Ticari Makinede Yedek Parça Taahhüdü Yerine Getirilmiyor

Ticari üretimde kullanılan makine için sözleşmeyle üstlenilmiş yedek parça sağlama borcu, modelin üretimden kaldırıldığının bildirilmesiyle kendiliğinden sona ermez. Önce taahhüdün süresi, kapsadığı parçalar, teslim koşulları ve borçlu şirket belirlenir. Borcun yerine getirilmemesi 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu’nun 112 ve 117–126. maddeleri; gerçek ifa imkânsızlığı ise 136. maddesi çerçevesinde incelenir. Alıcının üretim kaybı ayrıca ispatlanır.

Bu yazının konusu, ticari makinenin teslimindeki ayıp veya tüketiciye verilen garanti değildir. İşletmenin makineyi kullanmaya devam edebilmesi için ayrıca vaat edilen parça desteğinin kesilmesidir. Eski makinenin satış bedelinin geri alınması, yeni model verilmesi, ücretsiz parça sağlanması ve duruş zararının ödenmesi birbirinden farklı taleplerdir; her biri kendi sözleşmesel dayanağıyla değerlendirilir.

Üretim makinesinde tüketiciye ait parça süreleri uygulanır mı?

6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun’un 3/k maddesi tüketiciyi ticari veya mesleki olmayan amaçla hareket eden kişi olarak tanımlar. Fabrikanın üretim hattında kullanmak üzere aldığı makinede işlem amacı ticaridir. Bu nedenle tüketici ürünleri için düzenlenen satış sonrası hizmet süreleri, işletmenin her makinesine doğrudan taşınmaz.

Yedek parça desteğinin hukuki kaynağı sözleşmede aranırken sektöre özgü emredici düzenlemeler ayrıca korunur. Makinenin teknik ömrü, muhasebedeki amortisman süresi, üreticinin katalogda yazdığı kullanım dönemi ve satıcının üstlendiği tedarik süresi aynı kavram değildir. Bunların herhangi birini diğerinin yerine kullanarak belirli yıl boyunca sınırsız parça borcu çıkarılamaz.

Satın alma kararında parça bulunabilirliği belirleyici olmuşsa teklif, teknik ek ve üreticinin sözleşmeye alınan açıklamaları birlikte okunur. TBK m.19 ve 26, tarafların gerçek ortak iradesini ve kanuni sınırlar içinde belirledikleri içeriği esas alır. Belgenin başlığında garanti yazması, taahhüdün bütün kapsamını tek başına açıklamaz.

Kişisel kullanıma ilişkin tüketici işlemi söz konusuysa ayrı rejim incelenmelidir. Sitedeki yetkili servisin yedek parça sorumluluğu yazısı bu alanı ele alır. Ticari işletmenin dosyasında ise öncelikle satın alma amacı ve sözleşmenin parça desteğine ilişkin somut hükümleri belirlenir.

Stok bulundurma, temin etme ve teklif verme taahhütleri ayrılır

Sözleşmede parça desteğinin kapsamı açıkça saptanmalıdır. Belirli parçaları depoda hazır tutmak, talep üzerine belirli sürede temin etmek ve tedarik için girişimde bulunmak farklı borçlardır. Kesin teslim sonucu üstlenen tedarikçi, yalnız üreticiye mesaj gönderdiğini göstererek borcunu yerine getirdiğini savunamaz. Buna karşılık sadece aracılık üstlenen kişinin borcu farklıdır.

Taahhüt süresinin başlangıcı makinenin sipariş tarihi, fiilî teslimi, devreye alınması veya üretimin sona ermesi olarak belirlenmiş olabilir. Dosyada sözleşmede gerçekten seçilen başlangıç uygulanır. Başlangıç belirsizliği sonradan hazırlanan satış sunumuyla giderilmiş sayılmaz; eklerin tarihi, kabulü ve tarafların uygulaması birlikte değerlendirilir.

Destek kapsamına mekanik bileşen, elektronik kart, sarf malzemesi, yazılım lisansı ve montaj hizmetinin birlikte girip girmediği ayrıca belirlenir. Makineye ait her malzemenin yedek parça olarak adlandırılması, aynı fiyat ve teslim koşuluna bağlı olduğunu göstermez. Özellikle yazılım aktivasyonu gerektiren kartlarda fiziksel teslim ile kullanıma hazır teslim ayrılır.

