Ticareti Terk Eden Tacirin İcra ve İflas Sorumluluğu Nedir? İİK m.44 | 2026
Kısa ve Net Cevap
Ticareti terk eden tacir, İİK m.44 uyarınca 15 gün içinde durumu kayıtlı bulunduğu ticaret siciline bildirmek ve bütün aktif-pasifini, alacaklılarının ad ve adreslerini içeren mal beyanında bulunmak zorundadır. İlan masraflarını ödemezse beyan verilmemiş sayılır. İlan tarihinden itibaren bir yıl içinde tacir hakkında iflas yoluyla takip yapılabilir. Mal beyanının verildiği tarihten itibaren iki ay boyunca haczedilebilir malları üzerinde tasarruf edemez. Üçüncü kişilerin tapu sicili veya zilyetlik hükümlerine dayanarak iyi niyetle kazandıkları haklar kural olarak korunur; ancak kanunda sayılan yakınlar arasında iyi niyet iddiası kabul edilmez. M.44 yükümlülüklerinin ihlali ayrıca İİK m.337/a’daki ceza sorumluluğunu doğurabilir.
- İİK m.44 kimlere uygulanır?
- Ticareti terk ne zaman bildirilmelidir?
- Mal beyanında neler bulunmalıdır?
- İlan masrafı ödenmezse ne olur?
- Bir yıllık iflas takibi süresi nasıl işler?
- İki aylık tasarruf yasağının kapsamı nedir?
- Yakınlara devirde iyi niyet ileri sürülebilir mi?
- Sicillere hangi bildirimler yapılır?
- İİK m.337/a cezası hangi hâllerde doğar?
- Sık sorulan sorular
İİK m.44 Kimlere Uygulanır?
İİK m.44’ün muhatabı ticareti terk eden tacirdir. Öncelikle kişinin Türk Ticaret Kanunu anlamında tacir olup olmadığı ve ticari faaliyeti gerçekten terk edip etmediği belirlenmelidir. Ticaret sicilinden yalnız kayıt sildirmek, fiilen faaliyeti sürdürürken maddenin sonuçlarından kurtulmak için yeterli değildir. Aynı şekilde hiç tacir sıfatı taşımayan sıradan borçlu hakkında m.44 uygulanmaz.
Ticari işletmenin kapatılması, işyerinin faaliyetine son verilmesi, vergi kaydının terk edilmesi ve ticaret sicilindeki kayıtların durumu birlikte değerlendirilir. Ticareti terk tarihi özellikle 15 günlük bildirim yükümlülüğünün başlangıcı bakımından önemlidir. Alacaklı açısından ise borçlunun tacirliği, terk tarihi ve sicil ilanı araştırılmalıdır.
İflasa tabi kişilerin genel takip rejimi İİK m.43’te düzenlenir. M.44, tacirin faaliyeti bırakmasından sonra alacaklıların korunmasını amaçlayan özel hükümdür.
15 Gün İçinde Ticaret Siciline Bildirim
Ticareti terk eden tacir, 15 gün içinde durumu kayıtlı bulunduğu ticaret siciline bildirmek zorundadır. Bu süre kanunda açıkça belirlenmiştir. Bildirim, tacirin faaliyetini sona erdirdiğinin resmi sistemde görünür hâle gelmesini ve alacaklıların bundan haberdar edilmesini sağlar.
Bildirimde yalnız “işimi bıraktım” denilmesi yeterli değildir. İİK m.44 aynı anda ayrıntılı bir mal beyanı verilmesini de zorunlu tutar. Bildirimin ve beyanın hangi tarihte sicile teslim edildiği belgeyle tespit edilmelidir. Süresinde yapılmayan bildirim m.44’ün koruma rejimini ihlal eder ve şartları varsa ceza sorumluluğuna kadar uzanan sonuçlar doğurabilir.
