Tereke Nasıl Koruma Altına Alınır? TMK m.589-590 ile Mühürleme ve Defter Tutma | 2026
Kısa ve net cevap: Türk Medeni Kanunu m.589 uyarınca mirasbırakanın son yerleşim yerindeki sulh hukuk hâkimi, tereke mallarının korunması ve hak sahiplerine geçmesini sağlamak için gerekli bütün önlemleri istem üzerine veya gerektiğinde kendiliğinden alır. Bu önlemler özellikle terekenin yazımının yapılması, gerektiğinde mühürleme, para ve kıymetli evrakın güvenli yere alınması ve malların yönetiminin güvence altına alınmasıdır. TMK m.590 ise belirli hâllerde terekenin resmî defterinin tutulmasını zorunlu kılar; mirasçılardan veya ilgililerden biri de ölüm tarihinden başlayarak bir ay içinde defter tutulmasını isteyebilir. Koruma önlemi mirasın paylaşılması değildir; amaç malvarlığının kaybolmasını, kaçırılmasını veya değer yitirmesini önleyerek terekeyi gerçek hak sahiplerine sağlıklı biçimde ulaştırmaktır.
TMK m.589 Terekenin Korunması İçin Hangi Kuralı Getirir?
Miras, mirasbırakanın ölümüyle kanun gereği mirasçılara geçer. Ancak ölüm ile mirasçıların malvarlığını fiilen teslim alıp paylaşması arasındaki dönemde tereke mallarının kaybolması, üçüncü kişilerce alınması, bozulması veya değer kaybetmesi mümkündür. TMK m.589 bu ara dönemi koruyan özel bir yargısal mekanizma kurar.
Mirasbırakanın yerleşim yeri sulh hâkimi, tereke mallarının korunmasını ve hak sahiplerine geçmesini sağlamak üzere gerekli bütün önlemleri alır. Hüküm yalnız mirasçının talebine bağlı değildir; koşullar gerektiriyorsa hâkim kendiliğinden de koruyucu önleme karar verebilir.
Koruma önlemlerinin amacı kimin ne kadar miras alacağını kesin olarak çözmek değildir. Mirasçılık sıfatı, vasiyetname, saklı pay, reddi miras veya paylaşım uyuşmazlıkları ayrıca değerlendirilir. TMK m.589’un işlevi, uyuşmazlık çözülene kadar malvarlığını güvenceye almaktır.
Bu nedenle başvuruda “bütün malları bana teslim edin” gibi paylaşım talebi yerine hangi malın neden risk altında olduğu ve hangi geçici koruma önleminin gerekli olduğu somutlaştırılmalıdır. Hâkim önlemi tehlikenin niteliğine göre belirler.
Sulh Hâkimi Hangi Koruma Önlemlerini Alabilir?
TMK m.589 önlemleri sınırlı sayıda kapalı liste olarak düzenlemez. Kanun, gerekli bütün önlemler ifadesini kullanır ve özellikle terekenin yazımını, mühürlenmesini, para ve kıymetli evrakın uygun yerde saklanmasını ve benzeri güvenlik tedbirlerini örnekler.
Terekenin yazımı, ölüm anında mevcut taşınırların, değerli eşyaların, belgelerin ve gerektiğinde borç-alacak ilişkilerinin kayıt altına alınmasını sağlar. Böylece daha sonra “bu eşya evde yoktu” veya “ölümden sonra kayboldu” tartışması azaltılır.
Mühürleme, özellikle konut, kasa, depo veya belirli bölümün kontrolsüz erişime kapatılması için kullanılabilir. Her terekenin otomatik olarak mühürlenmesi gerekmez. Risk yoksa daha hafif bir koruma yeterli olabilir.
Hâkim gerektiğinde tereke mallarının yönetimine ilişkin geçici düzenlemeler yapabilir. Bozulabilir ürün, kira geliri bulunan taşınmaz, devam eden ticari sözleşme veya işletme varsa yalnız kapıyı kilitlemek malvarlığını korumaya yetmeyebilir; değer kaybını önleyecek yönetim tedbiri gerekir.
Tereke Ne Zaman Mühürlenebilir?