Makinenin sonradan işletme tarafından değiştirilmiş konfigürasyonu da kapsamı etkiler. Başlangıçta satılan modele verilen destek taahhüdü, sözleşme dışında eklenen bütün bileşenleri kendiliğinden kapsamaz. Bu ayrım için ilk teknik liste, sonradan yapılan revizyonlar ve talep edilen parçanın hangi düzenekle bağlantılı olduğu aynı kayıt üzerinde gösterilir.

Destek süresi içinde verilen siparişin tesliminin süre sonrasına kalması da açıkça incelenir. Taahhüdün son günü yeni sipariş kabulünün mü yoksa bütün teslimlerin mi sınırı olarak düzenlenmiştir? Süresi içinde doğmuş ve kabul edilmiş borç, takvimde destek döneminin bitmesi gerekçesiyle açıklamasız biçimde yok sayılamaz; sözleşmedeki sona erme hükmü uygulanır.

Parçayı satıcı mı, üretici mi, ithalatçı mı sağlamak zorunda?

Ticari sözleşmede parça borcunu kimin üstlendiği şirket unvanıyla belirlenir. Üretici markası, ithalatçı adı, bayi tabelası ve servis şirketi aynı kişi değildir. Tüketici mevzuatındaki belirli birlikte sorumluluk hükümleri, ticari işlemde bütün bu şirketlerin her borçtan kendiliğinden sorumlu tutulmasına dayanak yapılamaz.

Satıcı kendi adına belirli süre parça temini taahhüt etmişse üreticiyle ticari ilişkisinin kesilmesi tek başına alıcıya karşı borcunu ortadan kaldırmaz. Üreticiye yönelttiği sipariş ile alıcıya verdiği taahhüt ayrı ilişkidir. Satıcı yalnız üreticinin bağımsız garantisini iletmişse belgenin kime yöneldiği ve kimin borçlandığı incelenir.

Servis çağrı merkezinin başka şirkete ait olması da borçlu değişikliği değildir. İfanın yardımcı kişilere bırakılmasında TBK m.116 ve sözleşmedeki sorumluluk hükümleri değerlendirilir. Dışarıdan destek alınmasıyla sözleşmenin tarafının değişmesi birbirine karıştırılmaz; muhatabın yalnız faturadaki güncel logoya bakılarak seçilmesi yeterli değildir.

İhtarın ve siparişin doğru tüzel kişiye ulaşması uygulamada belirleyicidir. Eski bayiye gönderilen talep, bağımsız üreticinin ayrıca üstlendiği borç bakımından kendiliğinden bildirim sayılmaz. Satın alma sözleşmesi, destek belgesi, sipariş onayı ve yazışmadaki imza yetkisi karşılaştırılarak hangi şirketten hangi edimin istendiği açıklaştırılır.

Talep edilen parçanın makineyle eşleşmesi neden önemlidir?

Parça talebi yalnız makinenin model adıyla bırakılmamalıdır. Seri numarası, donanım sürümü, kontrol ünitesi, parçanın eski ve güncel kodu ile gerekli miktar belirlenir. Aynı modelin farklı yıllardaki üretimlerinde farklı bileşen bulunması teknik bir meseledir; tedarikçinin doğru parçayı seçme borcu sözleşmedeki görev dağılımına göre incelenir.

Arıza teşhisini kimin yaptığı kayda geçirilir. İşletmenin verdiği yanlış kod ile servisin yaptığı yanlış teşhis aynı sorumluluk nedeni değildir. Tedarikçi hem teşhis hem uygun parça seçimi üstlenmişse yalnız sipariş formundaki kodu göstererek kendi teknik görevinin yerine getirildiğini ispatlamış olmaz.

Parça kodunun değiştirilmesi, parçanın bulunmadığını tek başına göstermez. Eski kodun yeni kodla karşılığı, değişimin hangi makine sürümlerini kapsadığı ve ek adaptör gerekip gerekmediği teknik belgelerle açıklanır. Üreticinin güncel kataloğu ile makinenin teslimdeki parça listesi arasındaki bağlantı kurulmadan uyumsuzluk veya imkânsızlık sonucuna gidilmez.

İşletme de inceleme için gerekli teknik bilgiyi ve kararlaştırılmış erişimi sağlamalıdır. Arızalı parçanın görülmesi gerekiyorsa bunun neden yapılamadığı ortaya konur. Eksik seri bilgisi yüzünden beklenen dönemle doğru tanımlanmış siparişin tedarikçi tarafından geciktirildiği dönem ayrıldığında temerrüt ve duruş hesabı daha doğru yapılır.

