Toptancı Halinde Üretici Örgütlerine En Az Kaç İşyeri Ayrılır? Yüzde 20 Zorunlu Kota | Yönetmelik m.28/5 (2026)

Üretici örgütleri için yüzde 20 işyeri kotasının hukuki dayanağı nedir?

Yönetmelik m.28/5, toptancı hallerinde üretici örgütlerinin pazara doğrudan erişimini korumak amacıyla özel bir işyeri kotası getirir. Buna göre toplam işyeri sayısının en az yüzde yirmisi üretici örgütlerine kiralanmak üzere ayrılmalıdır. Belediye veya işletmeci bu oranı aşağı çekemez; daha yüksek oran ayırması ise mümkündür.

Kota, üretici örgütlerinin komisyoncu veya tüccar üzerinden değil kendi örgütsel yapılarıyla toptan ticarette yer alabilmesini destekler. Bu nedenle işyerleri “üretici örgütü yeri” olarak planlanmalı ve kiralama kararlarında bu özel amaç korunmalıdır.

Yüzde 20 kota nasıl hesaplanır?

Hesaplamanın paydası toptancı halindeki toplam işyeri sayısıdır. Toplam işyeri sayısının yüzde yirmisi bulunarak üretici örgütleri için ayrılması gereken asgari sayı belirlenir. Örneğin 50 işyerli bir halde en az 10 işyeri üretici örgütü yeri olarak ayrılmalıdır.

Oranın altına düşülmemesi gerekir. Geçici boşluk, tadilat veya kira sözleşmesi sona ermesi nedeniyle üretici örgütü yeri kullanılamıyorsa hal yönetimi yeni kiralama ve yer tahsisi planını kotayı yeniden sağlayacak biçimde yapmalıdır.

100 işyerli toptancı halinde kaç işyeri üretici örgütlerine ayrılır?

100 işyerli bir halde yüzde yirmi tam olarak 20 işyeri eder. Bu 20 yer üretici örgütlerine kiralanmak üzere ayrılmalıdır. Belediye, “talep az olabilir” varsayımıyla baştan yalnız 10 işyeri ayıramaz.

Önce mevzuattaki asgari kota ayrılır, daha sonra gerçek talep değerlendirilir. Talep yetersizse m.28/5’in izin verdiği geçici nitelikte diğer talep sahiplerine kiralama yapılabilir; bu kiralamanın azami süresi beş yıldır.

Toplam işyeri sayısında yüzde 20 küsurat çıkarsa ne yapılır?

Hüküm “en az yüzde yirmi” dediği için sonuç küsuratlı çıktığında aşağı yuvarlama kotayı yüzde yirminin altına düşürebilir. Örneğin 53 işyerinin yüzde yirmisi 10,6’dır. 10 işyeri ayırmak oranı yüzde yirminin altında bırakır; bu nedenle en az 11 işyeri ayrılması gerekir.

Hesap kararı dosyada açıkça gösterilmeli ve resmi işyeri listesiyle desteklenmelidir. İşyerlerinin metrekare büyüklüğü değil sayı esas alınır.

“Üretici örgütü yeri” ne demektir?

Üretici örgütü yeri, toptancı halindeki işyerlerinin m.28/5 uyarınca üretici örgütlerine kiralanmak üzere ayrılmış bölümüdür. Bu statü, sıradan boş işyeri sınıflandırması değildir; belirli bir meslek grubunun pazara erişimi için ayrılan yasal kotayı ifade eder.

Hal planı, kira kayıtları ve işyeri listelerinde üretici örgütü yerlerinin açıkça işaretlenmesi yararlıdır. Böylece denetimde toplam kotanın korunup korunmadığı kolayca görülebilir.

Kiralamada hangi üretici örgütüne öncelik verilir?

Yönetmelik, üretici örgütü yerlerinin kiralanmasında toptancı hali ile ilişkilendirilen üretici örgütlerine öncelik verilmesini düzenler. Bu ilişkilendirme Hal Kayıt Sistemi ve ilgili Bakanlık uygulaması çerçevesinde değerlendirilir.

