Tasarlanmış Nanomateryal İçeren Gıda Yeni Gıda mıdır? 2026 Yönetmelik m.4/ğ ve h
Kısa ve net cevap
Evet. 20 Mayıs 2026 tarihli Türk Gıda Kodeksi Yeni Gıdalar Yönetmeliğinin 4’üncü maddesinin birinci fıkrasının (h) bendinin (8) numaralı alt bendi, Yönetmelik m.4/1-ğ’de tanımlanan tasarlanmış nanomateryallerden oluşan gıdaları yeni gıda kategorisine alır. Ayrıca m.4/1-h/9, vitaminler, mineraller ve diğer öğelerin tasarlanmış nanomateryal içermesi veya bu nanomateryallerden oluşması hâlinde de yeni gıda rejiminin uygulanacağını açıkça düzenler.
Yönetmelikte tasarlanmış nanomateryal yalnız “100 nanometreden küçük parçacık” şeklinde tanımlanmaz. Özel bir amaç için üretilen; bir veya daha fazla boyutu 100 nm veya daha az olan yapılar yanında, boyutu 100 nm’den büyük olabilse dahi nano boyut karakteristiğini, geniş spesifik yüzey alanını veya aynı maddenin nano olmayan hâlinden farklı özel fizikokimyasal özellikleri koruyan agregat ve aglomeratlar da tanım kapsamına girebilir. Bu nedenle gıda işletmecisi yalnız ortalama parçacık çapına bakarak yeni gıda statüsünü dışlayamaz.
- Tasarlanmış nanomateryal tanımı
- 100 nm sınırı nasıl uygulanır?
- Neden yeni gıda sayılır?
- Vitamin ve minerallerde nano form
- EK-1 izni zorunlu mu?
- Başvuruda hangi bilgiler sunulur?
- Test yöntemleri için özel m.9/4 şartı
- Etiket ve kullanım koşulları
- Tedarikçi kontrolü
- İthal nano gıdalarda durum
- İzinsiz kullanımın sonucu
- Sık sorulan sorular
Tasarlanmış nanomateryal Yönetmelikte nasıl tanımlanır?
Yönetmelik m.4/1-ğ, tasarlanmış nanomateryali özel bir amaç için üretilen ve nano boyut karakteristiği taşıyan materyal olarak tanımlar. Tanım, içinde veya yüzeyinde bir veya daha fazla boyutu 100 nanometre veya daha az olan ayrı fonksiyonel parçalar bulunan yapıları kapsar. Aynı zamanda çoğunluğu nano ölçekli olan yapılar, agregatlar ve aglomeratlar da değerlendirmeye girer.
Tanımın en önemli özelliği, yalnız mutlak boyuta bağlanmamış olmasıdır. Bir agregat veya aglomerat 100 nm’den büyük olabilir; ancak nano boyut karakteristiğini koruyorsa, geniş spesifik yüzey alanı veya nano olmayan aynı materyalden farklı özel fizikokimyasal özellikler taşıyorsa Yönetmelik anlamında tasarlanmış nanomateryal olmaya devam edebilir.
Bu nedenle ürün dosyasında yalnız “ortalama parçacık boyutu 120 nm” yazılması yeni gıda rejimini otomatik olarak dışlamaz. Partikül dağılımı, agregasyon/aglomerasyon durumu, yüzey özellikleri ve materyalin özel fonksiyonu birlikte incelenmelidir.
100 nanometre sınırı kesin bir dışlama sınırı mıdır?
Hayır. Yönetmelik m.4/1-ğ açık biçimde 100 nm’den büyük boyutlarda olabilen ancak nano boyut karakteristiğini koruyan agregat, aglomerat veya yapıları da tanım kapsamına alır. Bu nedenle 101 nm, 120 nm veya başka bir değer tek başına “nano değildir” sonucu doğurmaz.
Hukuki test iki aşamalıdır. Birinci aşamada materyalin özel amaç için tasarlanıp tasarlanmadığı ve nano ölçekli fonksiyonel parça içerip içermediği değerlendirilir. İkinci aşamada, 100 nm’den büyük yapı varsa bunun nano boyut karakteristiğini, geniş spesifik yüzey alanını veya nano olmayan eşdeğerinden farklı fizikokimyasal özellikleri koruyup korumadığı incelenir.
Bu yaklaşım, üreticinin yalnız nominal parçacık ölçüsünü değiştirerek yeni gıda izin sisteminin dışında kalmasını engeller. Ürünün gerçek fizikokimyasal özellikleri esas alınır.
Tasarlanmış nanomateryal neden yeni gıda sayılır?
