Türkiye’de Banka Kurmak İçin BDDK İzni Nasıl Alınır? 3 Ay ve 6 Ay Kuralları | 5411 m.6 (2026)

5411 sayılı Kanun m.6 hangi izinleri düzenler?

Bankacılık faaliyeti, sıradan bir anonim şirket faaliyeti gibi yalnız ticaret siciline tescil ile başlayamaz. 5411 m.6, Türkiye’de yeni bir bankanın kurulmasını ve yurt dışında kurulmuş bir bankanın Türkiye’deki ilk şubesinin açılmasını açık biçimde BDDK Kurulunun iznine bağlar. Böylece bankacılık piyasasına giriş, şirketler hukukundaki kuruluş işlemlerine ek olarak kamu hukuku niteliğinde bir izin rejimine tabi tutulur.

Kurulun izin verirken baktığı şartlar m.6 ile sınırlı değildir. Türkiye’de kurulacak banka bakımından m.7’deki kuruluş şartları ve m.8’deki kurucu şartları; yurt dışında kurulu bankanın şubesi bakımından m.9’daki özel şartlar uygulanır. Başvurunun değerlendirilmesi bu maddelerin birlikte okunmasıyla yapılır.

Kuruluş izni bir “ön aşama”dır. Banka hukuken kurulmuş olsa bile müşteriden mevduat almak, kredi vermek veya m.4’teki diğer faaliyetleri yürütmek için m.10 kapsamındaki faaliyet izni gerekir. Bu ayrım, izin takviminin hazırlanmasında kritik önemdedir.

Kuruluş izni için neden en az beş aynı yönlü oy gerekir?

5411 m.6, izin kararının Kurulun en az beş üyesinin aynı yöndeki oyuyla alınmasını zorunlu kılar. Kanun burada sıradan kurul çoğunluğundan farklı olarak açık bir nitelikli karar şartı öngörmüştür. Dolayısıyla izin, tek bir idari birimin yazısı veya teknik inceleme raporuyla doğmaz; kanunda gösterilen karar organının gerekli oy sayısıyla karar vermesi gerekir.

Aynı şart yalnız Türkiye’de yeni banka kurulması için değil, yurt dışında kurulmuş bir bankanın Türkiye’deki ilk şubesinin açılması için de geçerlidir. Bu nedenle yabancı bir bankanın başka ülkelerde şubelerinin bulunması veya kendi ülkesinde lisanslı olması, Türkiye’de ilk şube bakımından Kurul kararının yerine geçmez.

Kurul kararı, başvuru dosyasının hukuki ve mali şartları sağladığı tespitine dayanır. Dosyanın hazırlanması aşamasında ortaklık yapısı, sermaye, yöneticiler, faaliyet planı, iç sistemler ve konsolide denetim imkanını gösteren bilgi ve belgeler birbiriyle uyumlu olmalıdır.

Üç aylık karar süresi ne zaman başlar?

Madde 6’ya göre izne ilişkin karar, başvurunun yapıldığı tarihten itibaren üç ay içinde ilgiliye bildirilir. Ancak başvuruda eksiklik varsa üç aylık dönem, Kurumun istediği bilgi ve belgelerin tamamlandığı tarihten itibaren işlemeye başlar. Bu ayrım, başvurunun teslim edilmesi ile “tam dosya” haline gelmesi arasındaki farkı ortaya koyar.

Bir başvurunun evrak kayıt numarası almış olması, dosyanın eksiksiz kabul edildiği anlamına gelmez. Kurum değerlendirme sırasında ek bilgi veya belge talep edebilir. Kanundaki süre hesabında hangi tarihte tüm eksikliklerin tamamlandığı somut dosya kayıtlarıyla takip edilmelidir.

Bu nedenle başvuru yapan kuruluşun; teslim edilen belgeleri, Kurumun eksiklik yazılarını, cevap tarihlerini ve eklerin alındı kayıtlarını ayrı bir izin dosyasında saklaması gerekir. Süre uyuşmazlığı halinde yazışma tarihleri belirleyici hale gelir.

