Türk Vatandaşlığından Çıkma İzni Şartları | 5901 m.25 ve VAT‑9 | 2026
Kısa ve net cevap: Türk vatandaşlığından çıkmak isteyen kişi, 5901 sayılı Türk Vatandaşlığı Kanunu m.25’teki dört şartı birlikte taşımalıdır: ergin ve ayırt etme gücüne sahip olmak; yabancı bir devlet vatandaşlığını kazanmış olmak veya kazanacağına ilişkin inandırıcı belirtiler bulunmak; herhangi bir suç veya askerlik hizmeti nedeniyle aranan kişilerden olmamak; hakkında mali ve cezai tahdit bulunmamak. Şartlar sağlansa dahi vatandaşlıktan çıkma, kişinin tek taraflı beyanıyla gerçekleşmez; İçişleri Bakanlığının yetkili makam kararı ve m.26–27’deki belge süreci gerekir.
Yurt dışında yaşayan başvuru sahibi Türk dış temsilciliğine, Türkiye’de yaşayan kişi ise valiliğe/il nüfus ve vatandaşlık müdürlüğüne bizzat başvurur. Temel form VAT‑9 Türk Vatandaşlığından Çıkma İzni Başvuru Formudur. Yabancı vatandaşlık zaten kazanılmışsa bunu gösteren belge; henüz kazanılmamışsa yabancı devlet vatandaşlığına kabul edileceğini gösteren teminat belgesinin usulüne uygun onaylı Türkçe tercümesi dosyaya eklenir.
- 5901 m.25 hukuki dayanağı
- Erginlik ve ayırt etme gücü
- Yabancı vatandaşlık veya teminat belgesi
- Suç ve askerlik nedeniyle aranmama
- Mali ve cezai tahdit bulunmaması
- Nereye başvurulur?
- VAT‑9 ve gerekli belgeler
- Çıkma izin belgesi ile çıkma belgesi farkı
- İzin belgesinin iki yıllık süresi
- Eş ve çocuklara etkisi
- Mavi Kart ve m.28 hakları
- Sık sorulan sorular
1. 5901 Sayılı Kanun m.25: Çıkma İzni Bir Bakanlık Kararıdır
Türk vatandaşlığından çıkma, 5901 sayılı Türk Vatandaşlığı Kanunu’nun vatandaşlığın kaybına ilişkin bölümünde düzenlenir. M.25, kişinin kendi isteğiyle vatandaşlıktan çıkabilmesi için aranan maddi şartları belirler. Karar mercii İçişleri Bakanlığıdır.
Türk vatandaşlığından çıkmak, “feragat dilekçesi verildiği anda” sonuç doğuran bir işlem değildir. Kanun, başvuru sahibinin durumunu vatansızlık, kamu düzeni, askerlik, adli ve mali kayıtlar yönünden denetleyen bir izin sistemi kurmuştur. Kişi m.25 şartlarını taşısa bile karar Bakanlık tarafından verilir.
Nüfus ve Vatandaşlık İşleri Genel Müdürlüğü de güncel resmî sayfasında, m.25 şartlarını aynı dört bent altında yayımlar ve şartları taşıyan kişilere Bakanlıkça çıkma izni veya çıkma belgesi verilebileceğini belirtir.
Güncel mevzuat Mevzuat Bilgi Sistemi; başvuru açıklamaları Nüfus ve Vatandaşlık İşleri Genel Müdürlüğü üzerinden kontrol edilmelidir.
2. Birinci Şart: Ergin ve Ayırt Etme Gücüne Sahip Olmak
5901 m.25/1-a uyarınca çıkma izni talep eden kişi ergin ve ayırt etme gücüne sahip olmalıdır. Türk Medeni Kanunu bakımından erginlik kural olarak 18 yaşın doldurulmasıyla kazanılır; evlenme veya mahkeme kararıyla erginlik gibi özel hâller ayrıca değerlendirilir.
Ayırt etme gücü, kişinin yaptığı işlemin anlam ve sonuçlarını kavrayabilmesini ifade eder. Türk vatandaşlığından çıkma; siyasi haklar, seçme-seçilme, kamu görevine girme, askerlik, pasaport, yurt dışı statüsü ve Türkiye’deki bazı hakların kullanım biçimi üzerinde önemli sonuç doğurduğundan başvuru sahibinin hukuki iradesi bizzat değerlendirilir.
