Ceza Hukuku • Güncel 2026
TCK 122 Nefret ve Ayırımcılık Suçu ve Cezası
Kanunda sayılan farklılıklardan kaynaklanan nefret nedeniyle bir kişinin mal edinmesini, hizmet almasını, işe girmesini veya olağan ekonomik faaliyetini engelleme.
TCK 122 nefret ve ayırımcılık suçu, her eşitsiz veya haksız davranışı kapsayan genel bir ayrımcılık hükmü değildir. Ceza sorumluluğu için üç dar koşul birlikte bulunmalıdır: ayrımcılık kanunda sayılan dil, ırk, milliyet, renk, cinsiyet, engellilik, siyasi düşünce, felsefi inanç, din veya mezhep farklılığından kaynaklanan nefret nedeniyle yapılmalı; fiil dört ekonomik alandan birine girmeli ve kişinin bu haktan yararlanması gerçekten engellenmelidir.
TCK 122 Kısa Özet
TCK 122, her haksız veya eşitsiz muameleyi değil; kanunda sayılan farklılıklardan kaynaklanan nefret nedeniyle kişinin kamuya sunulmuş malı edinmesinin, hizmetten yararlanmasının, işe alınmasının veya olağan ekonomik faaliyette bulunmasının engellenmesini cezalandırır. Korunan farklılık, nefret saiki ve dört ekonomik alandan birinde gerçek engelleme birlikte ispatlanmalıdır. Diğer ayrımcılık biçimleri ceza suçu olmasa da iş, idare veya tazminat hukukunda sonuç doğurabilir.
| Ceza | 1–3 yıl hapis |
|---|---|
| Özel unsur | Kanunda sayılan farklılıktan kaynaklanan nefret saiki |
| Fiil | Mal, hizmet, işe alma veya ekonomik faaliyeti engelleme |
| Takip / görev | Resen, uzlaştırma yok / asliye ceza |
TCK 122 Güncel Madde Metni
Nefret ve ayırımcılık
(1) Dil, ırk, milliyet, renk, cinsiyet, engellilik, siyasi düşünce, felsefi inanç, din veya mezhep farklılığından kaynaklanan nefret nedeniyle;
a) Bir kişiye kamuya arz edilmiş olan bir taşınır veya taşınmaz malın satılmasını, devrini veya kiraya verilmesini,
b) Bir kişinin kamuya arz edilmiş belli bir hizmetten yararlanmasını,
c) Bir kişinin işe alınmasını,
d) Bir kişinin olağan bir ekonomik etkinlikte bulunmasını,
engelleyen kimse, bir yıldan üç yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır.
Madde metni 16 Ağustos 2026 tarihinde güncel konsolide metinden kontrol edilmiştir. Suç tarihindeki metin ve sonradan yürürlüğe giren lehe hükümler ayrıca karşılaştırılmalıdır.
TCK 122 İçin Birlikte Aranan Üç Koşul
| Koşul | Net açıklama |
|---|---|
| Korunan farklılık | Fiil; dil, ırk, milliyet, renk, cinsiyet, engellilik, siyasi düşünce, felsefi inanç, din veya mezhep farklılığıyla bağlantılı olmalıdır. |
| Nefret saiki | Sadece farklı muamele değil, bu farklılıktan kaynaklanan nefret failin kararını belirlemelidir. |
| Dört engelleme alanı | Kamuya sunulan malın satışı/devri/kirası, hizmet, işe alma veya olağan ekonomik etkinlikten biri fiilen engellenmelidir. |
Bu koşullardan biri eksikse olay etik veya hukuken ayrımcı olabilir; fakat ceza hukukunda kıyas yasağı nedeniyle TCK 122 uygulanamaz. İş hukuku, idari yaptırım, tazminat veya Türkiye İnsan Hakları ve Eşitlik Kurumu başvurusu yine mümkün olabilir.
Kanunda Sayılan Ayrımcılık Nedenleri Sınırlıdır
TCK 122 dil, ırk, milliyet, renk, cinsiyet, engellilik, siyasi düşünce, felsefi inanç, din ve mezhebi açıkça sayar. Yaş, medeni hâl, sağlık durumu, hemşehrilik veya başka bir kişisel özellik madde metninde yer almıyorsa fail aleyhine yorumla listeye eklenemez.