Yönetmelik m.4/1-h/8, tasarlanmış nanomateryallerden oluşan gıdaları doğrudan yeni gıda kategorileri arasında sayar. Bu hüküm, 31 Aralık 2025 öncesinde aynı kimyasal maddenin geleneksel formunun tüketilmiş olmasının nano form için otomatik geçmiş kullanım hakkı yaratmadığını gösterir.
Geleneksel form ile nano form arasında partikül boyutu, yüzey alanı, çözünürlük, biyoyararlanım, doku dağılımı veya başka fizikokimyasal özellikler değişebilir. Yönetmelik bu nedenle nano tasarımı ayrı bir güvenilirlik ve izin konusu yapmıştır.
Yeni gıda statüsünün genel 10 kategorisi için Yeni Gıda Nedir? 31 Aralık 2025 Ölçütü ve 10 Kategori rehberimiz incelenebilir.
Vitamin, mineral ve diğer öğelerin nano formu da yeni gıda mıdır?
Evet, Yönetmelik m.4/1-h/9 koşullarında. Vitaminler, mineraller ve belirli diğer öğeler; tasarlanmış nanomateryal içeriyorsa veya tasarlanmış nanomateryalden oluşuyorsa yeni gıda rejimine girer. Bu hüküm, ilgili vitamin veya mineralin başka gıda mevzuatında zaten bilinen bir madde olmasından bağımsızdır.
Dolayısıyla “bu mineral yıllardır gıdalarda kullanılıyor” gerekçesi nano formu otomatik olarak serbest kılmaz. Materyalin tasarlanmış nano formda olması, m.4/1-h/9 kapsamında yeni gıda kontrolünü tetikler.
Aynı alt bent, 31 Aralık 2025 öncesinde Türkiye’de gıda üretiminde kullanılmayan ve gıdanın yapı veya bileşiminde önemli değişiklik yaratan yeni üretim süreçleriyle elde edilen vitamin, mineral ve diğer öğeleri de kapsar.
Nanomateryal içeren yeni gıda EK-1’de bulunmak zorunda mı?
Evet. Yönetmelik m.6/2 uyarınca yalnız EK-1’deki yeni gıdalar listesinde yer alan ürünler, listede belirtilen kullanım koşulları ve etiketleme gereklilikleri altında piyasaya arz edilebilir ve gıdalarda kullanılabilir. Nano ürünler için ayrı bir “önce sat, sonra izin al” sistemi yoktur.
Yeni gıdanın güvenilir olması, laboratuvar analizlerinin uygun çıkması veya başka ülkede satılması tek başına Türkiye’de piyasa erişimi sağlamaz. Ürünün EK-1 listesinde yer alması ve listede kendisi için belirlenen şartlara uyulması gerekir.
m.8 uyarınca EK-1 kaydında yeni gıdanın spesifikasyonları, kullanım koşulları, ilave özel etiketleme gereklilikleri ve gerekiyorsa piyasaya arz sonrası izleme yükümlülükleri belirlenebilir. İşletme yalnız ürün adının listede bulunmasına değil bütün satıra bakmalıdır.
Nanomateryal yeni gıda başvurusunda hangi bilgiler sunulur?
Yönetmelik m.9/2, genel yeni gıda başvurusunda başvuru sahibinin adı ve adresi, yeni gıdanın adı ve açıklaması, üretim sürecinin ayrıntılı açıklaması, detaylı bileşim, insan sağlığı açısından güvenilirlik riski oluşturmadığını gösteren bilimsel kanıtlar, varsa analiz yöntemleri ile kullanım ve etiketleme önerilerini istemektedir.
Nanomateryal dosyasında bu genel bilgiler nano formun özelliklerini açıklayacak ayrıntıda hazırlanmalıdır. Partikül boyutu dağılımı, yüzey özellikleri, agregasyon/aglomerasyon durumu, üretim prosesi, saflık, kimyasal kimlik ve materyalin nano olmayan eşdeğerinden farklı özellikleri güvenilirlik dosyasında açıkça ortaya konulmalıdır.
Başvurunun içeriği, hazırlanması ve sunulmasına ilişkin idari ve bilimsel ayrıntılar Yönetmelik m.12 uyarınca 2026/3 sayılı Yeni Gıdalara İlişkin Uygulama Tebliğinde düzenlenmiştir.
Nanomateryal test yöntemlerinde m.9/4 hangi özel şartı getirir?
Yönetmelik m.9/4, tasarlanmış nanomateryallere uygulanan test yöntemleri için özel bir yükümlülük getirir. Başvuru sahibi, kullanılan test yöntemlerinin nanomateryaller için bilimsel olarak uygun olduğunu ve gerekli durumlarda bu materyallerin spesifik özelliklerine yanıt verecek şekilde teknik adaptasyonun sağlandığını veya ayarlamaların yapıldığını açıklamak zorundadır.