Bu nedenle çıkma başvurusu vekilin tek taraflı iradesiyle kişinin yerine kurulabilecek sıradan bir idari talep değildir. NVI’nin resmî açıklamasında başvurunun bizzat yapılacağı belirtilmiştir.
Ergin olmayan çocukların durumu ana veya babanın çıkma işlemiyle bağlantılı olarak m.27/2 kapsamında ayrıca incelenir; çocuk m.25’e göre bağımsız yetişkin başvurusu yapmaz.
3. İkinci Şart: Yabancı Vatandaşlık veya Kazanılacağına İlişkin İnandırıcı Belirti
5901 m.25/1-b, çıkma izninin kişiyi vatansız bırakmamasını hedefler. Başvuru sahibi ya başka bir devlet vatandaşlığını zaten kazanmış olmalı ya da kazanacağına ilişkin inandırıcı belirtiler bulunmalıdır.
Yabancı vatandaşlık zaten kazanılmışsa bu statüyü gösteren pasaport, vatandaşlık sertifikası veya ilgili yabancı makamın resmî belgesi kullanılır. NVI’nin güncel belge listesi, bu belgenin usulüne uygun onaylı Türkçe tercümesini ister.
Kişi yabancı vatandaşlığı henüz kazanmamışsa, ilgili yabancı devletin vatandaşlığa kabul edileceğine ilişkin teminat belgesi sunulur. Teminat belgesi, yabancı makamın kişiyi vatandaşlığa kabul edeceğini gösteren resmî güvencedir; sırf başvuru yapıldığına dair makbuz veya kişinin “kabul edileceğimi düşünüyorum” beyanı m.25/1-b için aynı ağırlıkta değildir.
Teminatla verilen çıkma izin belgesinin m.26 kapsamında süresi vardır. Yabancı vatandaşlık kazanıldıktan sonra süreç çıkma belgesinin alınmasıyla tamamlanır. Bu iki aşamanın karıştırılması vatansızlık ve kayıt sorunu yaratabilir.
4. Üçüncü Şart: Suç veya Askerlik Hizmeti Nedeniyle Aranan Kişi Olmamak
5901 m.25/1-c uyarınca başvuru sahibinin herhangi bir suç veya askerlik hizmeti nedeniyle aranan kişilerden olmaması gerekir. Bu şart, çıkma izninin devam eden kamu hukuku yükümlülüklerinden kaçış aracı olarak kullanılmasını engeller.
“Aranma” ile adli sicilde herhangi bir kayıt bulunması aynı şey değildir. Kanunun lafzı suç veya askerlik hizmeti nedeniyle aranma durumunu esas alır. Kesinleşmiş bir mahkûmiyetin, soruşturmanın veya yakalama kaydının çıkma başvurusuna etkisi somut kayıt ve tahdit türüne göre incelenir.
Askerlik yönünden de sırf askerlik çağında olmak ile askerlik hizmeti nedeniyle aranıyor olmak ayrılmalıdır. Yurt dışında yaşayan kişinin dövizle askerlik, erteleme veya askerlik statüsü farklı olabilir; m.25/1-c yönünden yetkili kayıtlar kontrol edilir.
Başvuru öncesinde adli ve askerlik statüsündeki sorunların resmî kayıtlardan görülmesi, işlemin gereksiz gecikmesini önler. Konsoloslukta beyan vermek, Türkiye’deki aktif yakalama veya askerlik arama kaydını kendiliğinden ortadan kaldırmaz.
5. Dördüncü Şart: Mali ve Cezai Tahdit Bulunmaması
5901 m.25/1-ç, başvuru sahibi hakkında herhangi bir mali ve cezai tahdit bulunmamasını arar. Kanun bu kavramı yalnız vergi borcu veya yalnız mahkeme cezasıyla sınırlamaz. İdare, vatandaşlıktan çıkma işlemini engelleyen kayıtları yetkili kamu sistemlerinden sorgular.
Mali tahdit, her borcun otomatik olarak vatandaşlıktan çıkmayı engellediği anlamına gelmez; önemli olan ilgili mevzuat uyarınca kişi hakkında çıkış işlemini engelleyen bir tahdit kaydının bulunup bulunmadığıdır. Aynı şekilde cezai tahdit de somut adli kayıt ve kararın niteliğine göre belirlenir.
Başvuru sahibinin “borcum yok” veya “hakkımda dava yok” beyanı tek başına yeterli değildir. Bakanlık ve ilgili kurumlar resmî kayıtlar üzerinden inceleme yapar.
