TÜRKPATENT Patent Dosyasında Hatalı İşlem Yaparsa Ne Olur? SMK 108 | 2026

Kısa ve net cevap: SMK m.108, TÜRKPATENT’in patent veya faydalı model başvurusu ya da belgesi hakkında Kanundaki şartlar karşılanmadığı hâlde işlemleri hatalı biçimde sürdürmesi durumunu düzenler. Hata itiraz üzerine veya Kurum tarafından re’sen tespit edilirse, hatalı işlem ve ondan sonra yapılan işlemler iptal edilir; süreç hatanın yapıldığı aşamadan devam eder. Ancak SMK m.138 ve m.144’te düzenlenen hükümsüzlük nedenleri bu mekanizmanın dışında tutulmuştur. Bu nedenle m.108, verilmiş patentin maddi patentlenebilirlik eksikliğini genel olarak düzeltmek için kullanılan bir “hükümsüzlük alternatifi” değildir.

SMK 108 hangi tür hatayı düzenler?

Maddenin hareket noktası, başvuru veya belgenin Kanunda belirtilen şartları karşılamamasına rağmen işlemlerin hatalı biçimde devam ettirilmiş olmasıdır. Burada hata yalnız yazım yanlışı veya basit maddi hata değildir. Kanunun aradığı şart yerine gelmediği hâlde, sanki yerine gelmiş gibi prosedürün sonraki aşamaya geçirilmesi söz konusudur.

Örneğin kanunun belirli bir aşamada bulunmasını zorunlu tuttuğu bir unsurun eksik olduğu hâlde dosyanın sonraki inceleme aşamasına geçirilmesi m.108 tartışması doğurabilir. Buna karşılık bir patentin yenilik veya buluş basamağı taşımadığı iddiası gibi SMK 138 kapsamında hükümsüzlük sebebi oluşturan maddi meseleler, m.108’in açık istisnası nedeniyle bu yolla çözülemez.

Bu ayrım önemlidir; çünkü patent sisteminde “Kurum işlemi hatalı” demek ile “verilmiş patent hukuken hükümsüzdür” demek aynı iddia değildir. Birincisi usul zincirinin yanlış yürütülmesine, ikincisi patent hakkının varlığını etkileyen hükümsüzlük sebeplerine ilişkindir.

Maddenin uygulanması için hangi şartlar gerekir?

SMK 108’in lafzından dört unsur çıkar. Birincisi ortada patent veya faydalı model başvurusu ya da belgesi bulunmalıdır. İkincisi, bu başvuru veya belge Kanunda aranan bir şartı karşılamamış olmalıdır. Üçüncüsü, bu eksikliğe rağmen işlemlere devam edilmiş olmalıdır. Dördüncüsü, hata itiraz üzerine veya re’sen tespit edilmelidir.

Bu dört unsurdan özellikle ikinci ve üçüncüsü somutlaştırılmalıdır. “Dosyada hata var” şeklindeki genel itiraz yeterli değildir. Hangi kanun şartının hangi işlem tarihinde karşılanmadığı ve buna rağmen hangi sonraki işlemin yapıldığı açık biçimde gösterilmelidir.

Profesyonel bir itirazda kronoloji şu biçimde kurulabilir: “Kanuni şartın yerine getirilmesi gereken tarih – dosyadaki gerçek durum – Kurumun buna rağmen yaptığı işlem – devam eden sonraki işlemler.” Böylece m.108’in öngördüğü geri dönüş noktası da belirlenebilir.

Hata nasıl tespit edilir: itiraz mı, re’sen mi?

Kanun iki ayrı tespit yolu öngörür. Hata ilgili kişi tarafından ileri sürülen bir itiraz üzerine ortaya çıkabilir veya TÜRKPATENT hatayı kendi incelemesi sırasında re’sen tespit edebilir. Bu ifade, m.108’in uygulanabilmesi için mutlaka bir üçüncü kişinin başvurusu gerektiği düşüncesini ortadan kaldırır.

Bununla birlikte m.108, her tür Kurum kararına karşı genel ve süresiz bir itiraz hakkı veren hüküm değildir. Hangi Kurum kararına hangi süre ve usulle itiraz edileceği, SMK ve uygulama yönetmeliğinin ilgili hükümlerinden ayrıca belirlenir. M.108 yalnız hata tespit edildiğinde doğacak sonucu düzenler.