Ticaret sicil müdürlüğünün kaydı, Türkiye Ticaret Sicili Gazetesi ilanı ve ilgili oda/sicil belgeleri dosya açısından temel delillerdir.
Mal Beyanında Neler Bulunmalıdır?
İİK m.44, tacirin bütün aktif ve pasifini ve alacaklılarının isim ve adreslerini gösteren mal beyanı vermesini emreder. Aktif; taşınmazlar, araçlar, makine ve stok, banka hesapları, alacaklar, şirket ve ortaklık hakları, fikrî haklar ve diğer ekonomik değerleri kapsar. Pasif ise kredi, ticari borç, vergi, SGK, icra borcu, senet/çek yükümlülüğü ve diğer borçları içerir.
Beyan yalnız bilanço toplamından ibaret olmamalıdır. Alacaklıların ad ve adresleri kanunda ayrıca istendiğinden her alacaklı mümkün olduğunca borcun hukuki dayanağı ve iletişim bilgileriyle gösterilmelidir. Mal beyanında mevcutların eksik gösterilmesi veya beyan edilen aktifin sonradan haciz/iflas sırasında saklanması İİK m.337/a bakımından da önem taşır.
Bu mal beyanı, sıradan icra takibindeki İİK m.74 mal beyanından farklı bir yükümlülüktür. M.44 beyanı ticaretin terkine özgüdür ve ticaret sicili/ilan sistemiyle bağlantılıdır.
İlan Nasıl Yapılır ve Masraf Ödenmezse Ne Olur?
Kanuna göre ticaret sicili, ticaretin terk edildiğini ticaret sicili ilanlarının yayınlandığı gazetede ve alacaklıların bulunduğu yerlerde mutat ve uygun araçlarla ilan eder. Bu ilan, alacaklıların tacirin ticari faaliyeti bıraktığını ve m.44’teki özel dönemin başladığını öğrenmesini amaçlar.
İİK m.44 açıkça, ilan masrafını ödemeyen tacirin mal beyanında bulunmamış sayılacağını düzenler. Bu nedenle tacirin yalnız dilekçe ve listeyi sicile bırakması yeterli değildir; ilan masrafının da yerine getirilmesi gerekir. İlan masrafının ödenip ödenmediği makbuz ve sicil kaydından kontrol edilmelidir.
Alacaklı bakımından bir yıllık özel iflas takibi süresi de ilan tarihinden başladığı için ilan tarihi kritik önemdedir.
Bir Yıl İçinde İflas Yoluyla Takip
İİK m.44’e göre ticaretin terkine ilişkin ilan tarihinden itibaren bir yıl içinde ticareti terk eden tacir hakkında iflas yoluyla takip yapılabilir. Bu hüküm, tacirin ticareti bırakarak iflasa tabi olma sonuçlarından hemen kurtulmasını engeller.
Bir yıllık süre içinde alacaklı, şartları bulunan ticari alacağı bakımından iflas yoluna başvurabilir. Alacaklının haciz yoluyla takip hakkı da genel hükümler çerçevesinde değerlendirilir. Hangi takip yolunun daha uygun olduğu alacağın niteliği, borçlunun malvarlığı ve tacirlik durumu üzerinden belirlenmelidir.
İlan tarihinin dosyada kesin şekilde tespit edilmesi gerekir. Süre, fiilî işyeri kapanış tarihinden veya alacaklının öğrendiği tarihten değil kanunun açıkça belirlediği ilan tarihinden hesaplanır.
İki Aylık Tasarruf Yasağı
Ticareti terk eden tacir, mal beyanını verdiği tarihten itibaren iki ay süreyle haczi mümkün malları üzerinde tasarruf edemez. Bu yasak, alacaklıların malvarlığı tabanının ticaretin terkinden hemen sonra devirlerle boşaltılmasını önlemeyi amaçlar.
