikte tasarım sürecindeki alternatif çizimler, ürün geliştirme kayıtları ve teknik gereklilikler tasarımcının seçenek özgürlüğünün bulunup bulunmadığını göstermeye yardımcı olabilir.
Uyuşmazlıkta teknik uzman incelemesi de gerekebilir.
Mekanik bağlantı özellikleri neden koruma dışıdır?
SMK m.58, ürünlerin birbirleriyle mekanik olarak monte edilmesi veya bağlantı kurması için belirli biçim ve boyutlarda üretilmesi zorunlu olan görünüm özelliklerini kural olarak koruma dışında bırakır. Bu düzenleme, yedek parça ve uyumlu ürün pazarında tek bir tasarım sahibinin zorunlu bağlantı arayüzünü tasarım hakkıyla tamamen kapatmasını önler.
Vida yuvası, fiş bağlantısı, kilitleme çıkıntısı, montaj deliği veya ölçüleri zorunlu bağlantı geometrileri somut ürüne göre bu kapsamda incelenebilir. Ancak parçanın bağlantı dışındaki özgün görünüm özellikleri ayrıca tasarım korumasına konu olabilir.
“Must-fit” bağlantı ile ürünün genel görünümü nasıl ayrılır?
Bir parçanın başka ürüne uyması için yalnızca belirli kenar, yuva veya bağlantı noktalarının zorunlu olması, parçanın bütün dış görünümünü otomatik olarak koruma dışına çıkarmaz. Koruma incelemesinde zorunlu bağlantı özellikleri ile tasarımcının serbestçe belirlediği yüzey, kontur veya dekoratif unsurlar ayrıştırılır.
Tasarım görselleri hazırlanırken de koruma istenmeyen zorunlu bağlantı bölgelerinin uygun görsel anlatım teknikleriyle kapsam dışında bırakılması stratejik olabilir.
Modüler sistem istisnası nedir?
Kanun, mekanik bağlantı özelliklerinin koruma dışı bırakılmasına bir istisna getirir. Birden çok veya değiştirilebilir ürünün modüler sistem içinde çeşitli biçimlerde birleştirilmesini sağlayan tasarımlar, yenilik ve ayırt edici nitelik şartlarını taşıyorsa korumadan yararlanabilir. Amaç, modüler sistemin kendine özgü tasarım değerini tamamen korumasız bırakmamaktır.
Bu istisna her bağlantı parçasına uygulanmaz. Gerçek bir modüler sistem ilişkisi ve tasarımın kendi yenilik/ayırt edicilik şartları bulunmalıdır.
Yedek parça tasarımında teknik fonksiyon nasıl değerlendirilir?
Yedek parçalarda iki farklı sorun ortaya çıkabilir: parçanın başka ürüne bağlanması için zorunlu geometrisi ve ürünün dış görünümünü tamamlayan görünür şekli. İlk kategori m.58 teknik/mekanik bağlantı istisnasına girebilir. İkinci kategori ise SMK’nın bileşik ürün, görünürlük ve onarım amaçlı kullanım hükümleriyle birlikte değerlendirilir.
Otomotiv, beyaz eşya ve makine parçalarında yalnızca “yedek parçadır” demek korumayı otomatik kaldırmaz. Hangi görünüm unsurunun neden zorunlu olduğu teknik olarak açıklanmalıdır.
Otomobil parçasının şekli teknik fonksiyon nedeniyle korunmaz mı?
Otomobil parçalarının bazı bağlantı noktaları teknik zorunluluk taşıyabilir; ancak kaporta paneli, jant, far, ayna veya başka görünür parçaların bütün formu her zaman yalnızca teknik fonksiyondan kaynaklanmaz. Aerodinamik, güvenlik veya montaj gereklilikleri tasarım özgürlüğünü daraltabilir; buna rağmen görsel seçenek alanı bulunabilir.
Bu nedenle otomotiv tasarımlarında m.56’daki ayırt edicilik, m.58 teknik fonksiyon ve ilgili bileşik ürün/onarım hükümleri birlikte incelenmelidir.
Standartlara uymak teknik fonksiyon istisnası yaratır mı?
Bir ürünün mevzuat veya teknik standarda uyması tasarımcının seçenek özgürlüğünü azaltabilir. Ancak standardın yalnızca belirli ölçüleri veya güvenlik parametrelerini zorunlu kılması, ürünün tüm görünümünü teknik fonksiyon sonucu hâline getirmez. Zorunlu özellik ile serbest tasarım alanı ayrılmalıdır.
Örneğin elektrik fişinde bağlantı pinlerinin ölçüsü zorunlu olabilirken gövdenin dış görünümünde farklı tasarım seçenekleri bulunabilir.