Re’sen tespit hâlinde de dosyadaki işlem zinciri incelenir. Hatanın hangi aşamada yapıldığı belirlenmeden sonraki işlemlerin hangilerinin iptal edileceği sağlıklı biçimde saptanamaz.

Hatalı işlem iptal edilince ne olur?

SMK 108’in en net hukuki sonucu, hatalı işlem ile devamındaki işlemlerin iptal edilmesi ve işlemlere hatanın yapıldığı aşamadan devam edilmesidir. Yani kanun, dosyayı baştan sona ortadan kaldıran mutlak bir yokluk sonucu öngörmez. Ama hatalı işleme dayanarak oluşan sonraki prosedür de ayakta tutulmaz.

Örneğin A aşamasında zorunlu şart yerine getirilmemişken Kurum hatalı olarak B ve C aşamalarına geçmişse, hata tespit edildiğinde yalnız A işleminin kaydını düzeltip B ve C’yi olduğu gibi bırakmak maddenin lafzıyla bağdaşmaz. Kanun devamındaki işlemlerin de iptalini emreder ve süreç A aşamasındaki hata giderilecek veya hukuki sonucu belirlenecek noktadan yeniden yürütülür.

Bu sonuç, tarafların sonradan yaptığı işlemlerin tümünün maddi hukuk bakımından “hiç var olmamış” olduğu anlamına gelmez; m.108’in açık sonucu Kurum işlem zinciri bakımındandır. Başka sözleşmesel veya tazminat sonuçları doğmuşsa bunlar kendi hukuki temellerine göre ayrıca incelenir.

“Devamındaki işlemler” neden iptal edilir?

Patent prosedürü birbirine bağlı aşamalardan oluşur. Önceki aşamanın hukuka uygun biçimde tamamlandığı varsayımıyla yapılan sonraki işlem, temelindeki şart gerçekte yoksa sağlıklı bir prosedürel zemine sahip değildir. M.108 bu nedenle yalnız ilk hatayı değil, o hatanın üzerine kurulan devam işlemlerini de hedef alır.

Hangi işlemin “devamındaki işlem” olduğu dosyanın kronolojisine göre belirlenmelidir. Hata ile ilgisiz, bağımsız bir kaydın otomatik olarak iptal edildiği varsayılmamalıdır. İptal zincirinin sınırı, ilk hatanın sonraki işlemler üzerindeki prosedürel etkisine göre kurulmalıdır.

SMK 138 ve 144 istisnası neden önemlidir?

M.108’in ilk cümlesi, SMK 138 ve 144’teki hükümsüzlük nedenlerini açıkça dışarıda bırakır. SMK 138 patentin hükümsüzlüğünü; SMK 144 ise faydalı model bakımından hükümsüzlük rejimini düzenler. Böylece Kanun, verilmiş sınai mülkiyet hakkının maddi geçerliliğine yönelik hükümsüzlük tartışmasını idari “hatalı işlem” mekanizmasına dönüştürmez.

Örneğin patent konusu buluşun yeni olmadığı veya patentlenebilirlik şartlarını taşımadığı iddiası, şartları varsa hükümsüzlük davasının konusudur. “Kurum bunu başta görmeliydi, o hâlde m.108 ile bütün işlemleri geri alın” yaklaşımı açık istisna nedeniyle doğru değildir.

Bu sınır, hukuki yol seçimini belirler. Yanlış yol, süre ve görev sorununa yol açabileceği gibi aynı teknik uyuşmazlığın farklı mercilerde gereksiz yere tekrar edilmesine neden olabilir.

Hatalı işlem kazanılmış hak yaratır mı?

SMK 108’in yapısı, Kanuna aykırı biçimde sürdürülen prosedürün salt zaman geçmesi nedeniyle korunacağı düşüncesini kabul etmez. Hata tespit edildiğinde kanun, hatalı işlem ile devamındakilerin iptalini emreder. Bu nedenle başvuru sahibinin “Kurum bir kez ilerletti, artık geriye dönemez” şeklindeki mutlak beklentisi m.108’in açık hükmüyle bağdaşmaz.

Bununla birlikte her somut olayda hukuki dinlenilme, bildirim, itiraz ve diğer usul güvenceleri kendi maddelerine göre uygulanır. M.108’in varlığı, Kurumun sebep göstermeden ve kayıt oluşturmadan dosyayı geriye alabileceği anlamına gelmez. Hatanın ne olduğu ve geri dönüş noktasının neden seçildiği dosyada anlaşılır olmalıdır.

