Türkiye’de Yerleşim Yeri Olmayan Yabancı İçin Vasi, Kayyım ve Gaiplik Davası Nerede Açılır? MÖHUK 42 | 2026

Kısa ve Net Cevap

5718 sayılı MÖHUK m.42 uyarınca Türkiye’de yerleşim yeri bulunmayan yabancı hakkında vesayet, kayyımlık, kısıtlılık, gaiplik ve ölmüş sayılma kararları, yabancının Türkiye’de sakin olduğu yer mahkemesince; Türkiye’de sakin olduğu bir yer yoksa mallarının bulunduğu yer mahkemesince verilir.

MÖHUK m.42 bir milletlerarası yetki hükmüdür. Hangi ülke hukukunun uygulanacağını tek başına belirlemez. Vesayet ve kısıtlılığın sebepleri bakımından MÖHUK m.10 ayrıca uygulanır. Yargıtay 5. Hukuk Dairesinin 29.04.2024 tarihli 2024/2464 E., 2024/4806 K. kararında Almanya’da yerleşik yabancının Türkiye’de Hacıbektaş’ta sakin olduğu belirlenmiş ve Hacıbektaş Sulh Hukuk Mahkemesi yargı yeri olarak belirlenmiştir. 02.03.2026 tarihli 2025/17580 E., 2026/3657 K. kararda da yabancı hükümlünün Türkiye’deki sakin olduğu yer esas alınmıştır.

MÖHUK 42 Hangi Davaları Kapsar?

MÖHUK m.42, Türkiye’de yerleşim yeri bulunmayan yabancının kişi hâline ilişkin beş karar türünü açıkça sayar: vesayet, kayyımlık, kısıtlılık, gaiplik ve ölmüş sayılma. Hüküm, yabancının Türkiye’de yerleşim yeri olmadığı için genel iç yetki kuralının doğrudan çözüm üretmediği durumlarda Türk mahkemesinin milletlerarası yetkisini tamamlar.

Madde her tür aile veya kişi hâli davasına uygulanmaz. Boşanma, soybağı, nafaka veya velayet gibi uyuşmazlıkların kendi yetki ve uygulanacak hukuk kuralları vardır. MÖHUK m.42 yalnız kanunda sayılan kararlar için özel yetki bağlantısı kurar.

Bir yabancı için Türkiye’de vasi atanması isteniyorsa önce kişinin Türkiye’de yerleşim yerinin bulunup bulunmadığı kontrol edilir. Yerleşim yeri yoksa m.42 devreye girer ve sırasıyla sakin olunan yer ile malvarlığının bulunduğu yer araştırılır.

Yerleşim Yeri ile Sakin Olunan Yer Aynı Şey midir?

Hayır. Türk Medenî Kanunu m.19’a göre yerleşim yeri, bir kimsenin sürekli kalma niyetiyle oturduğu yerdir. “Sakin olunan yer” ise yerleşim yeri kadar sürekli ve hukuki merkez niteliği taşımak zorunda olmayan fiilî bulunma ve yaşam bağlantısını ifade eder.

MÖHUK m.42’nin özellikle “Türkiye’de sakin olduğu yer” demesi bilinçli bir tercihtir. Yabancının hukuki yerleşim yeri Almanya, Hollanda veya başka ülkede devam ederken Türkiye’de belirli bir ilçede fiilen yaşaması, tedavi görmesi, uzun süre kalması veya ceza infaz kurumunda bulunması sakin olunan yer bağlantısını doğurabilir.

Türkiye’de yalnız birkaç günlük turistik konaklama her olayda sakin olunan yer sayılmaz. Fiilî bulunmanın niteliği, süresi, adres kayıtları ve somut hayat ilişkisi incelenir.

Türkiye’de Sakin Olunan Yer Nasıl Belirlenir?

