Endüstriyel Tasarım Nedir? Ürün ve Görünüm Kavramı | SMK 55 Rehberi 2026
Kısa ve net cevap: 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu’nun 55. maddesine göre tasarım, ürünün tümünün veya bir parçasının ya da üzerindeki süslemenin çizgi, şekil, biçim, renk, malzeme veya yüzey dokusu gibi özelliklerinden kaynaklanan görünümüdür. Kanundaki ürün kavramı; bilgisayar programları hariç olmak üzere endüstriyel veya elle üretilen herhangi bir nesneyi, birleşik bir sistemi oluşturan parçaları, ambalajları, birden çok nesnenin birlikte algılanan sunumlarını, grafik sembolleri ve tipografik karakterleri kapsar. Tasarım koruması ürünün teknik fikrini değil görünümünü korur. Tescilli tasarım koruması için ayrıca SMK m.56’daki yenilik ve ayırt edici nitelik şartları aranır.
Tasarım hukukunda korunan şey nedir?
Tasarım hukukunun konusu bir ürünün tüketici veya bilgilenmiş kullanıcı tarafından algılanabilen görünüm özellikleridir. Bir sandalyenin teknik olarak oturmaya yarayan işlevi, bir şişenin sıvı taşıma fikri veya bir cihazın elektronik çalışma prensibi tasarım korumasının doğrudan konusu değildir. Korunan; bu ürünlerin dış görünümünü oluşturan çizgi, kontur, renk, şekil, oran, yüzey, doku, malzeme görünümü ve süsleme bütünüdür.
Bu ayrım patent ile tasarım arasındaki temel farkı ortaya koyar. Patent teknik çözümü; tasarım ise görünümü korur. Aynı ürün, şartları ayrı ayrı sağlıyorsa hem patent/faydalı model hem tasarım hem de marka gibi farklı sınai haklardan yararlanabilir.
“Endüstriyel tasarım” ile “tasarım” aynı mı?
6769 sayılı Kanun, eski mevzuattaki “endüstriyel tasarım” terminolojisi yerine esas olarak “tasarım” kavramını kullanır. Bunun nedeni korumanın yalnızca seri sanayi üretimi ürünleriyle sınırlı olmamasıdır. Kanun elle üretilen ürünlerin görünümünü de ürün tanımı içinde kabul eder.
Bu nedenle el yapımı mobilya, seramik, takı, tekstil deseni veya zanaat ürünü de yenilik ve ayırt edici nitelik şartları sağlanıyorsa tasarım korumasına konu olabilir.
Ürün kavramı neden geniş tanımlanmıştır?
SMK m.55, ürün kavramını günlük dildeki “satılan fiziksel eşya”dan daha geniş tutar. Ambalaj, grafik sembol, tipografik karakter ve karmaşık bir ürünün parçası da belirli şartlarla tasarımın üzerinde somutlaştığı ürün olabilir. Bu genişlik, modern ticarette görünümün yalnızca nihai eşyanın dış kabuğunda oluşmamasından kaynaklanır.
Örneğin bir kozmetik şişesinin gövde formu, kutu ambalajının görünümü ve kutu üzerinde kullanılan özgün grafik düzen birbirinden farklı tasarım unsurları olarak değerlendirilebilir.
Bilgisayar programı tasarım olarak korunur mu?
SMK m.55 ürün tanımında bilgisayar programlarını açıkça dışarıda bırakır. Yazılımın kaynak kodu ve programın kendisi tasarım tescilinin “ürünü” değildir. Yazılımın korunması telif hukuku ve teknik şartlar oluşuyorsa patent hukuku gibi başka alanlarda değerlendirilir.
Buna karşılık bir ekran arayüzünün veya grafik kullanıcı arayüzünün görünümü, tasarımın üründe somutlaşması ve TÜRKPATENT uygulamasındaki sınıflandırma koşulları çerçevesinde tasarım korumasına konu olabilir. Burada program kodu ile ekranda görülen grafik görünüm birbirinden ayrılmalıdır.
Grafik kullanıcı arayüzü tasarım olabilir mi?