Tasarruf yasağı yalnız taşınmazlarla sınırlı değildir. Haczedilebilir araç, ticari makine, stok, hak ve başka malvarlığı değerleri de kapsamda olabilir. Malın niteliğine göre devir işlemi tapu, trafik, sicil, zilyetlik veya alacağın devri hükümlerine tabi olsa da m.44’ün iki aylık kısıtlaması ayrıca uygulanır.
Yasak süresinde beyan edilen mal üzerinde tasarruf yapılması, üçüncü kişinin iyi niyeti ve m.337/a ceza hükümleri bakımından da sonuç doğurur. Tacir bu iki aylık dönemde alacaklıların hukuki konumunu zayıflatacak devirlerden kaçınmak zorundadır.
Üçüncü Kişinin İyi Niyetli Kazanımı
İİK m.44, üçüncü kişilerin zilyetlik ve tapu sicili hükümlerine dayanarak iyi niyetle elde ettikleri hakları kural olarak korur. Böylece ticareti terk eden tacirle işlem yapan tamamen iyi niyetli üçüncü kişinin hukuki güvenliği gözetilir.
Ancak kanun önemli bir istisna getirir. Eşler, üstsoy-altsoy, kan veya kayın hısımlığı bakımından ikinci derece dâhil yakınlar ile evlat edinen ve evlatlık arasındaki iktisaplarda iyi niyet iddiasında bulunulamaz. Bu kişiler için kanun özel ve katı bir yakınlık kuralı kurar.
Bu nedenle iki aylık yasak döneminde tacirin eşine, çocuğuna, anne-babasına veya kanunun saydığı diğer yakınlara mal devretmesi, sıradan üçüncü kişi işlemi gibi değerlendirilemez. Devir tarihi, bedel, sicil kayıtları ve taraf ilişkisi birlikte incelenmelidir.
Sicillere ve Türkiye Bankalar Birliğine Bildirim
İİK m.44’te mal beyanını alan icra mahkemesinin durumu tapu veya gemi sicil daireleri ile ilgili sınai hak siciline bildirmesi; sicile de temlik hakkının iki ay süreyle kısıtlandığına ilişkin şerh verilmesi düzenlenir. Durum ayrıca Türkiye Bankalar Birliğine bildirilir.
Bu bildirimlerin amacı iki aylık tasarruf yasağını yalnız kâğıt üzerinde bırakmamak, kayıtlı malvarlığı ve finansal sistemde görünür hâle getirmektir. Tapu şerhinin yevmiye tarihi, gemi veya diğer sicil kayıtları ve banka bildirimleri dosyada kontrol edilmelidir.
Sicil bildirimi yapılmamış olması, tacirin kanundan doğan iki aylık yasağını kendiliğinden ortadan kaldırmaz; ancak üçüncü kişilerin hukuki durumu ve iyi niyet değerlendirmesi üzerinde etkili olabilir.
Bozulabilir veya Değeri Hızla Düşen Mallar
İİK m.44, iki aylık tasarruf yasağının malların ekonomik olarak yok olmasına yol açmaması için özel çözüm öngörür. Bozulmaya maruz, muhafazası külfetli veya kanuni süre içinde değerinin düşmesi kuvvetle muhtemel mallar bakımından tacirin talebi üzerine mahkeme, icra müdürü aracılığıyla ve İİK hükümlerine göre satışa karar verebilir.
Satış bedeli kanunda belirtilen bankaya depo edilir. Böylece fiziksel malın bozulması önlenirken alacaklıların korunmasına yarayan ekonomik değer muhafaza edilir. Tacir bu yöntemi kullanmadan kendi kararıyla yasak dönemde malları satıp bedeli başka yere aktaramaz.
İİK m.337/a Ceza Sorumluluğu
İİK m.337/a, m.44 yükümlülüklerinin ihlalini ceza yaptırımına bağlar. M.44’e göre mal beyanında bulunmayan, beyanında mevcudunu eksik gösteren, aktifinde yer almış malı veya yerine geçen değeri haciz veya iflas sırasında göstermeyen ya da beyanından sonra bu malları üzerinde tasarruf eden borçlu, bundan zarar gören alacaklının şikâyeti üzerine üç aydan bir yıla kadar hapis cezasıyla cezalandırılabilir.