Modelin üretimden kaldırılması tedarikçiyi borçtan kurtarır mı?

Bir modelin artık üretilmemesi ile mevcut makineler için yedek parçanın temin edilememesi farklı olgulardır. Stok, eşdeğer üretim, yeniden imalat veya yetkili dağıtım kanalları teknik ve sözleşmesel kapsam içinde incelenir. Model sonlandırma duyurusu, kendi başına bütün parça borçlarının sona erdiğini kanıtlamaz.

TBK m.136, borçlunun sorumlu tutulamayacağı sebeple ifanın imkânsızlaşmasını düzenler. Tedarikçinin kendi stok planlamasındaki eksiklik, aldığı desteğin süresini kontrol etmemesi veya daha kârlı modele yönelmesi bu hükümle otomatik olarak korunmaz. Borcun niteliği, üstlenilen tedarik riski ve imkânsızlığın gerçek nedeni ortaya konulmalıdır.

Gerçek ve sorumluluk doğurmayan imkânsızlıkta karşılıklı borçların sonuçları da m.136’ya göre belirlenir. Alınmış karşı edimlerin iadesi kuralı ile hasarın alacaklıya yükletildiği kanuni veya sözleşmesel istisna ayrı değerlendirilir. Parça için alınan avansın elde tutulması yalnız üretimden kalkma bildirimine dayandırılamaz.

İmkânsızlığı gecikmeksizin bildirmeyen veya zararın artmasını önleyecek gerekli tedbirleri almayan borçlu, m.136’nın son fıkrasına göre bundan doğan zarardan sorumludur. Dolayısıyla asıl parça borcunun sona ermesi ile geç açıklama yüzünden oluşan ek duruş zararının değerlendirilmesi aynı sonuçta birleşmek zorunda değildir.

Üretimden kaldırma kararı önceden biliniyorsa son sipariş duyurusunun alıcıya ne zaman ulaştığı araştırılır. Tedarikçinin henüz taahhüt dönemi sürerken müşteriyi bilgilendirmemesi, sonra da üreticinin son sipariş tarihini gerekçe göstermesi sorumluluk incelemesinde önem taşır. Borçluya yüklenebilecek organizasyon eksikliği ile onun sorumlu tutulamayacağı dış engel ayrılır.

Parça pahalılaştığında fiyat tek taraflı değiştirilebilir mi?

Parça sağlama taahhüdü ücretsiz teslim anlamına gelmez. Ücretin satış bedeline dahil edilmesi, ayrı listeye bağlanması veya her siparişte belirlenmesi farklı düzenlemelerdir. Alıcı parça bedelini ödemekle yükümlüyse tedarikçi de ücretin hangi anlaşmadan doğduğunu göstermelidir; makinenin çalışmaması taraflardan birine sınırsız fiyat belirleme yetkisi vermez.

Sözleşmede fiyat formülü varsa kur, maliyet ve tarih unsurları o formüle göre uygulanır. Nakliye, montaj, yazılım ve vergi kalemleri ayrı gösterilir. Daha önce dahil edilmiş işin yeni başlıkla tekrar ücretlendirilmesiyle gerçekten sonradan istenen ek iş birbirinden ayrılır. Parça desteği ile bedelsiz onarım vaadi karıştırılmaz.

İfanın ekonomik olarak zorlaşması, hukuki imkânsızlıkla aynı değildir. TBK m.138; öngörülmeyen ve öngörülmesi beklenmeyen olağanüstü durum, borçludan kaynaklanmama, ağır denge bozulması ve ifaya ilişkin şartlarla hâkimden uyarlama istemini düzenler. Her maliyet artışı bu şartları sağlamaz.

Uyarlama talep etme hakkı, tedarikçinin yeni bedeli kendiliğinden kesinleştirmesi anlamına gelmez. Önceden hazırlanmış şartlardaki tek taraflı değişiklik yetkisi TBK m.20–25 bakımından da incelenir. İşletmenin üretim baskısı altında yaptığı ödemenin amacı ve varsa çekincesi, sonradan bedel uyuşmazlığında ayrıca değerlendirilir.

Teslim tarihi geçince hangi bildirim yapılır?