Ekranda görülen ikon düzeni, grafik bileşenler, görsel geçişin belirli kareleri veya kullanıcı arayüzünün statik görünümü tasarım hukukunda değerlendirmeye konu olabilir. Koruma, yazılımın nasıl çalıştığına değil tescil başvurusunda görsel olarak gösterilen görünüm özelliklerine yönelir.
Başvuruda koruma istenen arayüz unsurunun açık biçimde gösterilmesi, ekran çerçevesi veya koruma dışında bırakılacak unsurların kesikli çizgi gibi görsel tekniklerle doğru belirtilmesi önemlidir.
Ambalaj tasarım tesciline konu olabilir mi?
Evet. Kanun ürün kavramına ambalajı açıkça dahil eder. Şişe, kutu, poşet, kap, etiketle bütünleşen üç boyutlu ambalaj veya başka paketleme biçimleri yenilik ve ayırt edici nitelik taşıyorsa tasarım tesciline konu olabilir.
Ambalaj üzerinde marka da bulunabilir. Marka işareti ile ambalajın üç boyutlu veya grafik görünümü farklı hakları korur. Aynı ambalajın marka, tasarım ve telif koruması şartları ayrı ayrı değerlendirilmelidir.
Grafik sembol tasarım olarak tescil edilebilir mi?
SMK m.55 ürün tanımında grafik sembolleri de sayar. İkon, işaret, belirli grafik form veya görsel sembol tasarımın konusu olabilir. Ancak tasarım tescili, grafik sembolü her türlü mal ve hizmet bakımından marka gibi kaynak gösterme tekeline dönüştürmez.
Grafik sembol aynı zamanda işletmenin markası olarak kullanılacaksa marka tescili ayrıca değerlendirilmelidir. Tasarım ve marka başvurularının koruma şartları, süreleri ve hükümsüzlük nedenleri farklıdır.
Tipografik karakterler tasarım olabilir mi?
Evet. Kanun tipografik karakterleri ürün kavramı içinde kabul eder. Özgün harf biçimleri veya karakter setlerinin görünümü, yenilik ve ayırt edici nitelik şartları sağlanıyorsa tasarım korumasına konu olabilir.
Bir kelimenin kendisi veya anlamı değil, karakterlerin görsel biçimi korumanın konusudur. Tipografik tasarım ile kelime markası birbirinden bu nedenle ayrılır.
Bileşik ürün nedir?
Birden fazla parçanın değiştirilerek veya yenilenerek ürünün sökülüp yeniden takılmasına imkân veren ürünler tasarım hukukunda bileşik ürün olarak değerlendirilir. Otomobil, makine, beyaz eşya veya modüler ürünler tipik örneklerdendir. Bileşik ürünün bir parçasının tasarım korumasından yararlanması için SMK m.56’daki özel görünürlük ve yenilik şartları ayrıca gündeme gelir.
Parça tasarımında yalnızca parçanın tek başına katalog fotoğrafına değil, ürünün normal kullanımı sırasında görünür kalan kısmına bakılması gerekebilir.
Bir ürün parçası tasarım olarak korunabilir mi?
Evet; ancak parçanın niteliğine göre farklı kurallar uygulanır. Ürünün görünür bir bölümü başlı başına tasarımın konusu olabilir. Bileşik ürünün parçasında ise parça ürüne takıldığında normal kullanım sırasında görünür kalıp kalmadığı ve görünür özelliklerin kendisinin yenilik ile ayırt edici nitelik taşıyıp taşımadığı önemlidir.
Teknik bağlantı noktaları ve yalnızca mekanik birleşmeyi zorunlu kılan özellikler bakımından SMK m.58’deki koruma istisnaları ayrıca kontrol edilmelidir.
“Birden çok nesnenin birlikte algılanan sunumu” ne demektir?
Kanunun ürün tanımı, tek tek nesneler kadar belirli bir düzen içinde birlikte algılanan ürün sunumlarını da kapsayabilir. Bir sofra takımı, ürün seti veya ticari sunum düzeni; başvuruda koruma kapsamı açıkça gösterildiği ve tasarım şartları sağlandığı ölçüde incelenebilir.
Burada korunan unsur nesnelerin soyut “birlikte satılması” fikri değil, görsel olarak tanımlanmış bütünsel sunumdur.
Renk tek başına tasarım hakkı verir mi?
