Tasarım Tescilinde Yenilik ve Ayırt Edici Nitelik Nedir? SMK 56 Rehberi 2026
Kısa ve net cevap: 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu’nun 56. maddesine göre bir tasarımın korunabilmesi için yeni ve ayırt edici niteliğe sahip olması gerekir. Tescilli tasarımda yenilik ve ayırt edici nitelik, başvuru veya varsa rüçhan tarihinden önce kamuya sunulan tasarımlara göre değerlendirilir. Tasarımlar yalnızca önemsiz ayrıntılarda farklıysa aynı kabul edilir ve yenilik yoktur. Ayırt edici nitelikte ise tasarımın bilgilenmiş kullanıcı üzerinde bıraktığı genel izlenim, daha önce kamuya sunulan herhangi bir tasarımın genel izleniminden farklı olmalıdır. Değerlendirmede tasarımcının tasarımı geliştirmedeki seçenek özgürlüğü dikkate alınır. Bileşik ürünün parçası bakımından ise parça ürüne takıldığında normal kullanım sırasında görünür kalmalı ve bu görünür özellikler kendi başına yenilik ile ayırt edici nitelik taşımalıdır.
Yenilik ve ayırt edici nitelik neden ayrı iki şarttır?
Tasarım hukukunda “yeni” olmak ile “farklı genel izlenim yaratmak” aynı test değildir. Yenilik testi daha çok önceki tasarımla aynılık veya yalnızca önemsiz ayrıntı farkı bulunup bulunmadığına odaklanır. Ayırt edici nitelik testi ise bilgilenmiş kullanıcının ürünü bütün olarak algıladığında önceki tasarımlardan farklı bir genel izlenim edinip edinmediğini değerlendirir.
Bir tasarım önceki örneğin birebir aynısı olmadığı için yeni olabilir; fakat farklar bilgilenmiş kullanıcı üzerinde farklı genel izlenim yaratacak ölçüde değilse ayırt edici nitelik şartı yine sağlanmayabilir. Koruma için iki şartın birlikte gerçekleşmesi gerekir.
Tasarım ne zaman “yeni” sayılır?
SMK m.56’ya göre tescilli tasarım bakımından başvuru veya varsa rüçhan tarihinden önce dünyanın herhangi bir yerinde kamuya sunulmuş aynı tasarım bulunmamalıdır. Tescilsiz tasarımda ise Türkiye’de ilk kez kamuya sunulmasından önce aynı tasarımın kamuya sunulmamış olması aranır.
“Aynı” kavramı yalnızca birebir piksel eşitliği değildir. Tasarımlar sadece önemsiz ayrıntılarda farklıysa Kanun bunları aynı kabul eder. Renk tonundaki fark, küçük ölçü değişikliği veya genel görünümü etkilemeyen detay, somut ürüne göre yenilik yaratmayabilir.
Dünyanın başka ülkesindeki eski tasarım yeniliği bozar mı?
Tescilli tasarımda önceki tasarımın yalnızca Türkiye’de kullanılmış olması şart değildir. Kamuya sunmanın SMK m.57 anlamında erişilebilir olması kaydıyla yabancı katalog, fuar, internet yayını, satış veya yabancı tasarım/patent sicili de önceki tasarım olabilir. Tasarım araştırması bu nedenle yalnızca TÜRKPATENT veri tabanıyla sınırlı tutulmamalıdır.
Başvuru öncesinde WIPO, EUIPO, yabancı tasarım ofisleri, üretici katalogları, pazar yerleri ve sektör yayınları araştırılmalıdır. Ticari ürün hızlı değişen bir sektördeyse görsel tersine arama ve tarihli internet arşivleri de önem kazanır.
Önemsiz ayrıntı ne demektir?