TBK m.117 uyarınca muaccel borç için kural olarak ihtar gerekir; ifa günü birlikte belirlenmişse maddedeki şartlarla o günün geçmesi temerrüt doğurur. Teklifte yazan tahmini hazırlık süresi ile tarafların kabul ettiği kesin teslim tarihi aynı kabul edilmez. Siparişin onay ve ödeme aşamaları belirlenir.

İhtarda makine ve parça açıkça tanımlanır; sözleşme maddesi, sipariş tarihi, vade ve beklenen teslim yeri gösterilir. Yalnız servis personeline yapılan telefon aramasıyla bütün hukuki bildirimlerin tamamlandığı varsayılmaz. Tacirler arasındaki temerrüt, fesih ve dönme bildirimlerinde TTK m.18/3’te düzenlenen yöntemler esas alınır.

Karşılıklı borç yükleyen ilişkide TBK m.123 uygun ek süre verilmesini düzenler. Sürenin üretim ihtiyacına göre kısa tutulması tek başına yeterli değildir; gerçek tedarik koşulları ve önceki gecikme birlikte incelenir. TBK m.124’teki etkisizlik, yararsızlık veya sözleşmeden anlaşılan kesin zaman şartı varsa ek süre aranmaz.

Alıcının kendi edimi de değerlendirilir. TBK m.97 uyarınca daha sonra ifa hakkı yoksa kendi borcunu yerine getirmeyen veya ifasını önermeyen tarafın ifa talebi sorun doğurur. Kararlaştırılan avans, teknik onay ve teslim erişimi eksiklikleriyle tedarikçinin bağımsız gecikmesi ayrı tarihler üzerinden gösterilmelidir.

Muadil parça veya makine yenilemesi kabul edilmek zorunda mı?

Sözleşme belirli orijinal parçayı mı yoksa aynı işlevi sağlayan uyumlu bileşeni mi konu alıyor, önce bu belirlenir. Teknik bakımdan takılabilen bir parça, bütün sözleşme özelliklerini karşılamış sayılmaz. Kapasite, güvenlik, yazılım uyumu, enerji tüketimi ve mevcut sistemle çalışma koşulları uzman incelemesiyle karşılaştırılır.

Muadil teklifinde yalnız parça bedeli değerlendirilmez. Adaptör, programlama, montaj, test ve yeniden devreye alma giderlerinin kime ait olduğu açıklanır. Yeni çözüm işletmenin başka sistemlerini etkiliyorsa bu etki kabul metnine yansıtılır. Asıl borç dışındaki değişiklikler tarafların anlaşmasına dayanmalıdır.

Tedarikçi, parça sağlamak yerine indirimli yeni makine satın alınmasını önerebilir. Bu teklif kendiliğinden eski taahhüdün ifası değildir. İşletmenin yeni makine almasını zorunlu kılan genel bir TBK hükmü bulunmaz; kabul edilen yeni çözümün önceki alacakları sona erdirip erdirmediği ayrıca ve açıkça düzenlenmelidir.

Onaysız parça değişimi veya ek işçilik faturası ayrı uyuşmazlıktır. Makine servisinde izinsiz parça değişimi incelemesinde açıklanan iş emri ve ücret ayrımı burada da önem taşır. Teknik alternatifin kabulü, bütün ek ücretlerin ve geçmiş gecikmenin otomatik kabulü olarak yazılmamalıdır.

Parça başka yerden alınırsa fiyat farkı istenebilir mi?

Alternatif tedarik maliyetinin karşı taraftan istenmesi yalnız yeni faturanın bulunmasına bağlı değildir. İlk borcun kapsamı, temerrüt, verilen ek süre veya bunun istisnası, seçilen hukuki hak ve zarar bağlantısı birlikte gösterilir. Yeni parça daha yüksek kapasite sağlıyorsa iyileştirme maliyetiyle ihlalin zorunlu gideri ayrılır.

TBK m.125, ifa ve gecikme tazminatı istemi yanında kanundaki şartlarla ifadan vazgeçerek ifa edilmemeden doğan zarar veya dönme seçeneklerini düzenler. Bu seçenekler aynı sonuç değildir. İfadan vazgeçmeye ilişkin derhâl bildirim gereği gözden kaçırılarak yalnız başka satıcıdan sipariş verilmesi yeterli görülmemelidir.

Asıl tedarikçiden hâlâ aynı parça istenirken dışarıdan kalıcı ve ikinci bir parça alınması hesabı etkiler. Acil geçici çözüm, yedek stok oluşturma ve asıl ihtiyacı tamamen gideren tedarik ayrı kaydedilir. Aynı ihtiyaç için hem tam ifa hem mükerrer parça bedelinin zarar olarak tahsili istenemez.

