Terk Suçu ile Yardım Yükümlülüğünün İhlali Arasındaki Fark

Mersin’de Terk ve Yardım Dosyaları

Mersin’de bakım sözleşmesi, vardiya, 112 ve kamera kayıtları gecikmeden korunmalıdır. Mersin ceza avukatı · İletişim

Hukukçu İncelemesi ve E-E-A-T Bilgisi

TCK 97 mi TCK 98 mi? Üç Kapılı Nitelendirme Testi

Bir kişiyi yardımsız bırakma dosyasında doğru soru yalnız “yardım edildi mi?” değildir. TCK 97 mi TCK 98 mi ayrımı için olay üç kapıdan geçirilmelidir. İlk kapı, failin mağduru koruma ve gözetme konusunda olaydan önce doğmuş özel bir hukuki görevi bulunup bulunmadığıdır. İkinci kapı, bu görev varken mağdurun fiilen kendi hâline bırakılıp bırakılmadığıdır. Üçüncü kapı ise özel görev yoksa genel yardım veya derhal bildirim imkânının kullanılıp kullanılmadığıdır.

Bu sıralama önemlidir. Doğrudan TCK 98’e gidilirse ebeveyn, bakıcı veya görevlinin özel sorumluluğu gözden kaçabilir. Sadece akrabalık veya olay yerinde bulunma görülerek TCK 97 uygulanırsa da kanunda aranan özel yükümlülük varsayımla kurulmuş olur. Her kapı ayrı delille açılmalıdır.

Koruma ve Gözetim Yükümlülüğünün Kaynağı Nasıl İspatlanır?

TCK 97’nin faili herkes olamaz; mağdur üzerinde koruma ve gözetim görevi bulunan kişi olmalıdır. Bu görevin kaynağı dosyada açıkça gösterilmelidir. Velayet ve vesayet ilişkisi kanun veya mahkeme kararıyla; ücretli bakım görevi sözleşme, kurum kaydı ve vardiya ile; kamu veya sağlık görevi özel mevzuat ve görev çizelgesiyle; geçici bakımın fiilen üstlenilmesi ise tarafların iradesi ve olayın akışıyla kanıtlanabilir.

“Akrabasıydı” veya “aynı evde yaşıyordu” cümlesi tek başına yeterli değildir. Yetişkin iki kardeşten biri diğerinin sürekli bakımını hukuken veya fiilen üstlenmemiş olabilir. Buna karşılık akraba olmayan ücretli bakıcı, belirli saatlerde açık bir koruma görevi taşıyabilir. İlişkinin adı kadar kapsamı, başlangıcı ve sona erme biçimi önemlidir.

Görevin varlığı kabul edilse bile her ihtiyaç aynı kişiye yüklenemez. Evde bakım personeli yalnız ilaç takibi için görevlendirilmiş, gece gözetimi başka kişide olabilir. Çocuk bir okul gezisinde öğretmene teslim edilmişken ebeveynin fiilî gözetim imkânı sınırlanabilir. Ceza sorumluluğu için görev alanının somut olayla bağlantısı kurulmalıdır.

Koruma Görevinin Başlangıç ve Bitiş Anı Neden Belirleyicidir?

Terk suçu çoğu kez bir vardiya, teslim veya kurumlar arası devir anında ortaya çıkar. Bakıcının çalışma saati bitmiş olabilir; fakat yerine gelecek kişi gelmeden mağdurun tehlikeli biçimde yalnız bırakılması hâlinde güvenli devir gerçekleşip gerçekleşmediği incelenir. Tersine, görevini usulüne uygun teslim eden ve yeni sorumluya gerekli bilgileri veren kişinin sonraki olaydan sorumluluğu otomatik kabul edilemez.

Görev bitişi yalnız saat çizelgesine bakılarak belirlenmez. Mağdurun o anda yardıma muhtaç durumu, yeni sorumlunun fiilen teslim alıp almadığı, anahtar/ilaç/acil bilgi devri ve önceki görevlinin tehlikeyi bilip bilmediği önemlidir. Sözleşmede vardiyanın 18.00’de bitmesi, 17.58’de başlayan ağır kriz karşısında hiçbir işlem yapmadan kapıyı kapatmayı kendiliğinden hukuka uygun hâle getirmez.