Eksiklikler altı ay içinde tamamlanmazsa ne olur?

5411 m.6 açık bir sonuç öngörür: İstenen eksikliklerin altı ay içinde giderilmemesi halinde başvuru geçersiz hale gelir. Bu hüküm, süresiz şekilde açık kalan eksik başvuru sistemini engeller. Altı aylık süre içinde eksiklerin yalnız gönderilmiş olması değil, Kurumun istediği bilgi ve belgenin başvuru dosyasını tamamlayacak biçimde sunulması gerekir.

Başvurunun geçersiz hale gelmesi, kendiliğinden kuruluş veya faaliyet izni doğmadığı anlamına gelir. Başvurucu bankacılık faaliyetine başlayamaz. Yeni bir süreç gerekiyorsa, o tarihte yürürlükte bulunan mevzuata göre yeni başvuru dosyasının hazırlanması gerekir.

Eksiklik yazısına cevap hazırlanırken yalnız istenen belgenin gönderilmesi yeterli görülmemelidir. Yeni belgenin daha önce sunulan ortaklık şeması, bütçe, iş planı veya yönetici bilgileriyle çelişip çelişmediği de kontrol edilmelidir. Çünkü izin incelemesi dosyanın bütünlüğü üzerinden yapılır.

Yurt dışında kurulu banka Türkiye’de ilk şubesini nasıl açar?

Yurt dışında kurulmuş bir bankanın Türkiye’de ilk şube açması m.6’daki izin rejimine tabidir; ayrıca m.9’daki özel şartların tamamı aranır. Merkezin bulunduğu ülkede esas faaliyetler bakımından yasak bulunmaması, o ülkenin yetkili denetim merciinin Türkiye’de faaliyet konusunda olumsuz görüşünün olmaması, Türkiye’ye tahsis edilen sermayenin kanuni seviyeyi karşılaması, müdürler kurulunun gerekli nitelik ve deneyime sahip olması, ilk üç yıllık iş ve bütçe planının sunulması ve grubun ortaklık yapısının şeffaf olması temel şartlardandır.

Yabancı bankanın kendi ülkesindeki lisansı, Türkiye’de otomatik geçerlilik sağlamaz. Türkiye’deki şube Türk bankacılık mevzuatına, BDDK gözetimine ve şube modeline ilişkin özel kurallara uymak zorundadır. Merkez ülkedeki denetim otoritesiyle ilişkiler ve konsolide denetim imkanları da başvuru değerlendirmesinde önem taşır.

Merkez ülkede belirli bir faaliyet yasaklanmışsa, m.9 gereği o faaliyet için Türkiye’de izin verilemez. Böylece Türkiye’deki şubenin yetki kapsamı, hem Türk mevzuatı hem de merkezin bulunduğu ülkedeki hukuki durum dikkate alınarak şekillenir.

Yabancı banka Türkiye’de temsilcilik açabilir mi?

Evet. 5411 m.6, yurt dışında kurulu bankaların Kurulun izniyle Türkiye’de temsilcilik açmasına imkan verir. Ancak temsilcilik için kanunda açık bir sınır vardır: mevduat veya katılım fonu kabul edemez. Ayrıca temsilcilik Kurulca belirlenecek esaslara göre faaliyet göstermek zorundadır.

Temsilcilik ile şube aynı hukuki statüde değildir. Şube, izin verilen bankacılık faaliyetlerini yürüten organizasyon birimidir. Temsilcilik ise bankacılık işlemi icra etme bakımından sınırlıdır. Temsilcilik adı altında müşteriden fon toplanması veya fiilen bankacılık ürünü sunulması, temsilcilik izninin kapsamıyla bağdaşmaz.

Bu nedenle yabancı banka Türkiye’de hangi işlevi hedeflediğini baştan belirlemelidir. Pazar araştırması, kurumsal iletişim ve temas faaliyeti ile mevduat/kredi gibi bankacılık işlemleri birbirinden ayrılmalıdır.