Öncelik, diğer örgütlerin hiçbir durumda başvuramayacağı anlamına gelmez; ancak birden fazla uygun talep varsa hal ile ilişkilendirilmiş üretici örgütünün önceliği gözetilmelidir. Başvuru ve karar gerekçeleri dosyada gösterilmelidir.

Üretici örgütlerinden yeterli talep yoksa ne olur?

Ayrılan işyerlerine yeterli üretici örgütü talebi bulunmaması veya boşalan işyerlerinin doldurulamaması hâlinde Yönetmelik diğer talep sahiplerine kiralamaya izin verir. Böylece işyerinin uzun süre atıl kalması önlenir.

Ancak bu istisna, üretici örgütü kotasını kalıcı olarak kaldırmaz. İşyeri hukuki olarak üretici örgütü amacı için ayrılmış olmayı sürdürür; diğer talep sahibine yapılan kira özel süre sınırına tabidir.

Üretici örgütü yerine kimlere kiralama yapılabilir?

Diğer talep sahipleri bakımından m.28 ve m.29’daki genel şartlar uygulanır. Üretici, komisyoncu veya tüccar gibi Yönetmelikte işyeri kiralayabilecek kişilerden uygun olanlar başvurabilir. Sırf boş kaldığı için mevzuatta işyeri edinme hakkı bulunmayan kişiye kira verilemez.

Aynı kişiye tek işyeri sınırı, teminat, mesleki kayıt ve mahkûmiyet şartları burada da geçerlidir. İstisna yalnız üretici örgütüne ayrılan yerin geçici olarak diğer uygun kişiye kiralanmasına ilişkindir.

Diğer talep sahibine kira süresi en fazla kaç yıldır?

m.28/5 açık bir üst sınır getirir: üretici örgütü yeri, talep yetersizliği nedeniyle başka bir talep sahibine kiralanırsa kira süresi beş yılı geçemez. Belediye halindeki genel azami on yıllık kira süresi bu özel durumda uygulanmaz; özel beş yıllık sınır önceliklidir.

Örneğin üretici örgütü için ayrılmış bir işyeri tüccara kiralanacaksa sekiz veya on yıllık sözleşme yapılamaz. Kira sözleşmesinde işyerinin üretici örgütü yeri olduğu ve özel beş yıllık üst sınıra tabi olduğu açıkça belirtilmelidir.

Üretici örgütüne ayrılan işyerleri satılabilir mi?

m.28/5 bu yerleri üretici örgütlerine kiralanmak üzere ayrılan işyerleri olarak tanımlar. Bu nedenle zorunlu yüzde yirmilik kotanın satış yoluyla ortadan kaldırılması hükmün amacıyla bağdaşmaz. Belediye satış planını yaparken üretici örgütü kotasını kiralık işyeri olarak korumalıdır.

Ayrıca belediye halindeki toplam satış sayısı m.28/1 uyarınca yüzde elliyi geçemez. Satış tavanı ile üretici örgütüne ayrılan kiralık kota birlikte planlanmalıdır.

Üretici örgütü işyerini boşaltırsa ne yapılır?

Boşalan üretici örgütü yeri öncelikle yeniden uygun üretici örgütlerine kiralanmak üzere ilana veya ilgili kiralama sürecine konu edilmelidir. Yeterli talep oluşmazsa diğer uygun talep sahiplerine en fazla beş yıllığına kiralama yapılabilir.

Hal yönetimi boşalmayı fırsat bilerek yeri kalıcı biçimde genel işyeri statüsüne çevirmemelidir. Toplam yüzde yirmi kotanın başka bir işyeriyle eş zamanlı olarak yeniden sağlanması söz konusu değilse kotanın korunması gerekir.

İşletim yetkisi devredilmiş toptancı halinde kota uygulanır mı?