Aktif bir tahdit varsa önce bu tahdidin hangi idari/adli işleme dayandığı belirlenmeli, hukuken kaldırılabiliyorsa ilgili kurum nezdinde sorun çözülmelidir.
6. Yurt Dışında ve Türkiye’de Nereye Başvurulur?
NVI’nin güncel SSS açıklamasına göre Türk vatandaşlığından izinle çıkma başvurusu kişi tarafından bizzat yapılır. Başvuru makamı ikamet yerine göre değişir:
- Yurt dışında: Türkiye Cumhuriyeti dış temsilcilikleri (büyükelçilik veya başkonsolosluk),
- Türkiye’de: Valilikler, uygulamada il nüfus ve vatandaşlık müdürlükleri.
Yurt dışında yaşayan kişinin sırf işlemi Türkiye’de daha hızlı yürütmek amacıyla adres ve ikamet durumunu gerçeğe aykırı göstermesi doğru değildir. Dış temsilcilik başvuruları NVI ve Bakanlık sistemi üzerinden yürütülür.
Başvuru sahibinin yabancı ülkedeki kimlik, vatandaşlık veya teminat belgeleri o ülke makamınca düzenlendiğinden, belgenin apostil/tasdik ve Türkçe tercüme şartları ayrıca yerine getirilmelidir.
Konsolosluk işlemlerinin genel çerçevesi için Yurt Dışındaki Müvekkiller merkezindeki vatandaşlık ve konsolosluk rehberleri kullanılabilir.
7. VAT‑9 Formu ve 2026’da Temel Başvuru Belgeleri
Nüfus ve Vatandaşlık İşleri Genel Müdürlüğünün resmî form listesinde VAT‑9, “Türk Vatandaşlığından Çıkma İzni Başvuru Formu” olarak yayımlanır. Formda başvuru sahibinin kimlik, yeni uyruk, adres ve aile bilgileri ile birlikte çıkma izni talep edilen ergin olmayan çocuklara ilişkin bölüm bulunur.
NVI’nin güncel SSS ve hizmet standartlarında temel belgeler şunlardır:
- İsteği belirten VAT‑9 form dilekçe,
- Müracaat makamınca sistemden alınan nüfus kayıt örneği,
- Başka devlet vatandaşlığı kazanılmışsa bunu gösteren resmî belgenin usulüne uygun onaylı Türkçe tercümesi,
- Henüz yabancı vatandaşlık kazanılmamışsa kabul edileceğine ilişkin teminat belgesinin usulüne uygun onaylı Türkçe tercümesi,
- Müracaat makamının güncel uygulamada talep ettiği fotoğraf ve kimlik belgeleri.
Belge listesi başvuru makamının güncel sisteminden kontrol edilmelidir. Eski tarihli blog listeleri yerine NVI Vatandaşlık Formları esas alınmalıdır.
8. Çıkma İzin Belgesi ile Çıkma Belgesi Aynı Şey Değildir
5901 sayılı Kanun, yabancı vatandaşlığı henüz kazanılmamış kişi ile yabancı vatandaşlığı zaten kazanmış kişi bakımından farklı belge aşamaları öngörür. Çıkma izin belgesi, yabancı vatandaşlığı kazanması için Türk vatandaşlığından çıkmasına izin verilen ve henüz yabancı vatandaşlığı tamamlanmamış kişiye verilen belgedir. Çıkma belgesi ise vatandaşlıktan çıkma işlemini sonuçlandıran belgedir.
Türk vatandaşlığı, sadece çıkma izni kararının verildiği gün otomatik olarak sona ermez. M.27’ye göre çıkma belgesinin ilgiliye imza karşılığında teslimiyle Türk vatandaşlığı kaybedilir. Bu tarih nüfus kayıtları ve statü değişikliği bakımından kritiktir.
Dolayısıyla yabancı ülkenin “önce Türk vatandaşlığından çıkış izni getir” dediği dosyalarda izin belgesi; yabancı vatandaşlık kazanıldıktan sonra ise çıkma belgesinin teslim süreci ayrı takip edilmelidir.
9. Çıkma İzin Belgesi Kaç Yıl Geçerlidir?
5901 sayılı Kanun m.26 uyarınca, yabancı devlet vatandaşlığını kazanmak üzere çıkma izni verilen kişi, izin kararının kendisine tebliğinden itibaren iki yıl içinde yabancı devlet vatandaşlığını kazandığını gösteren belgeyi teslim etmek zorundadır.