Kanun sabit bir milimetre veya yüzde eşiği vermez. Bir farkın önemsiz olup olmadığı ürünün niteliği ve görünümün bütünü içinde değerlendirilir. Bilgilenmiş kullanıcının genel izlenimini değiştirmeyen küçük dekoratif veya teknik ayrıntılar yenilik sağlamayabilir.
Örneğin aynı gövde formuna sahip iki şişede kapak kenarındaki çok küçük çizgi farkı önemsiz sayılabilirken, ürünün ana siluetini değiştiren oran veya yüzey düzeni önemli olabilir. Karar her tasarımın görsel özellikleri üzerinden verilir.
Ayırt edici nitelik nedir?
Bir tasarımın ayırt edici niteliğe sahip olması için bilgilenmiş kullanıcı üzerinde bıraktığı genel izlenimin, başvuru veya rüçhan tarihinden önce kamuya sunulmuş herhangi bir tasarımın yarattığı genel izlenimden farklı olması gerekir. Burada tasarım tek tek parçalara ayrılıp matematiksel puanlanmaz; bütünsel izlenim değerlendirilir.
Ürünün en görünür ve kullanıcı dikkatini çeken bölümleri, sektörün tasarım kalabalığı, benzer özelliklerin yaygınlığı ve tasarımcının özgürlük alanı birlikte incelenir.
Bilgilenmiş kullanıcı kimdir?
Bilgilenmiş kullanıcı, sıradan tüketiciden daha dikkatli fakat teknik uzman veya tasarım mühendisi kadar ayrıntılı inceleme yapmak zorunda olmayan varsayımsal kullanıcıdır. İlgili ürün grubunu bilir, piyasadaki tasarım çeşitliliğine belirli ölçüde aşinadır ve ürünü kullanırken tasarımları karşılaştırabilecek dikkat düzeyine sahiptir.
Ayakkabıda bilgilenmiş kullanıcı ile endüstriyel makine parçasında bilgilenmiş kullanıcı aynı profil değildir. Ürün grubu, kullanıcı kitlesi ve satın alma/kullanma biçimi belirlenmelidir.
Tasarımcının seçenek özgürlüğü ne anlama gelir?
SMK m.56 ayırt edici nitelik değerlendirilirken tasarımcının tasarımı geliştirme açısından sahip olduğu seçenek özgürlüğünün dikkate alınmasını emreder. Teknik zorunluluklar, standart ölçüler, ergonomi, mevzuat veya ürünün birbirine bağlanma zorunlulukları tasarımcının özgürlük alanını daraltabilir.
Özgürlük alanı çok darsa küçük görünüm farkları bile bilgilenmiş kullanıcı üzerinde daha belirgin etki yaratabilir. Özgürlük alanı genişse tasarımın önceki örneklerden daha belirgin biçimde ayrılması beklenir.
Teknik zorunluluk ile seçenek özgürlüğü aynı şey mi?
Hayır. SMK m.58, görünüm özelliklerinin yalnızca teknik fonksiyonun zorunlu sonucu olduğu durumlarda korumayı tamamen dışlayabilir. SMK m.56’daki seçenek özgürlüğü ise koruma şartı değerlendirilirken tasarımcının ne kadar hareket alanı bulunduğunu ölçer. Bir özellik teknik nedenle sınırlı olsa da tamamen zorunlu olmayabilir ve tasarımcıya belirli görsel tercihler bırakabilir.
Bu ayrım özellikle otomotiv parçası, bağlantı elemanı, elektronik cihaz ve endüstriyel ekipman tasarımlarında önemlidir.
Genel izlenim nasıl karşılaştırılır?
Önce tescilli tasarımın koruma kapsamını belirleyen görseller incelenir. Ardından en yakın önceki tasarımlar seçilir. Ortak ve farklı özellikler, ürünün kullanım sırasında hangi açılardan görüldüğü, ayırt edici unsurların görünürlük derecesi ve tasarım kalabalığı dikkate alınır.
