Teminat Amacıyla Verilen Bono Faktoring Şirketi Tarafından Takibe Konulabilir mi? | 6361 m.9/2-3 (2026)

Kısa ve net cevap: Bir bononun taraflar arasında “teminat amacıyla” verilmiş olması tek başına kambiyo takibini otomatik olarak hükümsüz hâle getirmez. Ancak bono bir faktoring şirketine devredilmişse 6361 sayılı Kanun m.9/2 ayrıca uygulanır: faktoring şirketi, kambiyo senedine dayalı olsa bile bir mal veya hizmet satışından doğduğu fatura ile tevsik edilemeyen alacağı devralamaz veya tahsilini üstlenemez. Bu nedenle faktoring şirketinin elindeki bononun yalnız şeklen bono olması yeterli değildir; faktoring işlemine konu alacağın Kanunun aradığı ticari satış ve tevsik şartını karşılaması gerekir. Bono geçerli bir kambiyo senedi niteliğindeyse 6361 m.9/3’teki defi rejimi de ayrıca incelenir.

Teminat bonosu ne demektir?

“Teminat bonosu” kanunda ayrı bir kambiyo senedi türü değildir. Uygulamada bu ifade, bir borcun doğması, gereği gibi ifa edilmemesi veya belirli bir riskin gerçekleşmesi hâlinde kullanılmak üzere verilen bonoyu anlatır. Bu nedenle hukuki inceleme yalnız senedin başlığına bakılarak yapılamaz. Senedin TTK’daki bono unsurlarını taşıyıp taşımadığı, hangi temel ilişki için verildiği, alacağın gerçekten doğup doğmadığı ve senedin hangi şartta paraya çevrileceğinin ayrıca belirlenmesi gerekir.

Faktoring ilişkisi bulunduğunda bu incelemeye 6361 sayılı Kanun m.9/2 eklenir. Kanun, faktoring şirketinin faaliyet alanını mal veya hizmet satışından doğan ve öngörülen şekilde tevsik edilebilen alacaklarla sınırlar. Dolayısıyla taraflar arasında “teminat” sözcüğü kullanılmasa bile faktoring işlem dosyasındaki gerçek alacak kaynağı araştırılmalıdır.

Bono teminat amacıyla verilince geçersiz olur mu?

Hayır. Teminat amacı, bonoyu kendiliğinden geçersiz kılan bir unsur değildir. Bono TTK m.776’daki zorunlu unsurları taşıyorsa şeklen bono niteliği kazanabilir. Buna karşılık senedin hangi sebeple verildiği, borcun doğup doğmadığı ve senedin ne zaman kullanılabileceği taraflar arasındaki temel ilişki bakımından önemini korur. Senet teminat için verilmiş ve teminatın paraya çevrilmesini gerektiren şart hiç gerçekleşmemişse borçlu bu olguyu hukuken ileri sürebilir.

Faktoring şirketi bakımından ayrıca özel faaliyet sınırlaması vardır. Şirket “elimde şeklen geçerli bono var” demekle 6361 m.9/2’deki tevsik yükümlülüğünden kurtulamaz. Kanun, kambiyo senedine dayanan alacağı da açıkça maddenin kapsamına almıştır.

6361 m.9/2 neden belirleyicidir?

6361 m.9/2’nin açık kuralına göre faktoring şirketi, Kurulca belirlenen usul ve esaslar çerçevesinde kambiyo senetlerine dayalı olsa dahi, bir mal veya hizmet satışından doğmuş fatura ile tevsik edilemeyen alacakları devralamaz veya tahsilini üstlenemez. Hükmün amacı faktoring faaliyetinin gerçek ticari alacak finansmanı niteliğinde kalmasını sağlamaktır.

Bu nedenle faktoring şirketinin bir bonoyu iktisap ederken yalnız senedin şekli unsurlarını kontrol etmesi yeterli değildir. İşlem dosyasında fatura veya mevzuatın kabul ettiği tevsik belgeleriyle temel alacağın bağlantısı kurulmalıdır. Doğacak alacaklarda ise Faktoring İşlemlerinde Uygulanacak Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik kapsamında sözleşme, sipariş, proforma fatura veya benzeri belgelerle ticari ilişki ve alacağın doğacağı yapı takip edilmelidir.