İki yıllık süre içinde yabancı vatandaşlık kazanılamazsa çıkma izin belgesi geçersiz hâle gelir. Bu durumda kişi hâlen Türk vatandaşıdır; vatandaşlığın m.27 anlamında kaybı gerçekleşmemiştir.
Yabancı ülke vatandaşlık işlemi iki yıldan uzun sürecek görünüyorsa, izin belgesinin süresi baştan takip edilmelidir. Yabancı makamın dosyayı sonuçlandırmaması, Türk m.26 süresini kendiliğinden durdurmaz.
İzin belgesinin tarih ve tebliğ bilgisi, yabancı ülke başvurusundaki vatandaşlık kabul takvimiyle birlikte dosyalanmalıdır.
10. Çıkma İzninin Eşe ve Çocuklara Etkisi
5901 m.27/2 uyarınca eşlerden birinin Türk vatandaşlığından çıkması diğer eşin vatandaşlığına tesir etmez. Eş kendi başvurusu olmadan Türk vatandaşlığını kaybetmez.
Ergin olmayan çocuklar bakımından ise ana veya babanın talebi ve diğer ebeveynin muvafakati önemlidir. NVI’nin resmî açıklamasına göre Türk vatandaşlığını kaybeden ana veya babanın talebi ve diğer ebeveynin muvafakati varsa çocuklar da ana/babaya bağlı olarak vatandaşlığı kaybedebilir. Muvafakat yoksa hâkim kararı esas alınır.
VAT‑9 formunda birlikte çıkma izni istenen ergin olmayan çocukların bilgileri ayrıca yazılır. NVI, formun ilgili bölümünde yer almayan çocukların işleme alınmayacağını açıkça belirtmektedir.
Çocuğun vatandaşlığı, diğer ebeveynin vatandaşlığı ve vatansız kalma riski ayrıca değerlendirilmelidir. Hiçbir çocuk sırf ebeveynin çıkış işlemi nedeniyle hukuka aykırı biçimde vatansız bırakılmamalıdır.
11. İzinle Çıkan Kişi Türkiye’de Hangi Hakları Korur?
Doğumla Türk vatandaşı olup İçişleri Bakanlığından izin almak suretiyle Türk vatandaşlığını kaybeden kişiler ve m.28 kapsamındaki altsoyları, kanunda belirtilen istisnalar dışında Türk vatandaşlarına tanınan haklardan yararlanmaya devam eder. Bu statü uygulamada Mavi Kart sistemiyle kayıt altına alınır.
5901 m.28 kapsamında korunan haklar geniş olmakla birlikte bazı açık istisnalar vardır. Bu kişiler seçme-seçilme, muafen araç veya ev eşyası ithal etme ve askerlik hizmetini yapma yükümlülüğü/hakkı gibi vatandaşlığa özgü alanlarda Türk vatandaşıyla aynı statüde değildir; kamu görevine girme de m.28’deki sınırlamalara tabidir.
Mavi Kart, Türk vatandaşlığının devam ettiği anlamına gelmez. Çıkma belgesinin teslimiyle vatandaşlık kaybedildikten sonra Türkiye’deki kimlik ve hak kullanımı m.28 statüsüne göre yürür.
Mavi Kart sahiplerinin çalışma hakkı için Mavi Kartlıların Türkiye’de Çalışma Hakkı rehberi kullanılabilir.
12. Başvuru Öncesi Kontrol Listesi
- Ergin ve ayırt etme gücüne sahip olduğunuzu kontrol edin.
- Yabancı vatandaşlığı kazanmışsanız resmî kanıtı hazırlayın.
- Henüz kazanmadıysanız yabancı makamın teminat/kabul belgesini alın.
- Suç veya askerlik nedeniyle aranma kaydı bulunup bulunmadığını kontrol edin.
- Mali veya cezai tahdit varsa dayanağını belirleyin.
- VAT‑9 formunu güncel NVI kaynağından kullanın.
- Yabancı belgelerin apostil/tasdik ve Türkçe tercümesini hazırlayın.
- Yurt dışındaysanız dış temsilciliğe bizzat başvurun.
- Ergin olmayan çocuklar için diğer ebeveyn muvafakatini ve VAT‑9 kaydını düzenleyin.
- Çıkma izin belgesinin m.26’daki iki yıllık süresini takvime kaydedin.
- Çıkma belgesi teslim tarihinin vatandaşlığın kayıp tarihi olduğunu dikkate alın.