Bu hüküm, klasik gıda bileşenleri için kullanılan standart analiz veya toksikoloji yönteminin hiçbir uyarlama yapılmadan nano materyale uygulanmasının her durumda yeterli kabul edilmediğini gösterir. Test metodunun nano forma uygunluğu ayrıca gerekçelendirilmelidir.
Örneğin dispersiyon, partikül büyüklüğü, yüzey etkileşimi veya agregasyon test sonucunu etkiliyorsa yöntem bu özellikleri dikkate alacak biçimde uygulanmalıdır. Başvuru dosyasında yöntemin neden uygun olduğu açıkça açıklanır.
Nano yeni gıdalarda etiket ve kullanım koşulları nasıl belirlenir?
Yönetmelik m.8/4 uyarınca yeni gıdalar listesine eklenen ürün için kullanım koşulları, tüketiciye yönelik ilave özel etiketleme gereklilikleri ve gerektiğinde piyasaya arz sonrası izleme yükümlülükleri belirlenebilir. Bu nedenle nano yeni gıdanın etiketi yalnız genel gıda etiket kurallarıyla sınırlı değildir.
EK-1 satırında belirli nüfus grupları, maksimum alım düzeyleri, aşırı tüketim riski veya kullanım amacına ilişkin özel şartlar varsa işletme bunları uygulamak zorundadır. Bir yeni gıdanın mevcut gıdaya eşdeğer olmadığı hususunun tüketiciye açıklanması da ek etiket gerekliliği olarak belirlenebilir.
Ürün takviye edici gıdada kullanılıyorsa ayrıca takviye edici gıda mevzuatı ve reklam kuralları uygulanır. Bu konuda Takviye Edici Gıda Reklam Kuralları 2026 yazımız tamamlayıcı bilgi sağlar.
Gıda işletmesi nanomateryal tedarikçisinden hangi belgeleri istemelidir?
Teknik spesifikasyonda materyalin kimyasal adı, partikül boyutu dağılımı, tasarlanmış nano niteliği, yüzey özellikleri, üretim yöntemi, saflık ve lot bilgisi bulunmalıdır. Tedarikçi ayrıca ürünün Türkiye’deki yeni gıda statüsünü ve varsa EK-1 kaydını açıkça bildirmelidir.
“Nano değildir” şeklindeki tek satırlık beyan, özellikle 100 nm’den büyük agregat veya aglomerat içeren ürünlerde yeterli bir teknik temel değildir. İşletme bu sonucun hangi ölçüm ve karakterizasyon verisine dayandığını istemelidir.
Tedarikçi materyalin üretim yöntemi veya fizikokimyasal özelliklerinde değişiklik yaptığında alıcıyı önceden bilgilendirmelidir. Sözleşmeye teknik spesifikasyon değişiklik bildirimi ve mevzuata uygunluk garantisi eklenebilir.
Yabancı ülkede izinli nano gıda Türkiye’ye doğrudan ithal edilebilir mi?
Hayır. Yabancı ülke izni Türkiye’deki EK-1 liste şartını ortadan kaldırmaz. Ürün Türkiye’de Yeni Gıdalar Yönetmeliği kapsamına giriyorsa Türk mevzuatındaki izin sistemi uygulanır.
İthalatçı sipariş öncesinde ürünün EK-1 kaydını, spesifikasyonunu, kullanım koşullarını ve özel etiket yükümlülüklerini kontrol etmelidir. Yabancı etiketin teknik olarak doğru olması Türkiye’deki özel yeni gıda etiket şartlarını otomatik karşılamaz.
Ürünün yeni gıda statüsünden emin olunamıyorsa Yönetmelik m.5/2 uyarınca piyasaya arzdan önce Gıda ve Kontrol Genel Müdürlüğüne danışılmalıdır.
EK-1’de olmayan nanomateryal içeren gıda satılırsa ne olur?
Yönetmelik m.30, hükümlerine aykırı davrananlar hakkında 5996 sayılı Kanunun ilgili maddelerine göre yaptırım uygulanacağını düzenler. EK-1’de bulunması gereken bir nano yeni gıdanın liste dışında piyasaya arzı, izin sistemine aykırıdır.
Somut olayın niteliğine göre idari para cezası, ürünün piyasaya arzının durdurulması, piyasadan çekilmesi, geri çağırılması veya başka resmi kontrol tedbirleri uygulanabilir. Ürünün sağlık riski oluşturması durumunda 5996 sayılı Kanunun güvenilir olmayan gıdaya ilişkin hükümleri ayrıca gündeme gelir.