Mühürleme ağır bir koruma tedbiridir. Mirasbırakanın evine, işyerine, depoya veya kasaya yetkisiz erişim tehlikesi varsa; mirasçılar arasında ciddi çekişme bulunuyorsa; bazı malların kaçırıldığına dair somut emare varsa veya tereke yazımı yapılana kadar malvarlığının aynen korunması gerekiyorsa gündeme gelebilir.
Mühürleme kararının kapsamı ölçülü olmalıdır. Mirasbırakanın eşi veya başka bir kişi aynı konutta yaşıyorsa konutun tamamının mühürlenmesi o kişinin temel yaşam ihtiyaçlarını ölçüsüz biçimde engelleyebilir. Hâkim hangi oda, kasa veya eşyanın korunacağına somut koşullara göre karar verir.
Günlük kullanım için zorunlu kişisel eşya ile tereke değeri taşıyan varlıklar ayrılmalıdır. Başvurucu da “evde değerli eşya var” demekle yetinmemeli; mümkünse eşyanın türünü, yerini ve kaçırılma riskini açıklamalıdır.
Mühür izinsiz bozulmamalıdır. Mahkemece konulan mühür üzerinde yetkisiz işlem yapılması ayrıca hukuki ve ceza hukuku sonuçları doğurabilir. Terekeye erişim gerektiğinde mahkemeden usulüne uygun işlem talep edilmelidir.
TMK m.590’a Göre Terekenin Defteri Hangi Hâllerde Tutulur?
TMK m.590, bazı durumlarda terekenin defterinin tutulmasını özel olarak düzenler. Mirasçılar arasında vesayet altına alınmış veya vesayet altına alınması gereken kişi bulunması, mirasçılardan birinin uzun süredir bulunamaması ve temsilcisinin bulunmaması ya da mirasçılardan veya ilgililerden birinin ölüm tarihinden itibaren bir ay içinde istemde bulunması bu mekanizmayı gündeme getirir.
Defter tutma, tereke mallarının ve gerektiğinde ilgili borç-alacak durumunun sistematik biçimde kayda geçirilmesini sağlar. Böylece hem korunma hem de sonraki miras işlemleri bakımından daha güvenilir bir başlangıç verisi oluşur.
Bu koruma defteri, TMK’daki mirasın resmî defteri ve resmî tasfiye kurumlarıyla karıştırılmamalıdır. Her kurumun amacı, talep süresi ve hukuki sonucu farklıdır. TMK m.590’daki tereke defteri esas olarak koruma önlemidir.
Defter tutulması sırasında taşınırların nitelikleri, sayıları ve gerektiğinde yaklaşık değerleri kayda geçirilir. Tapulu taşınmazlar, banka hesapları ve araçlar gibi kayıtlı varlıklar da ilgili kurum kayıtlarından belirlenebilir.
Terekenin Defterinin Tutulmasını İsteme Süresi Kaç Gündür?
TMK m.590, mirasçılardan veya ilgililerden birinin talebine dayanan hâlde ölüm tarihinden başlayarak bir aylık süre öngörür. Bu nedenle mirasbırakanın malvarlığının hızla tespiti gerektiğini düşünen kişi başvuruyu geciktirmemelidir.
Bir aylık sürenin geçirilmesi, hâkimin TMK m.589 kapsamında gerekli diğer koruma önlemlerini hiçbir zaman alamayacağı anlamına gelmez. Ancak m.590’daki talebe bağlı özel defter tutma sebebi bakımından süre önemlidir.
Başvuruda ölüm tarihi, mirasçılık ilişkisi veya başvurucunun ilgisi, terekede bilinen malvarlığı ve defter tutulmasını gerekli kılan nedenler açıkça belirtilmelidir. “Miras konusunda sorun çıkabilir” şeklindeki soyut ifade yerine somut riskler yazılmalıdır.
Ölüm belgesi, nüfus kayıt örneği, tapu veya araç bilgisi, banka hesabı biliniyorsa hesap bilgisi ve evdeki değerli malları gösteren fotoğraflar başvuruya eklenebilir.