Faktoring şirketi hangi alacağı devralamaz?

Mal veya hizmet satışından kaynaklanmayan, sadece tarafların kendi aralarında düzenlediği soyut bir borç belgesine dayanan ve 6361 m.9/2’deki tevsik şartını karşılamayan alacak faktoring şirketince devralınamaz. Aynı şekilde gerçek bir satış ilişkisi bulunsa bile alacağın faturayla veya Kurul düzenlemelerinin kabul ettiği belgelerle tevsik edilemediği durumda kanuni koşul sağlanmış olmaz.

Bu ayrım özellikle “hesap açılırken boş veya ileri tarihli senet alındı”, “borç çıkarsa kullanılmak üzere bono verildi” ya da “mal teslimi gerçekleşmeden yüksek tutarlı senet alındı” iddialarında kritiktir. Her olayda senet, fatura, sipariş, teslim belgesi, cari hesap ve ödeme hareketleri aynı tarih çizelgesinde karşılaştırılmalıdır.

Fatura ile bono arasındaki bağ nasıl kurulmalıdır?

Faktoring şirketinin işlem dosyasında hangi faturanın hangi alacağa karşılık geldiği belirlenebilmelidir. Faturadaki satıcı, alıcı, mal veya hizmet, tutar, tarih ve vade ile devralınan alacağın kayıtları birbirini doğrulamalıdır. Bono varsa bono bedelinin hangi ticari alacağı güvence altına aldığı veya hangi alacağın ifası için düzenlendiği de dosyadaki belgelerden takip edilebilmelidir.

Sadece aynı taraflar arasında geçmişte ticaret yapılmış olması, her bononun otomatik biçimde o ticaretten doğduğunu göstermez. Uyuşmazlık hâlinde belirli senet ile belirli alacak arasındaki ilişkinin kurulması gerekir. Bu nedenle genel cari hesap dökümü yerine işlem bazlı eşleştirme önem taşır.

Bono tutarı fatura tutarını aşabilir mi?

6361 m.9/2 aynı faturaya dayalı birden çok faktoring şirketine yapılan kısmi temliklerin toplamının fatura tutarını aşamayacağını açıkça düzenler. Tek bir faktoring işleminde de devredilen alacağın gerçek ve tevsik edilmiş ticari alacakla uyumlu olması gerekir. Bono tutarı ile fatura veya faktoring alacağı arasında büyük bir fark bulunması, işlem dosyasının ayrıntılı incelenmesini zorunlu kılar.

Örneğin düşük tutarlı ticari işlem karşılığında çok daha yüksek tutarlı, genel teminat niteliğinde bir bono alınmışsa faktoring şirketinin takip ettiği tutarın hangi somut fatura veya alacaklardan oluştuğu gösterilmelidir. Fazla tutarın sırf senette yazması, 6361 m.9/2 bakımından tevsik sorununu ortadan kaldırmaz.

Borç hiç doğmamışsa ne olur?

Teminatın güvence altına aldığı temel borç hiç doğmamışsa, borçlunun “borçlu olmadığının tespiti” talebi gündeme gelebilir. İcra takibi başlamışsa İİK m.72 kapsamında menfi tespit davası açılması mümkündür. Ancak kambiyo senedinin üçüncü kişiye devri ve 6361 m.9/3’teki defi sınırlaması, hangi savunmanın faktoring şirketine karşı ileri sürülebileceğinin ayrıca incelenmesini gerektirir.

Burada savunma “senet teminattı” cümlesinden ibaret bırakılmamalıdır. Teminat sözleşmesi, faturalar, teslim kayıtları, hesap ekstreleri, ödemenin yapılmadığını veya borcun doğmadığını gösteren ticari kayıtlar ve faktoring şirketinin işlem dosyası birlikte değerlendirilmelidir.

Borç daha önce ödenmişse ne olur?

Aynı temel borç daha önce tamamen ifa edilmişse borcun sona erdiği savunması gündeme gelir. Ödemenin hangi borca ilişkin olduğunun banka dekontu, açıklama, makbuz, cari hesap mutabakatı ve muhasebe kayıtlarıyla belirlenmesi gerekir. Bir borcun ödenmiş olması, farklı ve bağımsız bir alacağı ortadan kaldırmaz; bu nedenle ödeme ile takibe konu senet arasındaki bağ açık kurulmalıdır.