Kanun ayrıca borçlunun, fiilden alacaklının zarar görmediğini ispat etmesi hâlinde ceza verilmeyeceğini düzenler. Borçlunun iflası durumunda bu davranış ayrıca taksiratlı iflas hâli sayılır. Ceza sorumluluğu, m.44’teki medeni ve icra sonuçlarından ayrı değerlendirilir.
Şikâyet süresi ve görevli icra ceza sistemi İİK’nın ceza hükümlerine göre ayrıca incelenmelidir. Bu sayfanın odağı m.44 yükümlülüğünün kendisidir.
Ticareti Terk ile Şirket Tasfiyesi Aynı Şey midir?
Hayır. Gerçek kişi tacirin ticareti terk etmesi ile sermaye şirketinin tasfiyeye girmesi ayrı hukuk kurumlarıdır. Şirket tüzel kişiliği tasfiye sonuna kadar devam eder ve TTK’daki tasfiye hükümleri uygulanır. İİK m.44’ün doğrudan muhatabı ticareti terk eden tacirdir.
Şirket ortağının kişisel ticari işletmesini terk etmesi, şirketin tasfiyesi veya şirketin ticaret sicilinden terkin edilmesi farklı sonuçlar doğurabilir. Alacaklı takip borçlusunun gerçek kişi mi tüzel kişi mi olduğunu ve borcun kime ait bulunduğunu doğru belirlemelidir.
Alacaklı Hangi Belgeleri Kontrol Etmelidir?
Alacaklı bakımından ticaret sicili kayıtları, ticareti terk bildirim tarihi, Türkiye Ticaret Sicili Gazetesi ilanı, mal beyanı, ilan masrafı makbuzu, tapu/gemi ve diğer sicil kayıtları, banka bildirimleri, iki aylık dönemde yapılan devirler ve alacaklı listesi kontrol edilmelidir. Özellikle bir yıllık iflas süresi için ilan tarihinin resmi belgeden alınması gerekir.
İcra veya iflas dosyası UYAP Vatandaş Portal üzerinden izlenebilir. Güncel İİK m.44 ve m.337/a metni için Mevzuat Bilgi Sistemi ve Adalet Bakanlığı İcra İşleri Dairesi Başkanlığı esas alınmalıdır.
İki Aylık Dönemde Haciz Yapılabilir mi?
Evet. İki aylık yasak tacirin kendi iradesiyle haczedilebilir malları üzerinde tasarruf etmesini sınırlar; alacaklının kanuni yoldan haciz istemesini engellemez. Tam tersine düzenlemenin amacı bu malların alacaklılar için korunmasıdır. Haciz, İİK’nın yetki, haczedilmezlik ve ölçülülük kurallarına göre uygulanır.
Hacizden sonra satış isteme ve satış işlemleri de genel İİK hükümlerine tabidir. Malın m.44 gereği siciline kısıt şerhi konulmuş olması cebri icra satışını tacirin serbest iradeli tasarrufuyla aynı hale getirmez.
Tasarruf Yasağını İhlal Eden Devir Nasıl Değerlendirilir?
İki aylık yasak içinde yapılan devirde ilk olarak malın haczedilebilir olup olmadığı, tasarrufun mal beyanı tarihinden sonraki iki ay içinde gerçekleşip gerçekleşmediği ve üçüncü kişinin iyi niyetli olup olmadığı incelenir. Yakınlar arasındaki devirlerde kanunun iyi niyet iddiasını kapatan özel kuralı uygulanır.