Terekedeki Para, Altın ve Kıymetli Evrak Nasıl Korunur?
Nakit para, altın, döviz, çek, senet, hisse belgesi ve benzeri kolayca taşınabilir değerler tereke açısından yüksek kaybolma riski taşır. Hâkim bunların tespiti ve güvenli yerde saklanmasına karar verebilir.
Bankada zaten mirasbırakan adına bulunan para, ölüm bilgisinin bankaya ulaşmasıyla bankacılık ve miras mevzuatına göre işlem görür. Mirasçılardan biri tek başına hesabı boşaltamaz. Veraset belgesi, vergi işlemleri ve banka prosedürleri ayrıca uygulanır.
Evde bulunan nakit ve ziynet eşyası bakımından en önemli konu, ölümden sonra bunların kim tarafından ne zaman alındığıdır. Mahkeme yazımı yapılmadan aile içinde elden paylaşım yapılması sonradan ispat sorununa yol açar.
Kıymetli evrakın vade veya başvuru süresi bulunuyorsa yalnız saklamak yeterli olmayabilir. Hak kaybını önlemek için gerekli yönetim veya ibraz işlemlerinin kim tarafından yapılacağı mahkemece düzenlenebilir.
Mirasbırakanın Evi ve Kişisel Eşyaları Nasıl Korunur?
Mirasbırakanın evinde hem ekonomik değeri olan tereke malları hem de aile bireylerinin kişisel eşyaları bulunabilir. Tereke koruması yapılırken bu iki grup ayrılmalıdır. Sağ kalan eşe, birlikte yaşayan çocuğa veya kiracıya ait eşya terekeye dahil değildir.
Evde elektronik cihaz, sanat eseri, koleksiyon, silah, değerli evrak veya yüksek değerli taşınır bulunuyorsa bunların seri numarası, fotoğrafı ve fiziki durumu kayıt altına alınmalıdır. Silah gibi özel ruhsat rejimine tabi eşya için ayrıca ilgili idari mevzuat uygulanır.
Anahtarların kimde olduğu, eve kimlerin giriş yaptığı ve ölümden sonra herhangi bir eşyanın çıkarılıp çıkarılmadığı önemlidir. Apartman kamera kayıtları veya tanıklar somut uyuşmazlıkta delil olabilir.
Evin uzun süre boş kalması hâlinde su, elektrik, güvenlik ve sigorta riskleri yönetilmelidir. Terekeyi korumak bazen yalnız mühürlemek değil, malvarlığının fiziksel değerini sürdürecek makul işlemleri yapmak anlamına gelir.
Mirasbırakanın Şirketi veya İşletmesi Varsa Ne Yapılır?
Mirasbırakanın şahıs işletmesi, şirket payı veya işletme faaliyeti bulunması tereke korumasını daha karmaşık hâle getirir. İşletmenin tamamen kapatılması müşteri sözleşmeleri, çalışan ücretleri ve mal stokları nedeniyle değer kaybına yol açabilir.
Limited veya anonim şirket payı mirasa dahil olabilir; ancak şirketin malvarlığı doğrudan mirasbırakanın tereke malı değildir. Şirket tüzel kişiliğinin varlıkları ile mirasbırakanın pay hakkı ayrılmalıdır.
Şahıs işletmesinde ise işletme varlıklarının terekeye dahil olup olmadığı, devam eden borç ve alacaklar, çalışan ilişkileri ve vergi yükümlülükleri ayrıntılı biçimde tespit edilmelidir. Hâkim gerekli yönetim önlemini alabilir.
Bu tür dosyalarda mali müşavir kayıtları, şirket defterleri, banka hareketleri ve ticaret sicili bilgileri önemlidir. Koruma işlemi ticari faaliyeti gereksiz yere durdurmadan değer kaybını önleyecek şekilde tasarlanmalıdır.
Tereke Koruma Önlemlerinin Giderlerini Kim Karşılar?