Güvenli Teslim ile Kendi Hâline Terk Arasındaki Çizgi

Koruma yükümlüsü mağduru mutlaka hayat boyu bizzat gözetmek zorunda değildir; görev yetkili ve fiilen koruma sağlayabilecek kişiye güvenli biçimde devredilebilir. Çocuğun okul görevlisine, hastanın sağlık ekibine veya bakım altındaki kişinin yeni vardiyaya teslimi, koşulları sağlanırsa terk sayılmaz. Fakat yalnız adresi söylemek veya “birazdan biri gelir” varsayımıyla uzaklaşmak güvenli teslim değildir.

Teslim alan kişinin kimliği ve yeterliliği, mağdurun ihtiyaçlarını bilmesi, fiilen hazır bulunması ve görevi kabul etmesi önemlidir. Bilinci kapalı hastayı hastane girişine bırakıp personelle konuşmadan ayrılmak ile ambulans ekibine tıbbi bilgileri verip kayıtlı teslim yapmak aynı değildir. Küçük çocuğu kapısı kapalı bir akraba evinin önünde bırakmak, kişinin evde olduğu doğrulanmadıysa koruma ilişkisinin kesilmesine yol açabilir.

TCK 97 ve TCK 98’de Mağdur Kapsamı Aynı Değildir

TCK 97/1 metni, yaşı veya hastalığı dolayısıyla kendini idare edemeyen ve bu nedenle failin koruma-gözetim yükümlülüğü altında bulunan kişiyi düzenler. TCK 98/1 ise yaş ve hastalığa ek olarak yaralanmayı ve “başka herhangi bir nedeni” açıkça sayar. Bu metin farkı, özellikle kazada yaralanan veya geçici dış nedenle kendini idare edemeyen mağdurda önemlidir.

Bu, yaralı bir kişinin hiçbir koşulda özel görevli tarafından terk edilemeyeceği anlamına gelmez; olayın diğer suç tipleri ve netice hükümleri ayrıca incelenir. Ancak doğrudan TCK 97/1 uygulanırken maddede sayılan mağdur niteliği ve özel görev birlikte kurulmalıdır. TCK 98 bakımından ise ağır sarhoşluk, hipotermi, boğulma tehlikesi veya geçici bilinç kaybı gibi başka nedenler daha geniş bir mağdur alanı oluşturabilir.

Her iki maddede de “kendini idare edememe” somut olay ölçütüdür. Yaşlılık veya hastalık etiketi otomatik sonuç doğurmaz. Mağdurun güvenli hareket, iletişim, karar ve yardım çağırma kapasitesi olay anına göre belirlenir.

Terk Fiili Uzak Bir Yere Bırakmaktan İbaret Değildir

TCK 97’de “kendi hâline terk”, koruma ve gözetim ilişkisinin mağduru yardımsız bırakacak biçimde kesilmesidir. Failin mağduru araçla başka yere götürmesi şart değildir. Evden çıkıp uzun süre dönmemek, yardıma erişimi sağlayan telefonu almak, kapıyı kilitlemek, gerekli bakım personelinin girişini engellemek veya koruma görevini hiç kimseye devretmeden bırakmak somut olayda terk davranışı oluşturabilir.

TCK 98’de ise fail çoğunlukla koruma ilişkisini kesmez; zaten böyle özel ilişki yoktur. Mağdurun yardıma muhtaç hâliyle karşılaşır ve güvenli yardım ya da derhal bildirim yapmaz. Bu nedenle fiziksel görüntü benzer olsa bile hukuki fiil farklıdır. Kamera kaydında her iki kişi de olay yerinden uzaklaşmış görünebilir; biri bakım görevlisi, diğeri tesadüfi tanık ise uygulanacak maddeler aynı olmayabilir.

• Fail mağduru olaydan önce nerede ve hangi görevle koruyordu?
• Koruma ilişkisini hangi hareketle kesti?
• Mağdur ayrılma anında kendi güvenliğini sağlayabiliyor muydu?
• Başka bir sorumlu fiilen teslim aldı mı?
• Yardım araçlarına erişim açık mı bırakıldı?
• Fail ayrıldıktan sonra 112 veya kuruma doğru bildirim yaptı mı?

Aynı Kişinin Hukuki Statüsü Olay İçinde Değişebilir mi?