Taşıma ve hızlandırma giderlerinde gerçek gereklilik açıklanır. Üretim takvimi, stok seviyesi ve teknik uyum karşılaştırması olmadan en pahalı seçeneğin tamamı karşı tarafa yüklenmez. TBK m.112 ve 114’ün sorumluluk çerçevesi, seçilen temerrüt hakkının sonuçlarıyla birlikte uygulanır.

Üretim duruşu ve sipariş kaybı nasıl hesaplanır?

Duruşun başlangıcı, arızanın ortaya çıktığı günle otomatik olarak aynı değildir. Tedarikçinin parça borcunu yerine getirmesi gereken tarih belirlenir; sözleşmeye uygun olağan tedarik süresindeki duruşla ihlal nedeniyle uzayan dönem ayrılır. Başka arızaların veya işletmenin hazırlık eksikliğinin etkisi de kayıtlarla gösterilir.

Kaybedilen siparişin satış tutarı doğrudan kaybedilen kâr değildir. Üretilemeyen miktar, mevcut stoktan karşılanan teslimler, başka hatta yapılan üretim, iptal edilen sipariş ve tasarruf edilen giderler birlikte hesaplanır. Dışarıda yaptırılan üretimin ek maliyetiyle aynı üretimin bütünü için kâr kaybı iki kez yazılmaz.

TBK m.112 uyarınca ihlal, zarar ve bağlantı ortaya konulur; borçlu kusursuzluğunu ispat etmedikçe sorumludur. TBK m.114’ün gönderdiği zarar ilkeleri kapsamında zararın artmasına etkili davranışlar da incelenir. İşletmenin kullanabileceği teknik bakımdan güvenli ve ekonomik açıdan makul geçici çözümler bu nedenle dosyada gösterilir.

Sorumluluğu belirli bedelle sınırlayan sözleşme kaydı ayrıca değerlendirilir. TBK m.115, ağır kusurdan sorumsuzluğa ilişkin önceden yapılan anlaşmayı hükümsüz sayar. Her sınırlandırmanın aynı nedenle geçersiz olduğu da söylenemez; kaydın kapsamı, kusurun niteliği ve genel işlem koşulu denetimi ayrı inceleme gerektirir.

Tedarik ve arıza kayıtları hangi sorulara cevap vermeli?

Dosyada teknik ve ticari zaman çizelgeleri birlikte kurulmalıdır. İlk arıza kaydı, teşhis tarihi, parça talebi, sipariş onayı, vade, gecikme bildirimleri ve alternatif çözüm tarihleri eşleştirilir. Böylece hangi dönemin parça yokluğundan, hangisinin montaj veya işletme organizasyonundan kaynaklandığı görünür hâle gelir.

HMK m.199 elektronik kayıtları da belge kapsamında düzenler. Servis portalındaki kapatılmış çağrı, parçanın fiilen teslim edildiğini her durumda kanıtlamaz. Kapanış açıklaması, sevk belgesi, teslim imzası ve makine üzerindeki uygulama karşılaştırılır. Ekran görüntüsü yanında erişilebilir kayıt geçmişi ve ilgili ekler korunur.

HMK m.219–221 kapsamındaki belge ibrazında istenen belge somutlaştırılır. Belirli parçaya ait stok kaydı, üreticinin son sipariş duyurusu veya sipariş iptal yazısı ile bütün ticari arşivin sınırsız talebi aynı değildir. Belgenin ileri sürülen vakıayla bağlantısı gösterilir; ticari sır iddiası bütün incelemeyi kendiliğinden ortadan kaldırmaz.

Makine değiştirilecek veya eski kart sökülecekse HMK m.400’deki hukuki yarar şartıyla delil tespiti değerlendirilir. Teknik bilirkişiye hangi parçanın gerekli olduğu, muadilin uyumu ve beklenen duruş süresi sorulur. HMK m.266 uyarınca sözleşmenin hukuki sonucunu belirleme görevi bilirkişiye bırakılmaz.