Karşılaştırma sadece iki görseli yan yana koyup farklılık saymak değildir. Özellikle özgün siluet, oranlar, yüzey düzeni, renk kombinasyonu veya dekoratif unsurun genel izlenimdeki ağırlığı değerlendirilir.
Yaygın tasarım unsurları ayırt ediciliği azaltır mı?
Sektörde çok sayıda tasarımda bulunan sıradan unsurların genel izlenimdeki ayırt edici ağırlığı azalabilir. Bilgilenmiş kullanıcı, ürün grubunda yaygın özellikleri daha kolay ayırır ve yenilikçi unsurlara daha fazla dikkat edebilir.
Bu nedenle tasarım başvurusundan önce yalnızca tek bir rakip ürün değil sektörün genel tasarım birikimi incelenmelidir. “Tasarım külliyatı” ne kadar yoğun ise koruma alanı o kadar dar yorumlanabilir.
Bileşik ürün parçası ne zaman korunabilir?
SMK m.56, bileşik ürünün parçasının tasarım olarak korunabilmesi için iki ek şart getirir. Birincisi, parça bileşik ürüne takıldığında ürünün normal kullanımı sırasında görünür kalmalıdır. İkincisi, bu görünür özelliklerin kendisi yenilik ve ayırt edici nitelik şartlarını karşılamalıdır.
Otomobil kaporta parçası, jant, far veya mobilya sisteminin görünür bileşeni bu çerçevede değerlendirilebilir. Ürünün içine tamamen kapanan ve normal kullanımda hiç görünmeyen parça görünümü tasarım korumasından yararlanamaz.
“Normal kullanım” ne demektir?
Kanundaki normal kullanım, bakım, servis veya onarım işleri dışında nihai kullanıcı tarafından yapılan kullanım anlamına gelir. Ürünün tamir için sökülmesi sırasında görünür hâle gelen iç parça, sırf bu nedenle tasarım korumasının görünürlük şartını karşılamaz.
Görünürlük değerlendirilirken ürünün satış sırasında vitrinde sökülmüş hâli değil, nihai kullanıcının olağan kullanım biçimi esas alınır.
Tasarım başvurusunda tescil varsa yenilik kesinleşmiş midir?
Hayır. TÜRKPATENT tescilli tasarım başvurusunda Kanunda öngörülen belirli incelemeleri yapar; ancak dünya çapındaki bütün önceki tasarımların kapsamlı yenilik araştırması her başvuruda patentteki gibi yapılmaz. Daha sonra üçüncü kişiler yayım süresinde itiraz edebilir veya hükümsüzlük davasında önceki tasarım ortaya koyabilir.
Bu nedenle başvuru sahibinin “tescil edildi, demek ki dünyada kesin yenidir” varsayımı doğru değildir. Kendi ön araştırmasını yapması gerekir.
İnternette daha önce paylaşılmış tasarım yeniliği bozar mı?
İnternette kamuya erişilebilir biçimde yayımlanan tasarım, tarih ve erişilebilirlik şartlarına göre kamuya sunma sayılabilir. Üreticinin kendi sosyal medya paylaşımı dahi yenilik bakımından dikkate alınır. Ancak SMK m.57 tasarımcı veya halefinin belirli açıklamaları için başvuru/rüçhan öncesindeki on iki aylık bir hoşgörü süresi tanır.
Bu süreye güvenerek gelişigüzel paylaşım yapmak yerine mümkünse kamuya açıklamadan önce başvuru yapılmalıdır.
Fuar sergisi yeniliği bozar mı?
Tasarımın fuarda sergilenmesi kamuya sunma olabilir. Tasarımcı veya halefinin yaptığı açıklama başvuru tarihinden önceki on iki aylık SMK m.57 hoşgörü süresi içinde ise yenilik ve ayırt edici niteliğe etkisi sınırlanabilir. Fuar tarihi ve tasarımı kimin açıkladığı belgelenmelidir.