Mahkeme yabancının Türkiye’de gerçekten nerede sakin olduğunu nüfus ve yabancılar kayıtları, kolluk araştırması, cezaevi kaydı, hastane veya bakım kurumu bilgileri, kira ve konaklama belgeleri, adres beyanları ve diğer somut deliller üzerinden belirler.

Yargıtay 5. Hukuk Dairesinin 2024/2464 E., 2024/4806 K. sayılı kararında ilgili kişinin yerleşim yeri Oelde/Almanya olmasına rağmen Türkiye’de Hacıbektaş/Nevşehir’de sakin olduğu dosya kapsamından anlaşılmış ve Hacıbektaş Sulh Hukuk Mahkemesinin yetkili olduğu kabul edilmiştir.

Bu uygulama, yabancının pasaportunda veya yabancı ülke nüfus kaydında başka adres bulunmasının Türkiye’deki fiilî sakin olunan yeri etkisiz kılmadığını gösterir. MÖHUK m.42’nin bağlantısı somut Türkiye yaşam merkezidir.

Yabancı Türkiye’de Sakin Değilse Malların Bulunduğu Yer Mahkemesi

Türkiye’de yerleşim yeri bulunmayan yabancının Türkiye’de sakin olduğu bir yer de yoksa MÖHUK m.42 ikinci bağlantı olarak mallarının bulunduğu yer mahkemesini yetkili kılar. Taşınmaz, banka hesabı, araç, şirket payı veya başka malvarlığı değerinin Türkiye’de bulunması bu aşamada önem taşır.

Birden fazla ilde malvarlığı bulunması hâlinde talebin niteliği ve korunması istenen malvarlığıyla somut bağlantı değerlendirilir. Yetki iddiası yapılırken “Türkiye’de malı var” demek yerine malın türü, yeri ve mülkiyet bağlantısı belgeyle gösterilmelidir.

Malların bulunduğu yer kuralı, sakin olunan yer yoksa devreye girer. Kanundaki sıralama ters çevrilmemelidir; yabancı Türkiye’de sakin ise sırf taşınmazı başka şehirde diye doğrudan taşınmazın bulunduğu yer mahkemesine gidilmez.

Yabancı İçin Türkiye’de Vasi Atanabilir mi?

MÖHUK m.42 Türk mahkemesinin hangi yerde yetkili olduğunu belirler. Vasi atanmasını gerektiren sebepler ve vesayet ilişkisinin maddi hukuku ise MÖHUK m.10 üzerinden ayrıca tespit edilir. MÖHUK m.10/1, vesayet veya kısıtlılık kararı verilmesi veya sona erdirilmesi sebeplerini ilgili kişinin millî hukukuna bağlar.

MÖHUK m.10/2’ye göre yabancının millî hukukuna göre vesayet veya kısıtlılık kararı verilmesi mümkün değilse ve kişinin mutad meskeni Türkiye’deyse Türk hukukuna göre karar verilebilir veya kaldırılabilir. Kişinin zorunlu olarak Türkiye’de bulunduğu hâllerde de Türk hukuku uygulanır.

MÖHUK m.10/3 ise karar verilmesi veya sona erdirilmesi sebepleri dışındaki bütün vesayet ve kısıtlılık hususları ile kayyımlığı Türk hukukuna tabi tutar. Bu nedenle yetki ile uygulanacak hukuk iki ayrı aşamada incelenir.

Yabancı İçin Kayyım Atanması

Kayyım, belirli bir işin görülmesi veya malvarlığının yönetimi için atanabilir. Yabancının Türkiye’de taşınmazı, banka hesabı, şirket payı veya korunması gereken başka malı bulunması hâlinde kayyımlık talebi gündeme gelebilir.

MÖHUK m.10/3, kayyımlığı Türk hukukuna tabi tutar. MÖHUK m.42 ise Türkiye’de yerleşim yeri olmayan yabancı hakkında kayyımlık kararını hangi Türk mahkemesinin vereceğini belirler: önce Türkiye’de sakin olunan yer, bu yoksa malların bulunduğu yer.