Kıyı bankacılığı için m.6 ne söylüyor?

Madde 6, Türkiye’de münhasıran kıyı bankacılığı faaliyetinde bulunmak üzere banka kurulması veya yurt dışında kurulu bankaların bu amaçla şube açması konusunda özel bir yetki verir. Bunların faaliyet alanları, finansal raporlama ve denetim usulleri ile faaliyetlerinin geçici veya sürekli durdurulmasına ilişkin hususlar Kurul kararıyla belirlenir.

Bu hüküm, kıyı bankacılığı için genel banka kuruluş rejiminin dışında tamamen serbest bir alan yaratmaz. Aksine faaliyet alanı ve denetim düzeni Kurulun özel karar ve düzenlemelerine bağlanır. Bu nedenle proje dosyasında “offshore” ifadesinin kullanılması, 5411’in izin ve gözetim sistemini ortadan kaldırmaz.

Kuruluş izni ile faaliyet izni arasındaki fark nedir?

Kuruluş izni, bankanın kurulmasına veya yabancı bankanın ilk şubesini açmasına izin verir. Faaliyet izni ise bankacılık işlemlerinin fiilen yürütülmesi için gereken ikinci aşamadır. 5411 m.10, kuruluş veya ilk şube izni alan bankanın Kuruldan ayrıca faaliyet izni almasını şart koşar.

Faaliyet izni aşamasında sermayenin nakit olarak ödenmiş ve planlanan faaliyetleri yürütecek düzeyde olması, sisteme giriş payına ilişkin ödeme belgesi, yeterli personel ve teknik donanım, yöneticilerin gerekli nitelikleri ve Kurulun faaliyet yeterliliği kanaati gibi koşullar incelenir. Kuruluş izni alınmış olması bu koşulların kendiliğinden gerçekleştiği anlamına gelmez.

İzin projesinin takvimi bu iki aşamayı ayrı iş paketleri halinde içermelidir. Kuruluş izni sonrasında şirketler hukuku işlemleri, iç sistem kuruluşu, personel, altyapı, sermaye ve teknik hazırlıklar faaliyet izni için tamamlanmalıdır.

Banka kuruluş başvurusu için hukuki kontrol listesi

• Başvuru m.6 bakımından kuruluş, ilk şube veya temsilcilik olarak doğru sınıflandırıldı mı?
• m.7’deki anonim şirket, pay yapısı, sermaye ve organizasyon şartları karşılanıyor mu?
• Kurucular m.8’deki şartları taşıyor mu?
• Yabancı banka ise m.9’daki merkez ülke ve müdürler kurulu şartları belgelendi mi?
• İlk üç yıla ilişkin iş ve bütçe planı tutarlı mı?
• İç kontrol, risk yönetimi ve iç denetim sistemi başvuru programında açık mı?
• Ortaklık yapısı etkin denetimi engellemeyecek şekilde şeffaf mı?
• Kurumun eksiklik yazıları için ayrı takip tablosu oluşturuldu mu?
• Üç aylık karar süresinin başlangıç tarihi dosyada belirli mi?
• Eksikliklerin altı aylık sınırı geçirilmeden tamamlanması sağlandı mı?
• Kuruluş sonrası m.10 faaliyet izni hazırlıkları eş zamanlı yürütülüyor mu?
• Temsilcilik başvurusu varsa mevduat ve katılım fonu yasağı iş modeline yansıtıldı mı?

Site içi ilgili içerikler

Banka kuruluş şartları – m.7 · Banka kurucularında aranan şartlar – m.8 · Faaliyet izni – m.10 · Bankaların faaliyet konuları – m.4

Resmî kaynaklar

• 5411 sayılı Bankacılık Kanunu
• BDDK – Kanunlar
• BDDK – Bankacılık düzenlemeleri

Sık Sorulan Sorular