Üçüncü kişinin bağımsız olarak daha önce aynı tasarımı kamuya sunmuş olması ise bu hoşgörü kuralıyla korunmaz.
Tasarımın yalnızca bir bölümü yeni ise koruma alınabilir mi?
Tasarım başvurusunda ürünün yalnızca belirli görünüm kısmı koruma konusu yapılabilir. Korunmak istenmeyen unsurlar görsel anlatım teknikleriyle kapsam dışında bırakılabilir. Bu durumda yenilik ve ayırt edici nitelik koruma istenen görünüm özellikleri üzerinden değerlendirilir.
Başvurudaki görsel strateji, tasarımın hukuki sınırını doğrudan etkilediği için yalnızca katalog fotoğrafını olduğu gibi yüklemek doğru olmayabilir.
Renk değişikliği yeni tasarım yaratır mı?
Her renk değişikliği otomatik yenilik veya ayırt edici nitelik sağlamaz. Rengin ürünün genel izleniminde ne kadar etkili olduğu, önceki tasarımın renk yapısı ve diğer görünüm unsurları birlikte değerlendirilir. Küçük ton farkı önemsiz ayrıntı sayılabilir.
Renk kombinasyonu tasarımın temel karakterini değiştiriyorsa sonuç farklı olabilir.
Ölçü değişikliği yeni tasarım sayılır mı?
Sadece ürünün aynı biçiminin daha büyük veya küçük üretilmesi genellikle genel izlenimi değiştirmeyebilir. Oranlar değişiyor ve ürün silueti farklılaşıyorsa ayırt edici nitelik değerlendirmesi yeniden yapılır. Kanun salt sayısal ölçü farkına otomatik koruma bağlamaz.
Başvuru çizimlerinde gerçek ölçekten çok görünüm oranları önemlidir.
Yenilik araştırması nasıl yapılır?
- TÜRKPATENT tasarım veri tabanında aynı ve benzer ürünleri arayın.
- WIPO Global Design Database ve ilgili yabancı ofisleri tarayın.
- EUIPO DesignView gibi uluslararası tasarım kaynaklarını inceleyin.
- Rakiplerin katalog ve arşivlerini tarihleriyle kontrol edin.
- E-ticaret siteleri ve sosyal medyada eski ürün lansmanlarını araştırın.
- Patent dokümanlarındaki ürün çizimlerini de gerektiğinde inceleyin.
- En yakın tasarımları görsel özellikler ve genel izlenim bakımından tablo hâlinde karşılaştırın.
Tasarım sahibinin kendi açıklaması nasıl yönetilmeli?
SMK m.57 belirli koşullarda on iki aylık hoşgörü süresi sağlasa da tescil stratejisinde en güvenli yöntem ürün lansmanından, katalog yayımından, fuardan veya sosyal medya paylaşımından önce başvuru yapmaktır. Özellikle yurt dışı başvurularında her ülkenin hoşgörü süresi aynı olmayabilir.
Uluslararası koruma planlanıyorsa Türkiye’deki on iki aylık istisnaya güvenilmeden ülke bazlı mevzuat kontrol edilmelidir.
Yenilik ve ayırt edici nitelik iddiası nasıl delillendirilir?
Başvuru veya uyuşmazlıkta en yakın önceki tasarımlar seçilip tarihleriyle gösterilir. Tasarımın ayırt edici unsurları, tasarımcının özgürlük derecesi ve bilgilenmiş kullanıcı üzerindeki genel izlenim açıklanır. Teknik zorunluluk nedeniyle ortak olan özelliklerle serbest tasarım tercihleri ayrıştırılır.
Gerekirse sektör uzmanı görüşü, ürün katalogları ve tasarım külliyatı analizleri kullanılır.
Başvuru öncesi kontrol listesi
- İlk kamuya sunma tarihini kesinleştirin.
- Başvuru/rüçhan öncesi dünya çapında önceki tasarım araştırması yapın.
- Önemsiz ayrıntı farkına güvenmeyin.