Kayyım atanmasının somut şartları Türk Medenî Kanunundaki ilgili hükümlere göre ispatlanır. Yabancı olma sıfatı tek başına kayyım atanması için yeterli değildir; kanuni sebep ayrıca bulunmalıdır.

Kısıtlılık Kararında Yetki Nasıl Belirlenir?

Kısıtlılık, kişinin fiil ehliyetini etkileyen ciddi bir statü kararıdır. Yabancı hakkında Türkiye’de kısıtlılık kararı isteniyorsa m.42 yetki, m.10 ise uygulanacak hukuk bakımından birlikte uygulanır.

Türkiye’de yerleşim yeri olmayan yabancı fiilen Mersin’de sakin ise MÖHUK m.42 bakımından Mersin bağlantısı doğar. İlgili kişi Türkiye’de hiç sakin değil fakat Mersin’de korunması gereken malvarlığı varsa, sakin olunan yer bulunmadığı aşamada malların bulunduğu yer kuralı değerlendirilir.

Kısıtlılık sebebi sağlık, savurganlık, bağımlılık, kötü yönetim, özgürlüğü bağlayıcı ceza veya diğer yasal nedenlerden hangisine dayanıyorsa buna ilişkin maddi şartlar ve deliller ayrıca değerlendirilir.

Gaiplik ve Ölmüş Sayılma Kararlarında MÖHUK 42

MÖHUK m.42 gaiplik ve ölmüş sayılma kararlarını da açıkça kapsar. Türkiye’de yerleşim yeri olmayan yabancı hakkında böyle bir karar isteniyorsa kişinin Türkiye’de sakin olduğu yer; burada sakin değilse mallarının bulunduğu yer mahkemesi milletlerarası yetki bağlantısıdır.

Gaiplik veya ölmüş sayılmaya uygulanacak hukuk bakımından ayrıca MÖHUK m.11 incelenir. MÖHUK m.11/1, bu kararları hakkında karar verilecek kişinin millî hukukuna tabi tutar; millî hukukuna göre karar verilemeyen belirli durumlarda Türkiye bağlantısına göre Türk hukuku devreye girebilir.

Gaiplik kararı miras ve malvarlığı sonuçları doğurabileceği için mirasçılık, tereke ve tapu işlemleri ayrıca planlanmalıdır. MÖHUK m.42 yalnız kararın hangi Türk mahkemesinde istenebileceğini belirler.

MÖHUK 10 ile MÖHUK 42 Arasındaki Fark Nedir?

MÖHUK m.10 bir kanunlar ihtilafı kuralıdır: vesayet, kısıtlılık ve kayyımlıkta hangi ülke hukukunun uygulanacağını belirler. MÖHUK m.42 ise bir milletlerarası yetki kuralıdır: Türkiye’de yerleşim yeri olmayan yabancı hakkında hangi yerdeki Türk mahkemesinin karar verebileceğini belirler.

Bu iki soru birbirinin yerine geçmez. “Türk mahkemesi yetkili” denmesi, her zaman Türk maddi hukukunun uygulanacağı anlamına gelmez. Tersine yabancı hukuk uygulanacak olması da Türk mahkemesinin m.42 uyarınca yetkili olmasına engel değildir.

Dosya hazırlanırken önce Türk mahkemelerinin milletlerarası ve yer itibariyle yetkisi, ardından uygulanacak hukuk, görev, taraf sıfatı ve deliller ayrı başlıklarda kurulmalıdır.

Görevli Mahkeme Hangisidir?

Vesayet işleri Türk Medenî Kanunu sisteminde vesayet makamı ve denetim makamı üzerinden yürür. Vasi ve kayyım atanması gibi temel vesayet işlemlerinde görevli merci kural olarak sulh hukuk mahkemesidir. MÖHUK m.42 şehir/yer bağlantısını, iç hukuk ise görevli mahkeme türünü belirler.