Hata iddiası nasıl belgelenir?

• Hatanın yapıldığı tarihte yürürlükte olan kanun ve yönetmelik hükmü.
• Kurumun ilgili bildirim veya karar belgesi.
• Başvuru dosyasındaki eksik veya yanlış unsur.
• Hatalı işleme rağmen yapılan sonraki işlemlerin tarih sırası.
• Resmî Patent/Faydalı Model Bülteni kayıtları.
• EPATS başvuru, ödeme ve teslim kayıtları.
• İtiraz yapılacaksa itirazın süresinde olduğunu gösteren tebligat bilgisi.

İtiraz metninde yalnız sonuç talep edilmemeli; “hangi işlem hatalı, hangi kanun şartı karşılanmamış, hangi sonraki işlemler bu hataya dayanıyor ve dosya hangi aşamaya dönmeli?” soruları ayrı cevaplanmalıdır.

Uygulama senaryoları

Senaryo 1: Zorunlu işlem şartı yokken prosedür ilerletiliyor

Başvurunun belirli aşamaya geçebilmesi için kanunen zorunlu bir koşul süresinde yerine getirilmemiş, ancak Kurum sistemi dosyayı yanlışlıkla sonraki aşamalara taşımış olsun. Hata daha sonra fark edildiğinde, konu hükümsüzlük sebebi değilse m.108 uyarınca hatalı işlem ile buna dayanan devam işlemleri iptal edilip dosya hata aşamasına döndürülür.

Senaryo 2: Üçüncü kişi Bülten kaydını görüp itiraz ediyor

Yayımlanan işlemden dosyadaki kanuni eksikliği fark eden ilgili kişi, uygulanabilir itiraz yolu ve süresi içinde hatayı somut belgelerle ileri sürüyor. Kurum m.108 kapsamında hatayı tespit ederse işlem zincirini hata aşamasına geri alır.

Senaryo 3: Patentlenebilirlik eksikliği “hatalı işlem” diye ileri sürülüyor

Verilmiş patentin yeni olmadığı iddia ediliyor. Bu iddia SMK 138 kapsamındaki hükümsüzlük sebepleriyle ilgiliyse m.108 kullanılamaz. Uyuşmazlık hükümsüzlük rejimine göre yürütülmelidir.

Senaryo 4: Kurum hatayı kendisi fark ediyor

Hiçbir taraf itiraz etmemiş olsa da Kurum dosya incelemesinde şart eksikliğini fark ediyor. M.108 açıkça re’sen tespiti kabul ettiği için, diğer şartlar varsa hatalı işlem ve devamındaki işlemler iptal edilerek süreç geri alınabilir.

SMK 107, 108 ve hükümsüzlük arasındaki fark

Bu üç alanın ayrılması, doğru hukuki yolun seçilmesi için zorunludur. Süreyi başvuru sahibi kaçırdıysa m.108’e; patentlenebilirlik şartı yoksa m.108’e; Kurum açık usul hatası yaptıysa otomatik olarak m.107’ye başvurmak doğru değildir.

Hatalı işlem kararından sonra yeni süreler nasıl izlenmelidir?

Dosya hata aşamasına döndüğünde, Kurumun yeni bildirimlerinin hangi işlemi ve hangi süreyi başlattığı dikkatle okunmalıdır. Eski işlem zincirindeki tebligat tarihlerini yeni süreç için otomatik olarak kullanmak hatalı olabilir. İptal kararı, yeniden açılan işlem aşaması ve yeni tebligat aynı kronolojiye işlenmelidir.

Özellikle daha önce ödenmiş ücretlerin, sunulmuş görüşlerin veya teknik belgelerin yeni süreçteki durumu ilgili düzenlemeye ve Kurum kararına göre kontrol edilmelidir. M.108 tek başına tüm önceki belgelerin kullanılabilirliği konusunda genel bir hüküm kurmaz.

SMK 108 neyi düzenlemez?

Maddenin sınırını anlamanın en güvenli yolu, düzenlemediği alanları da ayırmaktır. SMK 108, başvuru sahibinin kaçırdığı süreyi telafi etmez; bu konu SMK 107’dedir. Patent hakkının gerçek sahibinin başka kişi olduğu iddiasını çözmez; hak sahipliği ve gasp SMK 109 ve devamında düzenlenir. Patent veya faydalı modelin maddi olarak hükümsüz olduğu iddiası da m.108 yoluyla çözülemez; kanun m.138 ve m.144’teki hükümsüzlük sebeplerini açıkça dışarıda bırakmıştır.