Evet. Tesadüfen yaralıyı bulan kişi başlangıçta yalnız TCK 98 kapsamındaki genel yükümlü olabilir. Mağduru güvenli yere götürmeyi ve ekip gelene kadar yanında kalmayı açıkça üstlendikten sonra diğer kişilerin ayrılmasına sebep olur, ardından mağduru daha tehlikeli biçimde bırakırsa üstlendiği rolün kapsamı ayrıca incelenir. Fiilî üstlenmenin TCK 97 anlamında özel görev doğurup doğurmadığı somut irade, güven ilişkisi ve süre üzerinden değerlendirilmelidir.

Tersine, özel görevli güvenli teslim yaptıktan sonra sonraki aşamada yalnız genel tanık konumuna geçebilir veya tamamen görev alanından çıkabilir. Ancak teslim sırasında bilinen kritik bilgiyi gizlemesi, yanlış bilgi vermesi veya yeni sorumlunun görevi fiilen üstlenmediğini bilmesi sorumluluğu etkiler. Statü, tarafların kullandığı unvandan çok gerçek görev ve fiilî kontrol üzerinden belirlenir.

Hastalık, Yaralanma veya Ölümde Hangi Hüküm Uygulanır?

TCK 97/2, terk dolayısıyla mağdurun hastalanması, yaralanması veya ölmesi hâlinde neticesi sebebiyle ağırlaşmış suç hükümlerine göre ceza verilmesini öngörür. TCK 98/2 ise yardım veya bildirim yükümlülüğünün ihlali dolayısıyla ölüm meydana gelmesini düzenler. İki hükümde de yalnız sonucun varlığı değil, ihmal ile netice arasındaki bağ kurulmalıdır.

Ölümün çarpışma veya hastalığın doğal seyri nedeniyle yardım imkânından önce gerçekleşmesi, neticeye bağlı hükümleri etkileyebilir. Otopsi, ambulans zamanları ve uzman görüşü ayrıntılı olmalıdır. Yalnız “geç müdahale edildi” cümlesi hangi hükmün uygulanacağını göstermez.

TCK 97 ve TCK 98 Arasında Güncel Muhakeme Farkı

Temel cezalar farklıdır: TCK 97/1 üç aydan iki yıla kadar hapis; TCK 98/1 bir yıla kadar hapis veya adlî para cezası öngörür. Ayrıca Adalet Bakanlığının güncel önödeme açıklamasında TCK 98/1, TCK 75/6 kapsamındaki katalog suçlar arasında sayılmıştır. TCK 97/1 bu katalogda yer almaz. Bu nedenle suç vasfı yalnız ceza miktarını değil, soruşturma yolunu da etkiler.

Önödeme uzlaştırma değildir. TCK 98/1 bakımından koşullar oluşursa savcılık teklifi ve ödeme süreci gündeme gelebilir; TCK 98/2 ölüm neticeli hâl aynı katalog kapsamında değildir. TCK 97 dosyasını sırf önödeme sonucu elde etmek için TCK 98 olarak nitelendirmek veya tam tersini yapmak mümkün değildir; maddi olay ve özel görev ilişkisi belirleyicidir.

TCK 97–98 Ayrımı İçin Delil Dosyası Nasıl Hazırlanır?

İlk klasör özel göreve ayrılmalıdır: nüfus/velayet/vesayet kararı, bakım sözleşmesi, kurum görev tanımı, vardiya çizelgesi, ödeme kaydı ve teslim mesajları. İkinci klasör mağdurun olay anındaki durumunu gösterir: sağlık raporu, ilaç planı, hareket/biliş değerlendirmesi, kamera ve tanık. Üçüncü klasör terk veya yardım ihlalinin zaman çizelgesidir: giriş-çıkış, anahtar/kapı, 112 ve telefon kayıtları.

Tanıklara yalnız “bakıcıydı” denilmemeli; görevi kimin verdiği, hangi saatlerde ne yaptığı, o gün kime teslim ettiği ve mağdurun yalnız kaldığını bilip bilmediği sorulmalıdır. Sözleşme ile fiilî uygulama çelişiyorsa her ikisi ortaya konur. Kamera zaman damgası vardiya sistemi ve 112 saatiyle kalibre edilmelidir.