Gaiplik veya ölmüş sayılma gibi taleplerde de talebin niteliğine göre Türk Medenî Kanunu ve usul hükümleri üzerinden görev belirlenir. Aynı dosyada tereke veya tapu talebi bulunması her talebin görev ve yetki analizini ayrı gerektirebilir.

Dilekçe yalnız “MÖHUK 42 gereği Türkiye yetkili” şeklinde kurulmaz; neden ilgili ilçe mahkemesinin yetkili olduğu ve görevli mahkeme türü açıkça gösterilir.

Yargıtay MÖHUK 42’yi Nasıl Uyguluyor?

Yargıtay 5. Hukuk Dairesi 29.04.2024 tarihli 2024/2464 E., 2024/4806 K. kararında yabancının yerleşim yerinin Almanya olduğunu, Türkiye’de Hacıbektaş/Nevşehir’de sakin bulunduğunu tespit ederek Hacıbektaş Sulh Hukuk Mahkemesini yargı yeri olarak belirlemiştir.

27.05.2024 tarihli 2024/3547 E., 2024/6488 K. sayılı başka bir kararda kısıtlı adayı yabancının Türkiye’de sakin olduğu yerin Sincan/Ankara olduğu belirlenmiş ve Ankara Batı 3. Sulh Hukuk Mahkemesi yetkili kabul edilmiştir.

02.03.2026 tarihli 2025/17580 E., 2026/3657 K. kararda da yabancı hükümlünün cezaevine girmeden önceki Türkiye adresi Edirne kabul edilerek Edirne 2. Sulh Hukuk Mahkemesi yargı yeri olarak belirlenmiştir. Bu kararlar m.42’deki “sakin olunan yer” bağlantısının uygulamada somut adres araştırmasıyla belirlendiğini gösterir.

Yabancı Hükümlü İçin Vasi Atanmasında Yetki

Türk Medenî Kanunu m.407 uyarınca bir yıl veya daha uzun süreli özgürlüğü bağlayıcı cezaya mahkûm olan ergin kısıtlanır. Yabancı hükümlünün Türkiye’de yerleşim yeri yoksa vesayet yetkisi bakımından MÖHUK m.42 devreye girer.

Yargıtay uygulamasında cezaevinin bulunduğu yer tek başına otomatik yetki bağlantısı yapılmamaktadır; kişinin Türkiye’deki sakin olduğu yer ve dosya kapsamındaki önceki adresi incelenmektedir. Bu nedenle ceza infaz kurumundaki fiilî bulunma ile hukuki sakin olunan yer bağlantısı somut dosyada araştırılmalıdır.

Kısıtlılık kararının maddi sebebi ve sonuçları bakımından MÖHUK m.10 ile Türk Medenî Kanununun ilgili hükümleri birlikte değerlendirilir.

Yurt Dışından Hangi Belgeler Gerekir?

• Yabancının pasaport veya kimlik belgesi.
• Yabancı ülke yerleşim yeri veya adres belgesi.
• Türkiye’de sakin olunan yeri gösteren kira, kurum, cezaevi, hastane veya kolluk kayıtları.
• Türkiye’de malvarlığı varsa tapu, banka, araç veya şirket kayıtları.
• Vesayet veya kısıtlılık sebebine ilişkin sağlık, ceza veya diğer resmî belgeler.
• Akrabalık ve aile bağını gösteren doğum/evlilik belgeleri.
• Yabancı mahkeme veya idari makam kararları varsa tam ve kesinleşmiş nüsha.
• Türkiye’de kullanılacak yabancı resmî belgeler için gerekli apostil veya tasdik.
• Usulüne uygun Türkçe tercümeler.
• Avukatla takip edilecekse işleme uygun vekâletname.

Belgenin hangi ülkede düzenlendiği, o ülkenin Apostil Sözleşmesine taraf olup olmadığı ve belgenin niteliği tasdik yolunu etkiler. Belge temin edilmeden önce kullanılacağı işlem belirlenmelidir.

Yurt Dışı Tebligat ve Temsil Nasıl Yürütülür?