Faktoring şirketi takibe geçmişse ödeme tarihinin devir tarihinden önce mi sonra mı olduğu, ödeme kime yapıldığı ve borçlunun devirden haberdar olup olmadığı ayrıca önem taşır. Alacağın devriyle ilgili genel hükümler ve faktoring sözleşmesinin bildirim kayıtları birlikte incelenmelidir.

6361 m.9/3 hangi defileri sınırlar?

6361 m.9/3, bir kambiyo senedinin ciro yoluyla faktoring şirketine devri hâlinde, senet borçlusunun düzenleyen veya önceki hamillerden biriyle doğrudan ilişkisinden doğan defileri faktoring şirketine karşı ileri süremeyeceğini; ancak faktoring şirketi senedi iktisap ederken bile bile borçlunun zararına hareket etmişse bu korumanın uygulanmayacağını düzenler.

Bu hüküm, “teminat amacı” iddiasının mutlaka reddedileceği anlamına gelmez. Önce savunmanın senet metninden doğan bir defi mi, mutlak defi mi yoksa temel ilişkiden kaynaklanan şahsi defi mi olduğu belirlenir. Sonra faktoring şirketinin iktisap koşulları ve m.9/3 istisnası incelenir.

Faktoring şirketinin kötü niyeti neden önemlidir?

Kanun “bile bile borçlunun zararına hareket” ölçütünü açıkça kullanır. Bu nedenle faktoring şirketinin senedi devraldığı tarihte elindeki belgeler önem taşır. Faturanın bulunmaması, fatura ile senet arasında açık uyumsuzluk, borcun sona erdiğini gösteren kayıtlar veya teminat şartını açıkça ortaya koyan sözleşme gibi belgeler işlem dosyasında mevcutsa bunların etkisi somut uyuşmazlıkta değerlendirilir.

Kötü niyet soyut iddiayla değil, iktisap tarihindeki bilgi ve belgelerle ispatlanmalıdır. Faktoring şirketinin mevzuat gereği yaptığı istihbarat ve belge kontrolü de bu nedenle delil değerine sahiptir.

Kambiyo takibinde hangi belgeler incelenmelidir?

Öncelikle senedin aslı veya UYAP/icra dosyasındaki örneği, düzenleme tarihi, vade, bedel, lehtar, ciro zinciri ve imza kontrol edilir. Ardından faktoring sözleşmesi, alacak bildirim formu, temlik kayıtları, fatura veya fatura yerine geçen belgeler, sevk/teslim kayıtları, cari hesap dökümü ve tahsilat hareketleri incelenir.

Takibin dayandığı alacağın hangi fatura grubundan oluştuğu netleştirilmeden savunma kurulması hatalıdır. Özellikle birden fazla fatura ve birden fazla senet bulunan ticari ilişkilerde işlem eşleştirme tablosu hazırlanması uyuşmazlığı somutlaştırır.

Menfi tespit davası ne zaman gündeme gelir?

Borçlu, icra takibinden önce veya takip sırasında borçlu olmadığının tespiti için İİK m.72’ye dayanabilir. Takipten önce açılan davada mahkeme, kanundaki teminat koşuluyla takibin durdurulmasına yönelik ihtiyati tedbir verebilir. Takip başladıktan sonra ise İİK m.72, tedbir yoluyla takibin durdurulmasına izin vermez; kanundaki koşullarla icra veznesine giren paranın alacaklıya ödenmemesi istenebilir.

Bu nedenle dava zamanlaması stratejik değil, doğrudan kanuni sonuç doğuran bir konudur. Ayrıntılı açıklama için faktoringe verilen çek veya bonoda borçlunun defileri başlıklı rehberle birlikte İİK m.72 hükümleri değerlendirilmelidir.

Teminat kaydı senet üzerinde yazıyorsa sonuç değişir mi?