Parça desteğinin kesildiğini açıklayan internet sayfasının tarihi de korunur. Güncel sayfanın çıktısı, geçmişte hangi taahhüdün verildiğini tek başına göstermez. Satın alma dosyasındaki katalog sürümü, imzalı ek, önceki siparişlerin karşılanma biçimi ve sonradan değiştirilen açıklama arasındaki kronoloji kurulmalıdır. Böylece son tarihli duyurunun eski sözleşmeyi değiştirdiği şeklindeki hatalı kabul önlenir.

Dava ve anlaşmada hangi sonuç açıkça yazılmalıdır?

Parçanın teslimi, gecikme zararı, avans iadesi ve destek ilişkisinin sona erdirilmesi ayrı taleplerdir. Sürekli edimli ve ifasına başlanmış destek sözleşmesinde TBK m.126’nın fesih düzeni dikkate alınır. Yıllar önce tamamlanmış makine satışı, sonraki parça taahhüdü ihlal edildi diye kendiliğinden bütünüyle geri alınmaz.

Her iki tarafın ticari işletmesiyle ilgili uyuşmazlıkta TTK m.4–5 uyarınca kural olarak asliye ticaret mahkemesi görevlidir. TTK m.5/A kapsamındaki para alacağı ve tazminat davalarında dava öncesi arabuluculuk uygulanır. Yalnız aynen parça teslimi istenen talep ile para talebinin kapsamı ayrıca belirlenir.

Anlaşmada teslim edilecek parçanın kodu, uyumluluk koşulu, montaj sorumlusu, bedel ve test yöntemi açıkça gösterilmelidir. Teslimi yalnız kargonun çıkışına bağlayan kayıtla makinenin yeniden devreye alınmasını hedefleyen çözüm farklıdır. Başarısız test, eksik aksesuar veya yeni gecikmede uygulanacak işlem ayrıca düzenlenir.

Geçmiş zararların kapatılması kabul ediliyorsa hangi dönem ve kalemlerin uzlaşmaya dahil olduğu belirtilir. Henüz tamamlanmamış kurulumun bütün sorumluluğunu peşinen kapatan geniş ifadeler sonuçları okunarak değerlendirilir. İşletmenin hedefi üretimi sürdürmek olduğunda hukuki çözüm de teslim edilebilir, teknik olarak denetlenebilir ve mali hesabı açık bir edime bağlanır.

Sık sorulan sorular

Üretim makinesine on yıl yedek parça verilmesi her ticari satışta zorunlu mu?

Ticari üretim amacıyla yapılan alıma tüketici ürünleri için belirlenmiş süreler doğrudan uygulanmaz. 6502 sayılı Kanun m.3/k’daki amaç ayrımı yapılır. Sektöre özgü emredici düzenleme saklı kalmak üzere, somut parça borcunun süresi ve kapsamı sözleşme ile kabul edilmiş eklerden belirlenir.

Üretici modeli kaldırdıysa satıcının parça taahhüdü biter mi?

Modelin üretimden kalkması tek başına borcu sona erdirmez. Satıcının üstlendiği tedarik riski ve parçanın gerçekten sağlanıp sağlanamayacağı araştırılır. TBK m.136 ancak borçlunun sorumlu tutulamayacağı ifa imkânsızlığında uygulanır; bildirim ve zararın artmasını önleme yükümlülükleri ayrıca devam eder.

Parça desteği vaadi bütün parçaların ücretsiz olduğu anlamına gelir mi?

Hayır. Temin etme yükümlülüğü ile bedelsiz sağlama yükümlülüğü ayrıdır. Sözleşmede bedelin makine fiyatına dahil olup olmadığı, ayrı fiyat formülü ve montaj kapsamı incelenir. TBK m.19 ve 26 çerçevesinde tarafların kabul ettiği içerik belirlenir; yalnız destek sözcüğünden ücretsiz teslim sonucu çıkarılmaz.

İthalatçı, bayi ve servis şirketine birlikte başvurulabilir mi?

Her şirketin hangi borcu üstlendiği ayrı belirlenir. Ticari işlemde üretici, ithalatçı ve servisin varlığı bütün borçlardan otomatik birlikte sorumluluk yaratmaz. Sözleşme, bağımsız destek taahhüdü, temsil ilişkisi ve TBK m.116 kapsamındaki yardımcı kişi sorumluluğu uygun hukuki dayanaklarıyla incelenir.

Kesin teslim günü geçtiğinde ayrıca ek süre vermek gerekir mi?