Tasarım tanımında renk görünüm özelliklerinden biridir; ancak soyut bir rengin bütün kullanımlarını tekelleştiren tasarım hakkı doğmaz. Rengin belirli ürün görünümünde diğer özelliklerle nasıl kullanıldığı ve başvuruda nasıl gösterildiği önemlidir.
Rengin marka olarak ayırt edicilik kazanması ayrı bir marka hukuku konusudur. Tasarım koruması ürün görünümüne bağlıdır.
Malzeme tasarım korumasında nasıl rol oynar?
Malzemenin kendisi teknik veya kimyasal buluş olarak tasarım hukukunun konusu değildir; ancak malzemenin ürünün görünümünde oluşturduğu görsel özellik, parlaklık, saydamlık, doku veya yüzey etkisi tasarımın genel izlenimine katkı sağlayabilir.
Başvuruda malzeme görünümünün ayırt edici unsur olarak korunması isteniyorsa görseller bu özelliği açık biçimde göstermelidir.
Yüzey dokusu ve desen korunabilir mi?
Evet. Kanun tasarımın çizgi, biçim, renk, malzeme ve yüzey dokusu gibi özelliklerden kaynaklanabileceğini kabul eder. Tekstil deseni, seramik yüzeyi, mobilya kaplaması veya ürün üzerindeki tekrarlanan motifler tasarım olarak değerlendirilebilir.
Desenin ürün üzerinde nasıl tekrarlandığı ve sınırlarının nasıl gösterildiği başvuru görsellerinde açık olmalıdır.
Tasarım ile eser koruması birlikte olabilir mi?
Evet. Bir ürün görünümü Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu bakımından eser niteliği taşıyorsa tasarım tescilinden bağımsız telif koruması da gündeme gelebilir. SMK tasarım koruması ile telif korumasının koşulları aynı değildir ve hak süreleri farklıdır.
Tasarım tescili yenilik ve ayırt edici nitelik üzerinden, telif ise eser olma şartları üzerinden değerlendirilir. Aynı görünümün kümülatif korunması mümkündür.
Tasarım tescili fikir veya konsepti korur mu?
Hayır. Tasarım başvurusunda görsel olarak ortaya konulmayan soyut fikir, konsept, stil veya iş modeli tasarım hakkının konusu değildir. Hak, tescil görsellerinde somutlaşan görünüm ve bilgilenmiş kullanıcı üzerinde oluşturduğu genel izlenim üzerinden belirlenir.
Bu nedenle “minimal sandalye fikri”, “yuvarlak şişe konsepti” veya “modern arayüz düşüncesi” tek başına tasarım tekeli sağlamaz.
Tasarım başvurusunda görseller neden kritik?
Tasarım korumasının sınırını büyük ölçüde başvuruda sunulan görsel anlatımlar belirler. Perspektif, ön-arka-yan görünüş, detay görseli ve koruma dışında bırakılan kısımların gösterimi hak kapsamını doğrudan etkiler. Görselde görünmeyen özellik için sonradan geniş koruma talep etmek mümkün değildir.
Başvuru öncesinde ürünün hangi unsurlarının gerçekten yeni ve ayırt edici olduğu belirlenmeli, görseller bu unsurları net ortaya koymalıdır.
Tescilli ve tescilsiz tasarım arasındaki fark
SMK m.55 ve devamında Türkiye’de hem tescilli hem de belirli şartlarla tescilsiz tasarım koruması bulunur. Tescilli tasarım TÜRKPATENT başvurusu ve tesciliyle, tescilsiz tasarım ise ilk kez Türkiye’de kamuya sunulması ve kanuni şartların gerçekleşmesiyle korunabilir.
Koruma süresi, hak kapsamı ve ispat kolaylığı farklıdır. Tescilli tasarım daha uzun süre ve sicil avantajı sağlarken tescilsiz tasarımda taklidin kopyalama sonucu gerçekleştiğinin ispatı öne çıkar.
Tasarım tescili hangi hakları sağlamaz?
Tescil ürünün teknik fonksiyonunu, çalışma yöntemini, genel ürün fikrini veya başvuru görsellerinde ortaya konulmayan görünüm özelliklerini korumaz. Ayrıca yalnızca teknik fonksiyonun zorunlu kıldığı görünüm ve belirli mekanik bağlantı özellikleri SMK m.58 uyarınca koruma dışında kalabilir.