İlgili veya diğer taraflar yurt dışında bulunuyorsa tebligat 7201 sayılı Tebligat Kanunu, ilgili milletlerarası sözleşmeler ve ülkeye göre diplomatik/konsüler kanallar çerçevesinde yürütülür. Yurt dışı adresin eksik veya eski olması dosyada ciddi gecikme yaratır.

Avukat aracılığıyla takip edilebilecek işlemler için Türkiye’de geçerli vekâletname düzenlenebilir. Ancak mahkemenin kişiyi bizzat dinlemesi, sağlık incelemesi veya kişisel katılım gerektiren başka işlem istemesi hâlinde bu ara karar ayrıca yerine getirilir.

Vesayet dosyasında yabancının haklarının korunması esastır. Yabancı ülkede mevcut bir vesayet veya koruma kararı varsa bunun Türkiye’deki etkisi, tanınması ve somut işlem bakımından yeterli olup olmadığı ayrıca incelenmelidir.

MÖHUK 42 Dosya Kontrol Listesi

• İlgili kişi yabancı mı, Türk vatandaşı veya çifte vatandaş mı?
• Türkiye’de hukuki yerleşim yeri var mı?
• Yerleşim yeri yoksa Türkiye’de nerede sakin?
• Sakin olunan yer hangi somut kayıtlarla ispatlanıyor?
• Türkiye’de sakin değilse malları hangi il/ilçede?
• Talep vesayet, kayyımlık, kısıtlılık, gaiplik veya ölmüş sayılma mı?
• MÖHUK m.10 veya m.11 uyarınca hangi hukuk uygulanacak?
• Görevli mahkeme türü doğru belirlendi mi?
• Yabancı resmî belgeler apostil/tasdik ve tercüme bakımından hazır mı?
• Yabancı ülkede mevcut koruma veya vesayet kararı var mı?
• Yurt dışı tebligat adresleri tam mı?
• Vekâletname talep edilen işlemleri kapsıyor mu?

Resmî ve İlgili Kaynaklar

• 5718 sayılı MÖHUK – m.10, m.11, m.42
• 4721 sayılı Türk Medenî Kanunu
• Yurt Dışındaki Kişi Türkiye’de Hangi Mahkemede Dava Açar? MÖHUK 40

Sık Sorulan Sorular

Hukukçu İncelemesi ve E-E-A-T

Hazırlayan: Av. Halil BAKIRCI – Mersin Barosu Sicil No: 3472
Hukukî inceleme: Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu.

Bu rehber 5718 sayılı MÖHUK m.42’nin yabancıların kişi hâllerine ilişkin özel milletlerarası yetki kuralı, bağlantılı MÖHUK m.10-11 hükümleri ve güncel Yargıtay 5. Hukuk Dairesi uygulaması esas alınarak hazırlanmıştır.

Yurt Dışı Vesayet ve Kayyımlık İçin İletişim

Son mevzuat kontrolü: 12 Eylül 2026.

Hukuki konu hakkında iletişim

İlk iletişimde konuyu, bulunduğunuz ülke veya ili ve varsa tebliğ ya da son işlem tarihini kısaca belirtebilirsiniz. T.C. kimlik numarası, sağlık verisi veya kişisel belge göndermeyiniz. Mesajlaşma tek başına hukuki görüş veya avukatlık ilişkisi oluşturmaz.

Telefonla AraWhatsAppİletişim Bilgileri

Av. Halil Bakırcı tarafından hazırlanmış, Av. Emirhan Keskin tarafından incelenmiştir.

Yazar Bilgisi

Avukat Halil BAKIRCI, Mersin Barosu 3472 sicil numarasına kayıtlıdır. Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu bünyesinde ceza, aile, iş, gayrimenkul ve ticaret hukuku alanlarında hukuki danışmanlık ve dava takibi sunmaktadır.

İnceleyen: Av. Emirhan Keskin · Mersin Barosu Sicil No: 5507

Av. Halil Bakırcı profilini inceleyin →