Bu durum diğer ayrımcılık biçimlerinin hukuken korunmadığı anlamına gelmez. Anayasa, İş Kanunu, İnsan Hakları ve Eşitlik Kurumu Kanunu, tüketici hukuku veya borçlar hukuku daha geniş koruma sağlayabilir. Doğru başvuru yolu, ayrımcılık nedenine ve ilişkiye göre seçilmelidir.
Satış-Kiralama, Hizmet, İşe Alma ve Ekonomik Faaliyet
Kamuya sunulmuş malın satışı, devri veya kirası
Taşınır ya da taşınmaz mal kamuya arz edilmiş olmalı; belirli kişiye satış, devir veya kira nefret saikiyle engellenmelidir. Hiç piyasaya sunulmayan özel mal veya gerçek ekonomik nedene dayalı işlem reddi farklıdır.
Kamuya sunulmuş hizmet
Otel, restoran, ulaşım, mağaza veya başka bir hizmet kamuya sunulduğu hâlde belirli kişinin nefret saikiyle dışlanması bu bentte incelenir. Hizmetin kapasite, güvenlik veya ödeme gibi nesnel nedenle verilememesi suç değildir.
İşe alma
Madde işe alınmayı korur. İş ilişkisinin kurulmasından sonraki ücret, terfi veya fesih ayrımcılığı doğrudan aynı bentte olmayabilir; İş Kanunu ve diğer suçlar ayrıca değerlendirilir.
Olağan ekonomik etkinlik
Kişinin meslek, ticaret veya üretim faaliyetine nefret saikiyle hukuka aykırı engel çıkarılması bu kapsamdadır. Rekabet, ruhsat veya sözleşme uyuşmazlığı tek başına yeterli değildir.
Nefret Saiki Nasıl İspatlanır?
Nefret saiki failin iç dünyasına ilişkin olduğundan çoğu dosyada doğrudan ikrar bulunmaz. Ayrımcı sözler, mesajlar, ilan metni, benzer durumdaki kişilere farklı uygulama, kararın zamanlaması, önceki davranışlar ve gerçek dışı gerekçeler birlikte değerlendirilir. Tek başına mağdurun belirli gruba mensup olması saikin ispatı değildir.
Karşılaştırma yapılırken kişiler gerçekten benzer durumda olmalıdır. Örneğin kiralama başvurusunda gelir, teminat ve tarih; işe alımda eğitim, deneyim ve pozisyon şartları; hizmette kapasite ve ödeme durumu kontrol edilir. Nesnel nedenin sonradan üretilip üretilmediği kayıtlarla sınanır.
TCK 122’nin TCK 115, TCK 216 ve Hakaretten Ayrımı
TCK 122 ekonomik alandaki dört engellemeyi ve özel nefret saikini arar. TCK 115 belirli kişinin inanç, kanaat, ibadet veya yaşam tarzı özgürlüğüne cebir, tehdit ya da hukuka aykırı müdahaleyi korur. TCK 216 halk kesimlerine yönelik aleni tahrik veya belirli aşağılama fiillerini; TCK 125 ise kişiye yönelen onur kırıcı isnat veya sözü düzenler.
Ayrımcı bir söz ekonomik hakkı engellemese bile hakaret ya da başka bir suç olabilir. Buna karşılık hizmetin sessizce reddedilmesi, nefret saiki başka delillerle ispatlanabiliyorsa TCK 122 oluşturabilir. Aleniyet TCK 122’nin zorunlu unsuru değildir; ancak mal veya hizmetin kamuya arz edilmiş olması gerekir.
Şikâyet, Uzlaştırma, Mahkeme ve Zamanaşımı
TCK 122 şikâyete bağlı değildir; savcılık resen soruşturur ve uzlaştırma uygulanmaz. Görevli mahkeme asliye ceza mahkemesidir. Kanuni ceza 1–3 yıl hapis, genel dava zamanaşımı 8 yıldır. Somut sonuç ceza ve diğer koşullar oluşursa erteleme veya HAGB değerlendirilebilir; otomatik uygulanmaz.