Evet. m.28/13, belediye toptancı hali için m.28’de öngörülen hükümlerin işletim yetkisi devredilmiş toptancı hallerinde de uygulanacağını açıkça belirtir. İşletmeci özel hukuk kişisi olsa bile yüzde yirmilik üretici örgütü kotasını kaldıramaz.

Belediye sözleşmeyle işletim yetkisini devrederken işyeri dağılımı ve üretici örgütü kotasının takip yöntemini de açıkça belirlemelidir. Denetim yetkisi belediyede devam eder.

Özel toptancı halinde yüzde 20 kota uygulanır mı?

m.28/5 “toptancı hallerinde” bulunan toplam işyeri sayısından söz eder ve hükmü yalnız belediye haliyle sınırlamaz. Bu nedenle üretici örgütü yeri ayrılmasına ilişkin yüzde yirmilik kural özel toptancı halleri bakımından da uygulanır.

Özel halin kiralama ve satış işlemleri özel hukuk hükümlerine tabi olsa da Yönetmelikteki mesleki ve sektörel sınırlamalar devam eder. İşletmeci, sözleşme serbestisi gerekçesiyle üretici örgütü kotasını ortadan kaldıramaz.

Kota denetimi nasıl yapılır?

Denetimde toplam işyeri sayısı, üretici örgütü yeri olarak ayrılan işyerleri, bu yerlerin mevcut kiracıları ve kira süreleri karşılaştırılır. Diğer kişilere kiralanmış üretici örgütü yerlerinde beş yıllık üst sınır ayrıca kontrol edilir.

Kira sözleşmeleri, hal işyeri listesi ve HKS kayıtları birbiriyle uyumlu olmalıdır. Kâğıt üzerinde üretici örgütü yeri görünüp fiilen uzun süre tüccarın kullandığı işyerleri ayrıntılı incelenmelidir.

Yüzde 20 kotanın altında kalınırsa ne yapılmalıdır?

Hal yönetimi eksikliği tespit ettiğinde yeni boşalan veya uygun işyerlerinden gerekli sayıyı üretici örgütü yeri olarak ayırarak oranı en az yüzde yirmiye çıkarmalıdır. Mevcut sözleşmelerin hukuki durumu ayrı değerlendirilir; geçerli sözleşme tek taraflı biçimde yok sayılamaz.

Yeni kiralama ve satış kararları kotayı daha da azaltmamalıdır. Özellikle belediye satış planı hazırlanırken üretici örgütü yerlerinin korunması ön koşul olarak ele alınmalıdır.

Uygulama kontrol listesi

Önce toplam işyeri sayısı kesinleştirilir ve yüzde yirmilik asgari sayı hesaplanır. Küsurat varsa “en az yüzde yirmi” kuralı gereği oranı aşağı düşürmeyecek tam sayı esas alınır. Üretici örgütü yerleri işyeri listesinde açıkça işaretlenir.

Bu yerlere başvurularda hal ile ilişkilendirilmiş üretici örgütlerine öncelik verilir. Talep yoksa diğer uygun kişilere kira yapılabilir; sözleşme süresi beş yılı aşamaz. Adayın m.29 şartları ve tek işyeri sınırı kontrol edilir.

Periyodik denetimde kota, kiracı türü ve süreler yeniden kontrol edilir. İşyerlerinin satışı veya yeni işyeri açılması hâlinde yüzde yirmi hesabı güncellenir.

İlgili içerikler

• Belediye Halinde Yüzde 50 Satış Sınırı
• Aynı Halde Tek İşyeri Sınırı
• Sebze Meyve Üretici Örgütü Belgesi
• Belediye Toptancı Hali Yönetimi
• Ticaret ve idare hukuku için iletişim

Resmî kaynaklar

• T.C. Ticaret Bakanlığı – Sebze ve Meyve Ticareti Mevzuatı
• Sebze ve Meyve Ticareti ve Toptancı Halleri Hakkında Yönetmelik
• Hal Kayıt Sistemi

Sık Sorulan Sorular