Devir alacaklıya zarar vermişse m.337/a ceza boyutu yanında cebri icra ve maddi hukuk yolları da gündeme gelebilir. Tasarrufun iptali hükümleriyle m.44 aynı kurum değildir; somut olayda hangi dava veya takip yolunun kullanılacağı ayrı belirlenir.
İcra ve İflas Yolunun Seçimi
Ticareti terk ilanından sonraki bir yıl içinde iflas yoluyla takip imkânı korunurken alacağın niteliğine göre haciz yolu da kullanılabilir. Alacaklı takip yolunu seçerken borçlunun malvarlığı, mevcut hacizler, rehinler ve diğer alacaklıların durumunu değerlendirmelidir. Rehinle temin edilmiş alacaklarda İİK m.45’in önce rehne başvurma kuralı ayrıca uygulanır.
Genel icra başlangıç kuralları için icra takibi nasıl başlatılır rehberi; mal beyanı sisteminin genel çerçevesi için icrada mal beyanı içeriği kullanılabilir.
Sık Sorulan Sorular
Ticareti bırakan tacir kaç gün içinde bildirim yapmalıdır?
İİK m.44’e göre 15 gün içinde kayıtlı bulunduğu ticaret siciline bildirim ve mal beyanı yapılmalıdır.
İlan masrafı ödenmezse ne olur?
Kanun taciri mal beyanında bulunmamış sayar.
Ticareti terk eden tacir ne kadar süre iflasa tabi olmaya devam eder?
İlan tarihinden itibaren bir yıl içinde hakkında iflas yoluyla takip yapılabilir.
İki ay boyunca hiçbir mal satılamaz mı?
Tacir haczedilebilir malları üzerinde serbestçe tasarruf edemez; bozulabilir veya değer kaybedecek mallar için mahkeme kararıyla cebri satış mekanizması vardır.
Eşe veya çocuğa yapılan devirde iyi niyet ileri sürülebilir mi?
Kanunun saydığı yakınlar arasındaki iktisaplarda iyi niyet iddiası kabul edilmez.
İki aylık yasak süresinde alacaklı haciz koyabilir mi?
Evet. Yasak tacirin serbest tasarrufuna yöneliktir; cebri haczi engellemez.
Mal beyanını eksik vermenin cezası var mı?
Şartları oluşursa İİK m.337/a uyarınca zarar gören alacaklının şikâyeti üzerine üç aydan bir yıla kadar hapis cezası gündeme gelir.
Ticareti terk eden kişi hakkında haciz yolu kullanılabilir mi?
Alacağın ve borçlunun durumuna göre haciz yolu mümkündür; m.44 ayrıca ilan tarihinden itibaren bir yıl iflas yoluyla takip imkânını korur.
Hukukçu İncelemesi ve E-E-A-T Bilgisi
Yazar: Av. Halil Bakırcı – Mersin Barosu Sicil No: 3472. İnceleyen: Av. Emirhan Keskin – Mersin Barosu Sicil No: 5507. Son mevzuat kontrolü: 15 Eylül 2026. İçerik İİK m.44 ve m.337/a ile bağlantılı ticaret sicili ve iflas hükümleri esas alınarak hazırlanmıştır. Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosunun tek fiziksel ofisi Mersin’dedir; Türkiye geneli icra, iflas ve ticari alacak dosyaları Mersin’den yürütülür.
Bu içerik genel hukuki bilgilendirmedir. Ticareti terk dosyasında tacir sıfatı, terk ve ilan tarihi, mal beyanı, iki aylık tasarruf yasağı ve yapılan devirlerin tarihleri resmi kayıtlar üzerinden incelenmelidir.
Hukuki konu hakkında iletişim
İlk iletişimde konuyu, bulunduğunuz ülke veya ili ve varsa tebliğ ya da son işlem tarihini kısaca belirtebilirsiniz. T.C. kimlik numarası, sağlık verisi veya kişisel belge göndermeyiniz. Mesajlaşma tek başına hukuki görüş veya avukatlık ilişkisi oluşturmaz.