- M.28 Mavi Kart hak ve sınırlamalarını çıkıştan önce değerlendirin.
Resmî Kaynaklar
- 5901 sayılı Türk Vatandaşlığı Kanunu m.25–28
- NVI – Türk Vatandaşlığının Kaybedilmesi
- NVI – Vatandaşlık Hizmetleri Sıkça Sorulan Sorular
- NVI – VAT‑9 ve Vatandaşlık Formları
Sık Sorulan Sorular
1. Türk vatandaşlığından kendi isteğimle çıkabilir miyim?
5901 m.25 şartlarını taşıyan kişi başvurabilir; ancak çıkış tek taraflı beyanla değil İçişleri Bakanlığının kararı ve belge süreciyle gerçekleşir.
2. Çıkma izni için yabancı vatandaşlığı önceden kazanmış olmak şart mı?
Hayır. Yabancı vatandaşlık kazanılmış olabilir veya kazanılacağına ilişkin inandırıcı belirti, uygulamada resmî teminat/kabul belgesi bulunabilir.
3. Askerlik nedeniyle aranıyorsam çıkma izni alabilir miyim?
5901 m.25/1-c suç veya askerlik hizmeti nedeniyle aranan kişilerden olmamayı açık şart olarak düzenler.
4. Vergi borcu vatandaşlıktan çıkmayı engeller mi?
Kanun “mali ve cezai tahdit bulunmaması” şartını arar. Her borcun otomatik engel olduğu söylenemez; resmî tahdit kaydının niteliği incelenir.
5. Yurt dışından nereye başvurulur?
Türkiye Cumhuriyeti dış temsilciliklerine bizzat başvurulur.
6. Başvuru formu hangisidir?
NVI’nin resmî form listesinde VAT‑9, Türk Vatandaşlığından Çıkma İzni Başvuru Formudur.
7. Çıkma izin belgesi vatandaşlığımı hemen sona erdirir mi?
Hayır. 5901 m.27 uyarınca Türk vatandaşlığı çıkma belgesinin imza karşılığı teslimiyle kaybedilir.
8. Çıkma izin belgesi kaç yıl geçerlidir?
5901 m.26 uyarınca iki yıl içinde yabancı vatandaşlığın kazanıldığına ilişkin belge sunulmazsa izin belgesi geçersiz hâle gelir.
9. Ben vatandaşlıktan çıkarsam eşim de çıkar mı?
Hayır. 5901 m.27/2’ye göre eşlerden birinin çıkışı diğer eşin vatandaşlığına tesir etmez.
10. Çıkıştan sonra Mavi Kart alabilir miyim?
Doğumla Türk vatandaşı olup izinle çıkan ve m.28 kapsamındaki kişiler, Mavi Kartlılar Kütüğüne kaydedilerek kanunda korunan haklardan yararlanabilir.
Hukuki Değerlendirme ve E‑E‑A‑T
Türk vatandaşlığından çıkma başvurusunda merkez hüküm 5901 m.25’tir. Dört şartın tamamı sağlanmalı; yabancı vatandaşlık veya teminat belgesi resmî olarak kanıtlanmalı; çıkma izin belgesi ile vatandaşlığı sona erdiren çıkma belgesi birbirine karıştırılmamalıdır. M.26’daki iki yıllık süre ve m.27’deki teslim anı özellikle yurt dışındaki vatandaşlık süreçleriyle birlikte planlanmalıdır.
Bu içerik Av. Halil Bakırcı tarafından hazırlanmış, Av. Emirhan Keskin tarafından incelenmiştir.
Yazar: Av. Halil Bakırcı – Mersin Barosu Sicil No: 3472
İnceleyen: Av. Emirhan Keskin – Mersin Barosu Sicil No: 5507
Son mevzuat ve resmî uygulama kontrolü: 15 Eylül 2026
Yurt dışından vatandaşlık ve konsolosluk işlemleri için Yurt Dışında Yaşayanlara Hukuki Destek sayfasını inceleyebilirsiniz.
Hukuki konu hakkında iletişim
İlk iletişimde konuyu, bulunduğunuz ülke veya ili ve varsa tebliğ ya da son işlem tarihini kısaca belirtebilirsiniz. T.C. kimlik numarası, sağlık verisi veya kişisel belge göndermeyiniz. Mesajlaşma tek başına hukuki görüş veya avukatlık ilişkisi oluşturmaz.