Ceza şikâyeti dışında ayrımcılığın türüne göre TİHEK, iş mahkemesi, tüketici hakem heyeti/mahkemesi, idare mahkemesi veya tazminat davası gündeme gelebilir. Bu yolların süreleri ve ispat ölçüleri farklıdır; ceza soruşturmasının sonucunu beklemek hak kaybına yol açabilir.
Nefret ve Ayırımcılık Dosyasında Deliller
- Kamuya arzı gösteren ilan, internet sayfası veya mağaza kaydı.
- Başvuru formu, teklif, rezervasyon, işe alım veya kira yazışmaları.
- Ayrımcı ya da nefret içeren söz ve mesajların orijinali.
- Benzer durumdaki diğer kişilere uygulamayı gösteren karşılaştırılabilir kayıtlar.
- Failin ileri sürdüğü nesnel nedenin olay tarihindeki belgesi.
- Tanıkların doğrudan gördüğü veya duyduğu olgular.
- Fiili engelleme sonucu: satışın, hizmetin, işe alımın veya ekonomik faaliyetin gerçekleşmemesi.
Ceza Şikâyeti ile Eşitlik ve Tazminat Yolları Nasıl Ayrılır?
Ceza şikâyetinde savcılık, şüpheden sanık yararlanır ilkesi çerçevesinde nefret saiki ve dört seçimlik hareketten birini araştırır. Başvuruda ayrımcılık nedeni, failin söz veya davranışı, kamuya arz, karşılaştırılabilir kişi ve fiili engelleme ayrı başlıklarla sunulmalıdır. Sadece mağdurun gruba aidiyeti veya sonuçtan duyduğu rahatsızlık suçun bütün unsurlarını ispatlamaz.
TİHEK veya iş hukuku başvurusunda korunan ayrımcılık nedenleri ve ispat kolaylıkları TCK 122’den daha geniş olabilir. İşe alınmama yanında çalışma koşulları, ücret ve fesih; mal veya hizmet alanında ise tüketici ve sözleşme hükümleri ayrıca koruma sağlayabilir. Bu nedenle savcılığın kovuşturmaya yer olmadığı kararı diğer başvuru yollarını kendiliğinden ortadan kaldırmaz.
Tazminat talebinde zarar, nedensellik ve hukuka aykırılık; ceza dosyasından farklı standartlarla değerlendirilir. İlanın ekran görüntüsü yanında kaynak adresi ve tarih bilgisi, yazışmanın tamamı, başvuru belgeleri ve benzer kişilere sunulan koşullar erken aşamada korunmalıdır. Hukuka aykırı şekilde kişisel veri veya özel konuşma elde etmekten kaçınılmalıdır.
Görev, Yetki ve Süre Notu
Bu içerikte açıklanan genel kuralların uygulanması; uyuşmazlığın veya isnadın niteliğine, tarafların sıfatına, olay ya da işlemin yerine ve özel kanun hükümlerine göre değişebilir. Görevli ve yetkili merci ile başvuru süresi somut olay bakımından ayrıca belirlenir.
TCK 122 Hakkında Sık Sorulan Sorular
1. Nefret ve ayırımcılık suçunun cezası nedir?
TCK 122 uyarınca ceza 1 yıldan 3 yıla kadar hapistir.
2. Her ayrımcılık TCK 122 suçu mudur?
Hayır. Kanunda sayılan farklılık, bu farklılıktan kaynaklanan nefret saiki ve dört ekonomik engellemeden biri birlikte bulunmalıdır.
3. TCK 122’de hangi farklılıklar korunur?
Dil, ırk, milliyet, renk, cinsiyet, engellilik, siyasi düşünce, felsefi inanç, din ve mezhep farklılıkları sayılmıştır.
4. Yaş nedeniyle ayrımcılık TCK 122 midir?
Yaş madde metninde sayılmadığından fail aleyhine kıyasla TCK 122 uygulanamaz; iş veya eşitlik hukuku yolları yine mümkün olabilir.
5. Ev kiraya vermemek suç olabilir mi?
Taşınmaz kamuya arz edildiği hâlde kişiye kanunda sayılan farklılıktan kaynaklanan nefret nedeniyle kiralanmıyorsa TCK 122 gündeme gelebilir.