Ergonomi teknik fonksiyon sayılır mı?
Ergonomik gereklilikler belirli görünüm özelliklerini sınırlayabilir; fakat ergonomi her zaman tek bir zorunlu form yaratmaz. Aynı kullanım rahatlığını sağlayan çeşitli biçimler mümkünse tasarımcının görsel seçim alanı vardır. Buna karşılık insan vücuduyla zorunlu temas veya güvenlik nedeniyle belirli geometri kaçınılmazsa bu özellik teknik fonksiyon testinde daha güçlü ağırlık taşır.
Mobilya, medikal cihaz ve el aletlerinde ergonomi ile estetik tercih çoğu zaman birlikte bulunur.
Kamu düzenine aykırı tasarım korunur mu?
Hayır. SMK m.58 kamu düzenine veya genel ahlaka aykırı tasarımların koruma dışında olduğunu düzenler. Bu istisna, teknik fonksiyon testinden bağımsızdır. Tasarım yeni ve ayırt edici olsa bile kamu düzeni/genel ahlak engeli varsa tescil koruması sağlanmaz.
İstisna dar ve somut değerlendirilmelidir; sırf tasarımın alışılmadık veya tartışmalı olması tek başına yeterli değildir.
Teknik fonksiyon itirazı ne zaman ileri sürülebilir?
TÜRKPATENT’in tasarım başvuru incelemesi sırasında Kanundaki koruma dışı hâller değerlendirilir. Tescilden sonra üçüncü kişiler yayım üzerine itirazda veya şartları varsa hükümsüzlük davasında m.58’e dayanabilir. Tasarım hakkına tecavüz davasında da davalı, koruma kapsamının teknik zorunluluk nedeniyle dar olduğunu savunabilir.
Teknik fonksiyon iddiası çoğu zaman görsel ve teknik uzmanlık gerektirdiğinden delil planı baştan kurulmalıdır.
Teknik fonksiyon iddiası nasıl ispatlanır?
- Ürünün teknik görevinin ne olduğunu açıkça tanımlayın.
- İhtilaflı görünüm unsurunu tek tek belirleyin.
- Bu unsurun teknik sonucu elde etmek için neden zorunlu olduğunu gösterin.
- Teknik standart, mevzuat ve mühendislik belgelerini sunun.
- Varsa patent veya faydalı model dokümanlarını inceleyin.
- Tasarımcının alternatif çizimlerini ve prototiplerini değerlendirin.
- Piyasadaki alternatif teknik çözümleri karşılaştırın.
- Mekanik bağlantı özelliği varsa hangi biçim ve ölçünün zorunlu olduğunu açıklayın.
Tasarım sahibinin savunması nasıl kurulmalıdır?
Tasarım sahibi, ürünün teknik görevi kabul edilse bile ihtilaflı görünümün yalnızca teknik zorunluluktan kaynaklanmadığını gösterebilir. Aynı fonksiyonu yerine getiren farklı görsel çözümler, tasarım eskizleri, tasarımcının seçim alanı ve ürünün estetik/marka konumlandırma amacı delil olarak kullanılabilir.
Koruma, teknik zorunlu unsurlar dışarıda bırakılarak kalan görsel özellikler üzerinden de değerlendirilebilir.
Tasarım görsellerinde teknik parçalar nasıl gösterilmeli?
Başvurunun koruma stratejisine göre teknik veya korunması istenmeyen bölümler kesikli çizgi, bulanıklaştırma veya TÜRKPATENT’in kabul ettiği diğer görsel feragat teknikleriyle kapsam dışında bırakılabilir. Kullanılan yöntem tüm görsellerde tutarlı olmalıdır.
Başvuruda istemeden zorunlu teknik parçaları tasarımın ayırt edici unsuru gibi öne çıkarmak, sonraki ihlal ve hükümsüzlük uyuşmazlıklarında koruma kapsamını zorlaştırabilir.
Patent mi tasarım mı başvurulmalı?
Ürünün değeri yeni bir teknik çözümden kaynaklanıyorsa patent veya faydalı model şartları araştırılmalıdır. Değer görünümden kaynaklanıyorsa tasarım tescili öne çıkar. Ürün hem teknik yenilik hem özgün görünüm içeriyorsa iki koruma birlikte planlanabilir.
Başvuru takvimi ayrıca koordine edilmelidir; patentte ve tasarımda kamuya açıklamanın yenilik üzerindeki etkileri farklı hükümlerle düzenlenir.
Teknik fonksiyon ve ayırt edici nitelik arasındaki fark
SMK m.58 teknik zorunluluk nedeniyle bazı özellikleri koruma alanından çıkarır. SMK m.56 ise koruma alanında kalabilecek görünümün önceki tasarımlardan farklı genel izlenim yaratıp yaratmadığını test eder. Önce koruma dışı teknik unsurlar belirlenebilir, ardından kalan görünümün yenilik ve ayırt edici niteliği incelenir.