- Bilgilenmiş kullanıcının kim olduğunu ürün grubuna göre tanımlayın.
- Tasarımcının seçenek özgürlüğünü teknik ve mevzuat sınırlamalarıyla birlikte belirleyin.
- Bileşik üründe parçanın normal kullanımda görünür olup olmadığını kontrol edin.
- Koruma istenmeyen unsurları başvuru görsellerinde açıkça ayırın.
- Kendi kamuya açıklamanız varsa SMK m.57’deki 12 aylık süreyi hesaplayın.
Resmî kaynaklar ve ilgili rehberler
Güncel tasarım mevzuatı ve başvuru bilgileri için TÜRKPATENT Tasarım ve TÜRKPATENT Mevzuat sayfaları esas alınmalıdır. Tasarım tanımı için SMK m.55 rehberimizi, kamuya sunma istisnası için SMK m.57 rehberimizi, teknik fonksiyon için SMK m.58 rehberimizi inceleyebilirsiniz.
Sık Sorulan Sorular
Tasarımın korunması için hangi iki temel şart gerekir?
Tasarımın yeni ve ayırt edici niteliğe sahip olması gerekir.
Tasarımlar sadece küçük ayrıntılarda farklıysa yeni sayılır mı?
Hayır. Sadece önemsiz ayrıntılarda farklı tasarımlar Kanun uyarınca aynı kabul edilir.
Bilgilenmiş kullanıcı kimdir?
İlgili ürün grubunu bilen ve tasarımları sıradan tüketiciden daha dikkatli karşılaştıran varsayımsal kullanıcıdır.
Tasarımcının seçenek özgürlüğü neden önemlidir?
Ayırt edici nitelik değerlendirilirken teknik ve diğer kısıtlar nedeniyle tasarımcının ne kadar görsel tercih yapabildiği dikkate alınır.
Bileşik ürünün görünmeyen iç parçası korunur mu?
Normal kullanım sırasında görünmeyen parça görünümü SMK m.56’daki özel koruma şartını karşılamaz.
Yurt dışındaki eski tasarım yeniliği bozabilir mi?
Evet. Kamuya erişilebilir önceki tasarım tescilli tasarımın yeniliğinde dikkate alınabilir.
İnternet paylaşımı kamuya sunma sayılır mı?
Erişilebilirlik ve tarih şartlarına göre evet; tasarımcının kendi açıklaması için m.57’deki on iki aylık özel kural ayrıca değerlendirilir.
Renk değişikliği tek başına yeni tasarım yaratır mı?
Her zaman değil. Farkın genel izlenim üzerindeki etkisi değerlendirilir.
Sonuç
SMK m.56 tasarım korumasının esas kalite testini iki aşamada kurar: yenilik ve ayırt edici nitelik. Önemsiz detay farkı yenilik sağlamaz; genel izlenimde gerçek farklılık gerekir. Bilgilenmiş kullanıcı, tasarımcının seçenek özgürlüğü ve bileşik ürün parçasının normal kullanımda görünürlüğü doğru analiz edilmeden tasarımın koruma gücü belirlenemez.
Hukukçu İncelemesi ve E-E-A-T
Bu içerik 11 Eylül 2026 tarihinde 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu m.56 ve bağlantılı m.55, m.57-58 hükümleri ile TÜRKPATENT’in güncel tasarım kaynakları esas alınarak hazırlanmıştır. Yazar ve inceleyen: Av. Halil Bakırcı, Mersin Barosu Sicil No: 3472.
Hukuki konu hakkında iletişim
İlk iletişimde konuyu, bulunduğunuz ülke veya ili ve varsa tebliğ ya da son işlem tarihini kısaca belirtebilirsiniz. T.C. kimlik numarası, sağlık verisi veya kişisel belge göndermeyiniz. Mesajlaşma tek başına hukuki görüş veya avukatlık ilişkisi oluşturmaz.