TMK m.589 koruma giderleri için özel düzenleme getirir. Önlem bir ilgilinin başvurusu üzerine alınıyorsa giderler ileride terekeden alınmak üzere başvurucu tarafından karşılanabilir; hâkimin kendiliğinden aldığı önlemlerde ise gerekli giderlerin kamu tarafından karşılanması ve sonradan terekeye yüklenmesi gündeme gelir. Somut mahkeme gideri ve avans uygulaması ilgili usul kurallarına göre yürütülür.
Keşif, bilirkişi, çilingir, taşıma, depo, güvenlik veya ekspertiz gideri doğabilir. Başvurucu talebin kapsamını gerçek riskle orantılı tutmalıdır; gereksiz geniş koruma masrafı terekenin değerini azaltabilir.
Koruma giderinin sonunda hangi mirasçıya yükleneceği değil, terekeye ait bir gider olup olmadığı değerlendirilir. Mirasçılar arasında paylaşım yapıldığında bu giderler tereke hesabında dikkate alınabilir.
Bir mirasçının haksız davranışı nedeniyle olağanüstü ek gider doğmuşsa genel sorumluluk hükümleri ayrıca değerlendirilebilir.
Görevli ve Yetkili Mahkeme Hangisidir?
Terekenin korunması ve defter tutulması işleri Sulh Hukuk Mahkemesinin görev alanındadır. Yetkili mahkeme mirasbırakanın son yerleşim yeri mahkemesidir.
Ölüm başka şehirde gerçekleşmiş olsa bile son yerleşim yeri belirleyicidir. Mirasbırakan hastanede başka ilde vefat etmiş olabilir; yerleşim yeri nüfus, adres ve fiilî yaşam kayıtlarıyla belirlenir.
Tereke malları başka illerdeyse yetkili sulh hâkimi gerekli işlemlerin yapılması için ilgili yer mahkemelerinden istinabe veya yardım isteyebilir. Taşınmazın başka şehirde olması her mal için ayrı koruma dosyası açılması gerektiği anlamına gelmez.
Vasiyetnamenin teslimi ve açılması da aynı mirasbırakanın son yerleşim yeri sulh hukuk mahkemesi çevresinde yürütülür. Konu hakkında TMK 596-597 vasiyetname rehberi ayrıca incelenebilir.
Tereke Koruma Başvurusunda Hangi Belgeler Sunulmalıdır?
- Ölüm belgesi veya nüfus kayıt bilgisi,
- Mirasbırakanın son yerleşim yeri belgesi,
- Başvurucunun mirasçı veya ilgili olduğunu gösteren kayıtlar,
- Bilinen taşınmaz, araç ve banka bilgileri,
- Evdeki değerli taşınırların fotoğraf veya listesi,
- Kaçırılma ya da zarar tehlikesini gösteren mesaj, kamera veya tanık bilgisi,
- Şirket payı varsa ticaret sicili kayıtları,
- Kira gelirleri ve devam eden sözleşmeler,
- Varsa vasiyetname ve ölüme bağlı tasarruf bilgileri,
- Talep edilen önlemin neden gerekli olduğunu gösteren diğer belgeler.
Başvuru mümkün olduğunca somut mal kalemleri ve riskler üzerinden hazırlanmalıdır. Mahkeme korunacak malın nerede olduğunu bilmiyorsa etkili önlem almak güçleşir.
Tereke yazımı öncesinde fotoğraf veya video alınması faydalıdır; ancak başvurucu mülkiyeti tartışmalı eşyayı kendi başına alıp başka yere götürmemelidir. Koruma mahkeme denetiminde yürütülmelidir.
Uygulamada En Sık Yapılan Hatalar
- Tereke korumasını miras paylaşımı sanmak.
- Mallar kaybolmaya başladıktan sonra başvuru yapmak.
- TMK 590’daki bir aylık talep süresini kaçırmak.
- Mirasbırakanla aynı evde yaşayan kişiye ait eşyayı da tereke saymak.
- Şirket malvarlığı ile mirasbırakanın şirket payını karıştırmak.
- Mühürleme talebini gerekçesiz şekilde bütün konuta yaymak.
- Evdeki para ve kıymetli evrakı mahkeme tespiti olmadan aile içinde paylaşmak.
- Vasiyetname bulunmuşsa TMK 596 teslim yükümlülüğünü ihmal etmek.