1. Akrabalığı otomatik koruma görevi saymak

Yakın akrabalık sosyal beklenti yaratabilir; fakat yetişkin mağdur bakımından özel görevin hukuki veya fiilî kaynağı yine açıklanmalıdır. Velayet, vesayet, bakımın üstlenilmesi ve fiilî kontrol ayrı olgulardır.

2. Olay yerinden uzaklaşan herkese aynı maddeyi uygulamak

Kamera iki kişinin de ayrıldığını gösterebilir; biri bakım görevlisi, diğeri tesadüfi tanık olabilir. Kimlik tespiti kadar fail-mağdur ilişkisi ve kişinin üstlendiği görev belirlenmelidir.

3. 112 aramasını güvenli teslimle eşitlemek

Genel tanık için etkili bildirim TCK 98 yükümlülüğünü karşılayabilir. Özel koruma görevlisi açısından ise çağrı yapılması, mağdur profesyonel ekip veya yeni sorumlu tarafından fiilen teslim alınmadan ayrılmayı her durumda meşru kılmaz.

4. Sadece sonuca bakarak kastı belirlemek

Mağdurun ölmesi tek başına TCK 83; iyileşmesi ise otomatik olarak yalnız temel suç anlamına gelmez. Failin bilgisi, görevi, terk anındaki tehlike ve neticeyle nedensellik ayrı kurulmalıdır.

5. Sözleşmedeki saat ile fiilî görevi karıştırmak

Vardiya kaydı güçlü delildir; fakat teslimin fiilen yapılıp yapılmadığı, yeni görevlinin gelip gelmediği ve acil durumun vardiya bitmeden başlayıp başlamadığı araştırılmalıdır. Tersine, sadece kurumda bulunmak da her çalışanı mağdurun özel koruma görevlisi yapmaz.

1. Ücretli bakıcı vardiya bitmeden ayrılıyor

Özel görev ve kendi hâline bırakma varsa TCK 97 yönünden incelenir.

2. Komşu baygın yaşlıyı görüyor

Önceden bakım görevi yoksa, yardım/bildirim yapmaması TCK 98 kapsamında olabilir.

3. Bakıcı hastayı ambulansa kayıtlı teslim ediyor

Koruma kesintisiz ve güvenli devredilmişse terk unsuru oluşmayabilir.

4. Çocuk kapalı evin önüne bırakılıyor

Yeni sorumlunun evde olduğu doğrulanmamışsa özel görev kesilerek TCK 97 gündeme gelebilir.

5. Yolcu trafik kazasında yaralıyı görüyor

Özel bakım görevi yoktur; güvenli yardım veya 112 bildirimi TCK 98 bakımından değerlendirilir.

6. Sürücü kazaya sebep olup ayrılıyor

TCK 85/89 ve KTK 81 yanında kaza sonrası TCK 98; özel garantörlük şartları varsa TCK 83 ayrıca incelenir.

7. Vasi, görevi dışında yetişkinin isteğine uyuyor

Vesayet kararının kapsamı ve kişinin kendini idare edebilme durumu görülmeden otomatik TCK 97 sonucu çıkarılamaz.

8. Hemşire hastayı yeni vardiyaya teslim etmeden ayrılıyor

Görev ve vardiya kayıtlarıyla özel koruma ilişkisinin kesilip kesilmediği araştırılır.

9. Tanık yardım edeceğini söyleyip herkesi gönderiyor, sonra ayrılıyor

Fiilî üstlenmenin kapsamı ve mağduru daha korumasız bırakıp bırakmadığı somut olayda incelenir.

10. Terk sonrası mağdur ölüyor

TCK 97/2 yanında failin kastı ve taksiri TCK 83/85 ayrımı için; ölüm bağı ise uzman raporuyla değerlendirilir.

TCK 97 ve TCK 98 Hakkında İlgili Rehberler

• TCK 98 ile terk suçunun genel farkları
• TCK 97 terk suçu ve cezası
• TCK 98 suçu ve cezası
• Koruma ve gözetim yükümlülüğünün kaynağı
• Çocuğun terk edilmesi ve ebeveyn sorumluluğu
• Hasta veya yaşlı kişinin terk edilmesi
• Terk nedeniyle hastalık, yaralanma veya ölüm

Resmî Mevzuat Kaynakları