6. Restoran veya otel hizmet vermeyi reddederse suç oluşur mu?
Hizmet kamuya sunulmuşsa ve ret kanunda sayılan farklılıktan kaynaklanan nefret nedeniyse TCK 122 oluşabilir. Kapasite veya ödeme gibi nesnel nedenler ayrıdır.
7. İşe almamak TCK 122 olabilir mi?
Adayın kanunda sayılan özelliğinden kaynaklanan nefret nedeniyle işe alınması engellenirse olabilir; nitelik ve deneyim gibi nesnel ölçütler karşılaştırılır.
8. İşten çıkarma TCK 122 kapsamında mıdır?
Madde açıkça işe alınmayı sayar. Ayrımcı fesih iş hukuku, tazminat ve olayın niteliğine göre başka suç hükümleri kapsamında değerlendirilir.
9. Nefret saiki nasıl ispatlanır?
Sözler, mesajlar, ilanlar, benzer kişilere farklı uygulama, kararın zamanlaması ve ileri sürülen gerekçenin gerçekliği birlikte değerlendirilir.
10. TCK 122 şikâyete tabi midir?
Hayır. Suç resen soruşturulur.
11. TCK 122 uzlaştırmaya tabi midir?
Hayır. Nefret ve ayırımcılık suçu uzlaştırma kapsamında değildir.
12. Ceza şikâyeti dışında nereye başvurulabilir?
Olayın türüne göre TİHEK, iş mahkemesi, tüketici mercileri, idare mahkemesi veya tazminat davası gündeme gelebilir; süreler ayrı takip edilmelidir.
Nefret ve Ayırımcılık suçunda kanuni unsurlar nelerdir?
Suçun maddi ve manevi unsurları, fail ve mağdur sıfatı, fiilin konusu ve özel şartlar birlikte incelenir. TCK 122 hükmü somut olayın gerçekleşme biçimine göre uygulanır.
Nefret ve Ayırımcılık bakımından benzer suçlarla ayrım nasıl yapılır?
Ayrım; failin sıfatı, hareketin niteliği, suçun konusu, kast ve varsa özel amaç şartı üzerinden yapılır. Bağlantılı suç tipleriyle TCK 122 birlikte değerlendirilir.
Nefret ve Ayırımcılık iddiasında hangi deliller incelenir?
Resmî kayıtlar, belgeler, kamera ve ses kayıtları, dijital veriler, mesajlar, tanık anlatımları ve bilirkişi incelemeleri somut olaya göre değerlendirilir. Hukuka aykırı deliller hükme esas alınamaz.
Resmî Kaynaklar
TCK 122 uygulama kontrol listesi
TCK 122 bakımından suçun unsurları, deliller ve savunma birlikte değerlendirilir.
- TCK 122 için maddi ve manevi unsurlar belirlenir.
- TCK 122 dosyasında deliller karşılaştırılır.
- TCK 122 soruşturmasında usul işlemleri denetlenir.
- TCK 122 yargılamasında görev, yetki ve yaptırım incelenir.
- TCK 122 kararına karşı kanun yolu süreleri takip edilir.
Yazar ve Hukuki İnceleme
Av. Halil Bakırcı
Mersin Barosu Sicil No: 3472
Av. Halil Bakırcı, Mersin Barosu’na 3472 sicil numarasıyla kayıtlıdır ve Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosunda avukatlık yapmaktadır. Bu içerik genel hukuki bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır.
Yayın tarihi: 16 Ağustos 2026
Somut olayın özelliklerine göre hukuki değerlendirme değişebilir; bu içerik sonuç garantisi vermez.
Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu – Mersin Ofisi
Adres: İhsaniye Mahallesi, 4903. Sokak, Profit İş Merkezi No:23, Kat:3, Daire:14, 33070 Akdeniz/Mersin, Türkiye
Hukuki konu hakkında iletişim
İlk iletişimde konuyu, bulunduğunuz ülke veya ili ve varsa tebliğ ya da son işlem tarihini kısaca belirtebilirsiniz. T.C. kimlik numarası, sağlık verisi veya kişisel belge göndermeyiniz. Mesajlaşma tek başına hukuki görüş veya avukatlık ilişkisi oluşturmaz.