Kamu düzeni veya genel ahlaka aykırı tasarımlar da koruma dışında tutulur.
Tasarım başvurusu öncesi kontrol listesi
- Korunacak ürün veya ürün parçasını net tanımlayın.
- Teknik işlev ile görsel görünümü birbirinden ayırın.
- Önceki tasarım, katalog, pazar yeri ve patent/tasarım veri tabanı araştırması yapın.
- Kamuya sunum yapıldıysa tarihini belirleyin ve SMK m.57’deki 12 aylık süreyi kontrol edin.
- Koruma istenmeyen kısımları görsellerde uygun yöntemle ayırın.
- Bileşik üründe parçanın normal kullanımda görünürlüğünü inceleyin.
- Marka veya telif koruması da gerekiyorsa ayrı başvuru stratejisi kurun.
- Birden fazla varyasyon varsa çoklu tasarım başvurusu şartlarını değerlendirin.
Resmî kaynaklar ve ilgili rehberler
Güncel 6769 sayılı Kanun ve Tasarım Başvuru Kılavuzu için TÜRKPATENT Tasarım ve TÜRKPATENT Mevzuat sayfaları kullanılmalıdır. Yenilik şartı için SMK m.56 rehberimizi, teknik fonksiyon istisnası için SMK m.58 rehberimizi, hak kapsamı için SMK m.59 rehberimizi inceleyebilirsiniz.
Sık Sorulan Sorular
Endüstriyel tasarım neyi korur?
Ürünün çizgi, biçim, renk, şekil, malzeme, yüzey dokusu ve süsleme gibi özelliklerinden kaynaklanan görünümünü korur.
Bilgisayar programı tasarım olarak tescil edilir mi?
Hayır. SMK m.55 ürün tanımında bilgisayar programlarını açıkça dışarıda bırakır.
Ambalaj tasarım tesciline konu olabilir mi?
Evet. Ambalaj, Kanundaki ürün kavramı içinde yer alır.
Grafik sembol tasarım olarak korunabilir mi?
Evet. Grafik semboller ürün tanımına dahildir; yenilik ve ayırt edici nitelik şartları ayrıca aranır.
El yapımı ürün tasarım olabilir mi?
Evet. Kanun endüstriyel ve elle üretilen ürünleri kapsar.
Tasarım teknik fikri korur mu?
Hayır. Teknik çözüm patent/faydalı model hukukunun; görünüm ise tasarım hukukunun konusudur.
Tasarım ile marka aynı anda kullanılabilir mi?
Evet. Şartları ayrı ayrı oluşuyorsa ürün görünümü tasarım, kaynak gösteren işaret marka olarak korunabilir.
Bileşik ürün parçası korunabilir mi?
Normal kullanım sırasında görünür kalan ve kendi başına yenilik ile ayırt edici nitelik taşıyan özellikler bakımından koruma mümkündür.
Sonuç
SMK m.55 tasarım hukukunun sınırını net biçimde görünüm üzerine kurar. Ürün kavramı fiziksel seri üretim eşyadan ambalaj, grafik sembol, tipografik karakter ve bileşik ürün parçalarına kadar geniştir; bilgisayar programı ise kapsam dışındadır. Tasarım stratejisinde ilk iş, korunacak teknik fikir ile korunacak görsel görünümü ayırmak ve bu görünümü başvuru görsellerinde eksiksiz göstermektir.
Hukukçu İncelemesi ve E-E-A-T
Bu içerik 11 Eylül 2026 tarihinde 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu m.55 ve TÜRKPATENT’in güncel tasarım mevzuat/kılavuz kaynakları esas alınarak hazırlanmıştır. Yazar ve inceleyen: Av. Halil Bakırcı, Mersin Barosu Sicil No: 3472.
Hukuki konu hakkında iletişim
İlk iletişimde konuyu, bulunduğunuz ülke veya ili ve varsa tebliğ ya da son işlem tarihini kısaca belirtebilirsiniz. T.C. kimlik numarası, sağlık verisi veya kişisel belge göndermeyiniz. Mesajlaşma tek başına hukuki görüş veya avukatlık ilişkisi oluşturmaz.