Nanomateryal içeren ürün için 10 adımlı kontrol
- Materyalin özel amaç için tasarlanıp tasarlanmadığını belirleyin.
- Parçacık boyutu dağılımını ölçün.
- 100 nm’den büyük agregat/aglomeralarda nano karakteristiğin korunup korunmadığını değerlendirin.
- Yüzey alanı ve nano olmayan eşdeğerden farklı fizikokimyasal özellikleri kaydedin.
- Ürünün m.4/1-h/8 veya m.4/1-h/9 kapsamına girip girmediğini belirleyin.
- EK-1 yeni gıdalar listesinde yer alıp almadığını kontrol edin.
- Listede kullanım ve etiket şartlarını okuyun.
- Başvuruda kullanılan test yöntemlerinin nano forma bilimsel uygunluğunu belgeleyin.
- Tedarikçi teknik değişikliklerini yeniden değerlendirin.
- Statüden emin değilseniz piyasaya arzdan önce Genel Müdürlüğe danışın.
Resmî kaynaklar
- 20 Mayıs 2026 tarihli Türk Gıda Kodeksi Yeni Gıdalar Yönetmeliği
- Türk Gıda Kodeksi Yeni Gıdalara İlişkin Uygulama Tebliği (2026/3)
- 5996 sayılı Kanun
Sık Sorulan Sorular
1. Tasarlanmış nanomateryal içeren gıda yeni gıda mıdır?
Evet. m.4/1-h/8 tasarlanmış nanomateryallerden oluşan gıdaları yeni gıda kategorisine alır.
2. 100 nm’den büyük materyal nano sayılabilir mi?
Evet. m.4/1-ğ, nano karakteristiğini koruyan 100 nm’den büyük agregat, aglomerat veya yapıları da tanım kapsamına alabilir.
3. Vitaminin nano formu yeni gıda olabilir mi?
Evet. m.4/1-h/9, tasarlanmış nanomateryal içeren veya ondan oluşan vitamin, mineral ve diğer öğeleri kapsar.
4. Geleneksel form yıllardır kullanılıyorsa nano form serbest midir?
Hayır. Nano form ayrı yeni gıda kategorisi olarak değerlendirilir.
5. EK-1’de olmayan nano yeni gıda satılabilir mi?
Hayır. m.6/2 uyarınca yalnız EK-1’de yer alan yeni gıdalar piyasaya arz edilebilir ve kullanılabilir.
6. Yabancı ülkede izinli olması yeterli midir?
Hayır. Türkiye’de Türk Gıda Kodeksi Yeni Gıdalar Yönetmeliği ve EK-1 uygulanır.
7. Başvuruda klasik test yöntemi kullanılabilir mi?
m.9/4 uyarınca yöntemin nanomateryal için bilimsel uygunluğu açıklanmalı ve gerekiyorsa nano özelliklere göre teknik adaptasyon yapılmalıdır.
8. Nano materyal için özel etiket şartı olabilir mi?
Evet. m.8/4 kapsamında EK-1’de ilave özel etiketleme ve kullanım koşulları belirlenebilir.
9. Ürün nano mu değil mi belirsizse ne yapılır?
Teknik karakterizasyon tamamlanmalı; yeni gıda statüsünden emin olunmuyorsa m.5/2 uyarınca piyasaya arzdan önce Genel Müdürlüğe danışılmalıdır.
10. İzin dışı satışın yaptırımı nedir?
Yönetmelik m.30 uyarınca 5996 sayılı Kanunun ilgili yaptırım hükümleri ve ürün güvenliği tedbirleri uygulanır.
Hukuki değerlendirme ve E-E-A-T notu
Bu içerik 20 Mayıs 2026 tarihli Yeni Gıdalar Yönetmeliğinin özellikle m.4/1-ğ, m.4/1-h/8-9, m.5, m.6, m.8, m.9/4 ve m.30 hükümleri esas alınarak hazırlanmıştır. Nanomateryal değerlendirmesinde yalnız nominal parçacık boyutu değil, materyalin nano karakteristiği ve fizikokimyasal özellikleri birlikte incelenmelidir.
Hukuki konu hakkında iletişim
İlk iletişimde konuyu, bulunduğunuz ülke veya ili ve varsa tebliğ ya da son işlem tarihini kısaca belirtebilirsiniz. T.C. kimlik numarası, sağlık verisi veya kişisel belge göndermeyiniz. Mesajlaşma tek başına hukuki görüş veya avukatlık ilişkisi oluşturmaz.