Senedin üzerinde teminat ilişkisini açıkça gösteren bir kayıt bulunması, üçüncü kişinin senedin hangi ilişki için verildiğini bilmesi bakımından önemlidir. Ancak kaydın kambiyo vasfına etkisi kullanılan ifadenin içeriğine göre ayrıca incelenir. Senedi belirli bir sözleşmeye sıkı biçimde bağlayan kayıt ile yalnız ödeme sebebini açıklayan kayıt aynı hukuki sonucu doğurmaz.

Bu nedenle senet üzerindeki her kelime aynen okunmalı, sonradan doldurma iddiası varsa senedin düzenlenme süreci ve teslim koşulları delillendirilmelidir. Fotoğraf, tarama, e-posta eki ve teslim tutanağı gibi önceki nüshalar uyuşmazlıkta belirleyici olabilir.

Ayrı teminat sözleşmesi varsa nasıl kullanılır?

Taraflar bononun yalnız belirli şartların gerçekleşmesi hâlinde kullanılacağını yazılı bir sözleşmeyle belirlemiş olabilir. Böyle bir belge, temel ilişki ve senedin veriliş amacı bakımından güçlü delildir. Faktoring şirketine karşı etkisi ise senedin devir biçimi, faktoring şirketinin belgeyi bilip bilmediği ve 6361 m.9/3 koşullarıyla birlikte değerlendirilir.

Teminat sözleşmesi tarih, senet bedeli, vade, seri numarası veya taraf bilgileriyle senedi açıkça tanımlıyorsa ispat gücü artar. Genel ifadeli ve hangi senedi kapsadığı belli olmayan belgeler daha fazla uyuşmazlık yaratır.

İspat yükü hangi noktada yoğunlaşır?

Menfi tespit davasında davacı borçlu, borç doğurucu belgenin varlığı karşısında borçlu olmadığını dayandırdığı vakıaları ispatlamak zorundadır; somut savunmaya göre ispat yükünün konusu değişebilir. Faktoring şirketi de kendi alacak hakkının ve devrin dayandığı işlem dosyasını ortaya koyar. 6361 m.9/2’nin emredici faaliyet kuralı nedeniyle fatura-tevsik zincirinin dosyada bulunup bulunmadığı ayrıca denetlenir.

“Para bana verilmedi” veya “senet teminattı” şeklindeki tek cümleli savunma yeterli hukuki kurgu değildir. Hangi borcun doğmadığı, hangi ödemenin yapıldığı, hangi faturanın bulunmadığı veya hangi teminat şartının gerçekleşmediği açıkça gösterilmelidir.

Faktoring işlem dosyasından hangi kayıtlar istenmelidir?

Faktoring sözleşmesi, temlik bildirimleri, finansman ödeme dekontları, müşteri hesap kartı, devralınan faturalar, fatura doğrulama/teyit kayıtları, çek-bono listeleri, ciro kayıtları, istihbarat notları, tahsilat çizelgesi ve varsa borçlu teyitleri dosyada aranmalıdır. Doğacak alacak devri varsa sipariş, proforma fatura veya sözleşme gibi belgeler de önemlidir.

Bu belgeler senedin gerçek ticari alacakla eşleşip eşleşmediğini gösterir. faktoring şirketinin faturasız alacağı devralması konulu rehber 6361 m.9/2’nin temel tevsik şartını ayrıca açıklar.

Uygulamada en sık yapılan hata nedir?

En sık hata, uyuşmazlığı yalnız “bono geçerli mi?” sorusuna indirgemektir. Faktoring dosyasında aslında üç ayrı katman vardır: bononun TTK bakımından şekli geçerliliği, temel borcun doğup doğmadığı ve 6361 sayılı Kanun bakımından faktoring şirketinin bu alacağı devralmaya yetkili olup olmadığı. Bu katmanlar birbirinden ayrılmadan yapılan inceleme eksik kalır.

İkinci hata, ödeme veya teminat iddiasını tarih çizelgesi kurmadan ileri sürmektir. Düzenleme, ciro, faktoring finansmanı, fatura, teslim, ödeme ve takip tarihleri tek tabloda birleştirildiğinde uyuşmazlığın çekirdeği çoğu zaman görünür hâle gelir.