İlgili Site İçi Kaynaklar
Vasiyetnamenin teslimi için TMK 596-597 rehberi, diğer miras hukuku içerikleri için miras hukuku arşivi, güncel hukuki rehberler için blog ve yazar bilgisi için Av. Halil Bakırcı sayfası incelenebilir.
Terekenin Korunması Hakkında Sık Sorulan Sorular
Terekeyi kim koruma altına alır?
Mirasbırakanın son yerleşim yerindeki Sulh Hukuk Mahkemesi TMK m.589 uyarınca gerekli koruma önlemlerini alır.
Mahkeme kendiliğinden önlem alabilir mi?
Evet. TMK m.589 gerekli hâllerde sulh hâkiminin resen koruma önlemi almasına imkân tanır.
Tereke mühürlenmesi ne demektir?
Risk altındaki konut, kasa, oda veya eşyanın mahkeme denetiminde kontrolsüz erişime kapatılmasıdır. Her tereke otomatik mühürlenmez.
Defter tutulmasını isteme süresi kaç gün?
TMK m.590’daki ilgilinin talebine dayalı defter tutma sebebinde ölüm tarihinden itibaren bir ay önemlidir.
Evde bulunan altınları mirasçılar paylaşabilir mi?
Uyuşmazlık veya koruma ihtiyacı varsa önce tereke yazımı ve güvenli tespit yapılması gerekir. Kayıt dışı elden paylaşım sonradan ciddi ispat sorunu doğurur.
Sağ kalan eşin kişisel eşyaları da mühürlenir mi?
Terekeye ait olmayan kişisel mallar ayrılmalıdır. Koruma önlemi üçüncü kişinin mülkiyetine ölçüsüz müdahale etmemelidir.
Mirasbırakanın şirketi varsa şirket malları tereke midir?
Şirket tüzel kişiliğine ait mallar doğrudan tereke değildir; mirasbırakanın şirket payı veya ortaklık hakkı terekeye dahil olabilir.
Tereke koruma başvurusu için mirasçılık belgesi şart mı?
Başvurucunun ilgisini gösteren kayıt gerekir; acil koruma ihtiyacında mahkeme nüfus kayıtlarını kendisi de inceleyebilir. Somut dosyanın belgeleri değerlendirilir.
Koruma kararı mirasın kime ait olduğunu kesinleştirir mi?
Hayır. Koruma önlemi geçicidir; mirasçılık, vasiyetname, tenkis ve paylaşım uyuşmazlıkları ayrıca çözülür.
Görevli mahkeme hangisidir?
TMK m.589-590 kapsamındaki tereke koruma ve defter tutma işleri Sulh Hukuk Mahkemesinde yürütülür.
Resmî Kaynaklar
4721 sayılı Türk Medeni Kanunu
6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu
Bu içerik Av. Halil Bakırcı tarafından hazırlanmış, Av. Emirhan Keskin tarafından hukuki terminoloji ve güncel mevzuat yönünden incelenmiştir. Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu Mersin merkezlidir; Türkiye genelindeki dosyalar görev, yetki ve usul kuralları çerçevesinde Mersin’den koordine edilir.
Yazar: Av. Halil Bakırcı – Mersin Barosu Sicil No: 3472
İnceleyen: Av. Emirhan Keskin – Mersin Barosu Sicil No: 5507
Son mevzuat kontrolü: 15 Eylül 2026
Bu sayfa genel hukuki bilgilendirme amacı taşır. Somut tereke dosyasında ölüm tarihi, son yerleşim yeri, mirasçı ve ilgililer, malvarlığının niteliği, kaçırılma/zarar riski ve talep edilen koruma önleminin ölçülülüğü birlikte incelenmelidir.
Hukuki konu hakkında iletişim
İlk iletişimde konuyu, bulunduğunuz ülke veya ili ve varsa tebliğ ya da son işlem tarihini kısaca belirtebilirsiniz. T.C. kimlik numarası, sağlık verisi veya kişisel belge göndermeyiniz. Mesajlaşma tek başına hukuki görüş veya avukatlık ilişkisi oluşturmaz.