TBK m.117’deki temerrüt ihtarı ile m.123’teki uygun ek süre farklıdır. Kesin günün geçmesi ihtarsız temerrüt doğursa da seçimlik haklar için ek süre meselesi ayrıca incelenir. TBK m.124’te sayılan etkisizlik, yararsızlık veya sözleşmesel kesin zaman şartlarından biri varsa süre aranmaz.

Tedarikçi orijinal parça yerine muadil parçayı zorla kabul ettirebilir mi?

İfanın sözleşmeye uygunluğu belirleyicidir. Belirli orijinal parça taahhüdüyle uyumlu işlev sağlayan parça taahhüdü aynı değildir. Muadilin teknik uyumu, ek montaj gideri ve sistem etkisi incelenir. Sözleşme dışındaki değişiklik için anlaşma gerekir; yeni makine satın alma önerisi kendiliğinden ifa sayılmaz.

Başka tedarikçiden alınan parçanın bütün bedeli zarar mıdır?

Yeni alış bedelinin tamamı otomatik zarar değildir. İlk sözleşmedeki ödeme, seçilen TBK m.125 hakkı, fiyat farkı, zorunlu gider ve sağlanan ek fayda ayrılır. Aynı ihtiyacı karşılayan iki parçanın bedeli mükerrer istenemez; alternatif tedarikin ihlalle bağlantısı belgelenir.

Makine durduğunda üretilemeyen ürünlerin satış tutarı talep edilir mi?

Satış tutarı tek başına kaybedilen kârı göstermez. İhlal yüzünden uzayan duruş, iptal edilen gerçek siparişler, başka üretimle karşılanan miktar ve tasarruf edilen giderler hesaplanır. TBK m.112 ve 114 kapsamında zarar ve nedensellik gösterilir; aynı kayıp iki ayrı başlık altında hesaplanmaz.

Parça maliyeti arttığında tedarikçi yeni fiyatını tek taraflı dayatabilir mi?

Önce sözleşmedeki fiyat ve değişiklik düzeni uygulanır. TBK m.138’in olağanüstü durum ve ağır denge bozulması şartları gerçekleşirse hâkimden uyarlama istenir. Bu hüküm her maliyet artışını haklı kılmaz ve yeni fiyatı kendiliğinden kesinleştirmez. Genel işlem koşullarındaki değişiklik yetkisi ayrıca denetlenir.

Yedek parça verilmediği için eski makinenin satış bedelinin tamamı geri alınır mı?

Sonraki parça taahhüdünün ihlali, tamamlanmış makine satışının kendiliğinden ortadan kalkması değildir. Satışla destek borcunun sözleşmesel bağı ve seçilen hukuki hak incelenir. Parça teslimi, destek avansı, gecikme zararı ve sürekli destek sözleşmesinin TBK m.126’ya göre feshi ayrı sonuçlardır.

Başvuru ve dosya hazırlığı

Ticari makineye parça sağlanmaması dosyasında destek taahhüdü, seri ve parça kodları, sipariş onayı, üretimden kaldırma bildirimi ve duruş kayıtları birlikte incelenir. Amaç, teslim borcunu ve ihlalden kaynaklanan ek kaybı birbirinden ayırarak uygulanabilir talep kurmaktır. Mersin merkezli Türkiye geneli dosya yönetimi ile İstanbul ve Mersin ofislerinden görüşme için iletişim sayfasına başvurabilirsiniz.

Resmî kaynaklar ve mevzuat

• 6098 sayılı TBK m.19–26, 97, 112, 114–117, 123–126, 136, 138
• 6102 sayılı TTK m.4, 5, 5/A, 18/3
• 6100 sayılı HMK m.199, 219–221, 266, 400
• 6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun m.3/k

Mevzuat kontrol tarihi: 24 Ekim 2026.

İlgili hukuk rehberleri

• Yetkili Servis Yedek Parça Sağlamak Zorunda mı?
• Makine Servisinde İzinsiz Parça Değişimi ve Ek Ücret

Av. Halil Bakırcı tarafından hazırlanmış, Av. Emirhan Keskin tarafından incelenmiştir.

Yazar Bilgisi

Avukat Halil BAKIRCI, Mersin Barosu 3472 sicil numarasına kayıtlıdır. Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu bünyesinde ceza, aile, iş, gayrimenkul ve ticaret hukuku alanlarında hukuki danışmanlık ve dava takibi sunmaktadır.

İnceleyen: Av. Emirhan Keskin · Mersin Barosu Sicil No: 5507

Av. Halil Bakırcı profilini inceleyin →