Faktoring teminat bonosu kontrol listesi

• Bononun TTK m.776’daki zorunlu unsurlarını taşıyıp taşımadığını kontrol edin.
• Senedin hangi sözleşme ve hangi borç için verildiğini belirleyin.
• Faktoring şirketinin devraldığı alacağa ait faturaları tek tek eşleştirin.
• 6361 m.9/2’deki mal veya hizmet satışı ve tevsik şartını denetleyin.
• Faktoring finansmanının ne zaman ve kime ödendiğini tespit edin.
• Borçlu tarafından daha önce yapılmış ödemeleri senetle ilişkilendirin.
• Ciro zincirini ve faktoring şirketinin senedi iktisap tarihini çıkarın.
• Teminat sözleşmesi veya senet üzerindeki teminat kaydını saklayın.
• 6361 m.9/3 bakımından faktoring şirketinin iktisap anındaki bilgisini gösteren delilleri belirleyin.
• İcra takibi varsa İİK m.72 ve kambiyo takibine özgü süreleri ayrı ayrı kontrol edin.

Sık sorulan sorular

1. Teminat bonosu geçersiz midir?

Hayır. Teminat amacı tek başına bonoyu geçersiz kılmaz; senedin şekli ve temel ilişkinin şartları ayrıca incelenir.

2. Faktoring şirketi her bonoyu satın alabilir mi?

Hayır. 6361 m.9/2, kambiyo senedine dayansa bile fatura veya mevzuata uygun biçimde tevsik edilemeyen mal/hizmet alacağının devralınmasını yasaklar.

3. Fatura yoksa kambiyo takibi kesin iptal olur mu?

Faturanın yokluğu faktoring faaliyetinin 6361 m.9/2’ye uygunluğu bakımından doğrudan hukuki sorundur; takibin sonucu senedin niteliği, takip yolu ve ileri sürülen dava/şikâyet sebepleriyle birlikte belirlenir.

4. Borç ödendiyse aynı bono takip edilebilir mi?

Ödeme takibe konu aynı borcu sona erdirmişse borçlu ödeme olgusunu ileri sürebilir ve ispatlayabilir.

5. Menfi tespit davası açılabilir mi?

Evet. İİK m.72, takipten önce veya takip sırasında borçlu olmadığının tespiti için dava açılmasına izin verir.

6. Takip başladıktan sonra tamamen durdurulabilir mi?

İİK m.72 uyarınca takipten sonra açılan menfi tespit davasında ihtiyati tedbirle takibin durdurulmasına karar verilemez; kanundaki koşullarla icra veznesindeki paranın alacaklıya verilmemesi istenebilir.

7. Teminat sözleşmesi faktoring şirketine karşı ileri sürülebilir mi?

Belgenin etkisi ciro, defi türü ve 6361 m.9/3’teki bile bile borçlunun zararına hareket istisnası çerçevesinde değerlendirilir.

8. Faktoring şirketinin elindeki fatura yeterli midir?

Faturanın takibe konu alacak ve senetle gerçekten eşleşmesi gerekir; işlem dosyasındaki diğer belgelerle birlikte kontrol edilmelidir.

9. Aynı fatura birden fazla faktoring şirketine verilebilir mi?

Kısmi temlikler mümkündür; ancak 6361 m.9/2 gereği aynı faturaya dayalı kısmi temliklerin toplamı fatura tutarını aşamaz.

10. İlk yapılacak işlem nedir?

İcra dosyası, senet aslı/örneği, faktoring sözleşmesi, fatura ve banka hareketlerini tek dosyada toplayıp tarih-tutar eşleştirmesi yapmaktır.

Resmî kaynaklar

• 6361 sayılı Finansal Kiralama, Faktoring, Finansman ve Tasarruf Finansman Şirketleri Kanunu
• 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu
• 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu

Bu içerik 22 Eylül 2026 tarihinde 6361 sayılı Kanun m.9/2-3, TTK’nın bono hükümleri ve İİK m.72’nin güncel metni esas alınarak hazırlanmıştır. Kaynağı doğrulanmamış yargı kararı kullanılmamıştır.

Yazar: Avukat Halil BAKIRCI — Mersin Barosu Sicil No: 3472
Hukuki kontrol: Av. Emirhan Keskin
(E-İMZALIDIR)