Bu iki test birbirinin yerine geçmez.
Başvuru öncesi teknik fonksiyon kontrol listesi
- Ürünün teknik görevini ve tasarım görünümünü ayrı tanımlayın.
- Her görünüm özelliği için “bu şekil zorunlu mu, tercih mi?” sorusunu sorun.
- Bağlantı noktalarını ve standart ölçüleri ayrı işaretleyin.
- Modüler sistem istisnası varsa teknik yapısını belgeleyin.
- Alternatif tasarım örneklerini arşivleyin.
- Patent/faydalı model koruması gereken teknik çözümü tasarım tesciline yüklemeyin.
- Koruma dışı bırakılacak unsurları başvuru görsellerinde tutarlı gösterin.
- Kamu düzeni/genel ahlak engelini başvuru öncesi kontrol edin.
Resmî kaynaklar ve ilgili rehberler
Güncel Kanun ve tasarım başvuru kuralları için TÜRKPATENT Tasarım ve TÜRKPATENT Mevzuat sayfaları esas alınmalıdır. Tasarım tanımı için SMK m.55 rehberimizi, yenilik ve ayırt edicilik için SMK m.56 rehberimizi, hak kapsamı için SMK m.59 rehberimizi inceleyebilirsiniz.
Sık Sorulan Sorular
Teknik işlevi olan ürün tasarım olarak korunabilir mi?
Evet. Ürünün teknik işlevi bulunması tek başına engel değildir; görünüm özelliğinin yalnızca teknik fonksiyon tarafından zorunlu kılınması koruma dışı bırakılır.
Başka görünüm seçeneği varsa teknik fonksiyon istisnası uygulanmaz mı?
Alternatif görünüm seçenekleri önemli bir göstergedir; ancak tek başına kesin test değildir. Somut teknik zorunluluk ve tasarım tercihleri birlikte incelenir.
Mekanik bağlantı noktaları korunur mu?
Başka ürüne bağlanmak için belirli biçim ve boyutta olması zorunlu mekanik bağlantı özellikleri kural olarak koruma dışındadır.
Modüler sistemler hiç korunmaz mı?
Hayır. Kanundaki özel şartları taşıyan modüler sistem bağlantı tasarımları yenilik ve ayırt edici nitelik koşuluyla korunabilir.
Teknik zorunlu bir unsur bütün tasarımı hükümsüz kılar mı?
Her zaman değil. Koruma kapsamı teknik zorunlu özellikler dışarıda bırakılarak kalan görsel özellikler bakımından değerlendirilebilir.
Patent alınmış ürün ayrıca tasarım tescili alabilir mi?
Evet. Teknik çözüm patent, görünüm ise tasarım şartlarını ayrı ayrı sağlıyorsa iki koruma birlikte bulunabilir.
Kamu düzenine aykırı tasarım tescil edilir mi?
Hayır. SMK m.58 kamu düzenine veya genel ahlaka aykırı tasarımları koruma dışında bırakır.
Teknik fonksiyon savunması ihlal davasında ileri sürülebilir mi?
Evet. Tasarımın koruma kapsamı ve geçerliliği değerlendirilirken teknik zorunluluk savunması gündeme gelebilir.
Sonuç
SMK m.58 tasarım hakkının teknik tekele dönüşmesini engeller. Ürün teknik işlevli olsa bile tasarımcının görünüm konusunda gerçek seçenekleri varsa koruma mümkündür; ancak yalnızca teknik fonksiyonun zorunlu kıldığı veya mekanik bağlantı için kaçınılmaz olan görünüm özellikleri kural olarak tasarım tekeline konu olamaz. Başvuru ve uyuşmazlıkta her görünüm özelliği teknik zorunluluk ve serbest tasarım tercihi olarak ayrı analiz edilmelidir.
Hukukçu İncelemesi ve E-E-A-T
Bu içerik 11 Eylül 2026 tarihinde 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu m.58 ile bağlantılı m.55-59 hükümleri ve TÜRKPATENT’in güncel tasarım mevzuatı esas alınarak hazırlanmıştır. Yazar ve inceleyen: Av. Halil Bakırcı, Mersin Barosu Sicil No: 3472.
Hukuki konu hakkında iletişim
İlk iletişimde konuyu, bulunduğunuz ülke veya ili ve varsa tebliğ ya da son işlem tarihini kısaca belirtebilirsiniz. T.C. kimlik numarası, sağlık verisi veya kişisel belge göndermeyiniz. Mesajlaşma tek başına hukuki görüş veya avukatlık ilişkisi oluşturmaz.