Aynı şekilde m.108, TÜRKPATENT’in her değerlendirme farklılığını “hata” sayan bir madde değildir. Uzmanın teknik değerlendirmesine, araştırma/inceleme sonucuna veya başka bir Kurum kararına karşı hangi itiraz yolu öngörülmüşse o özel yol ve süre kullanılmalıdır. M.108’in konusu, Kanunda aranan şart yokken prosedürün hatalı biçimde ilerlemesidir.

Hata tespitinde kronoloji neden belirleyicidir?

Bir patent dosyasında onlarca bildirim, ödeme, görüş ve karar bulunabilir. Hatalı işlem iddiası ancak işlem zinciri doğru kurulduğunda anlaşılır. Kronoloji hazırlanırken her satırda dört bilgi bulunmalıdır: işlem tarihi, o tarihte uygulanması gereken kanun şartı, dosyada fiilen bulunan belge veya durum ve Kurumun buna rağmen yaptığı sonraki işlem.

Bu tablo, özellikle yıllar sonra fark edilen hatalarda gereklidir. Sadece son Kurum kararına bakmak, ilk hatanın hangi aşamada oluştuğunu gizleyebilir.

Başvuru sahibi hatalı ilerlemeye güvenerek masraf yaptıysa ne olur?

SMK 108’in açık hükmü, hatalı işlem ile devamındakilerin iptal edilmesidir. Madde, başvuru sahibinin süreçte yaptığı patent vekili ücreti, çeviri, teknik çalışma veya ticari yatırım giderlerinin otomatik olarak tazmin edileceğine ilişkin özel bir kural içermez. Böyle bir zarar iddiası varsa sorumluluğun hukuki temeli, görevli merci, kusur ve nedensellik bağı m.108’den ayrı değerlendirilmelidir.

Bu ayrım içerik açısından da önemlidir: “TÜRKPATENT hata yaptıysa bütün zararlarınızı öder” şeklinde bir sonuç m.108’den çıkarılamaz. Maddenin net ve doğrudan sonucu işlem zincirinin iptal edilip hata aşamasına dönülmesidir.

Hatalı işlem düzeltildikten sonra başvuru sahibinin yapması gerekenler

Dosya geri alındığında önce Kurumun hangi işlemleri iptal ettiğini ve hangi aşamadan devam edeceğini gösteren bildirim okunmalıdır. Ardından bu aşamada yerine getirilmesi gereken kanuni şart, yeni tebligatla başlayan süre ve sunulacak belgeler belirlenmelidir. Daha önce sunulan görüş veya belgelerin yeni aşamada geçerliliği varsayılmamalı; Kurum bildirimine ve ilgili mevzuata göre hareket edilmelidir.

Şirket patent portföyünde de statü düzeltilmelidir. Hatalı işlem nedeniyle “incelemede”, “belge verildi” veya “itiraz süresinde” gibi yanlış statü kullanılmışsa hukuk, Ar-Ge ve finans birimlerinin ortak kayıtları güncellenmelidir. Aksi hâlde düzeltilmiş TÜRKPATENT dosyası ile şirket içi kararlar birbirinden kopabilir.

SMK 108: Kurumun hatalı işlemi tespit edilirse dosya nereye döner?

Net kanun maddesi: SMK 108/1, patent veya faydalı model başvurusu ya da belgesinin Kanunda belirtilen şartları karşılamamasına rağmen işlemlerin hatalı biçimde devam ettirilmesi ve bu durumun itiraz üzerine veya re’sen tespit edilmesi hâlinde, hatalı işlem ile devamındaki işlemlerin iptal edilerek dosyanın hatanın yapıldığı aşamadan yürütülmesini öngörür.

Bu hüküm, Kurum hatasının bulunduğu her durumda patentin doğrudan ortadan kalkacağı anlamına gelmez. Önce hangi işlemde kanuna aykırılık bulunduğu saptanır; ardından o işlem ve ona bağlı sonraki işlemler iptal edilir. Dosyanın tamamen ilk başvuru gününe dönmesi ancak hatanın o aşamaya kadar uzanması hâlinde gündeme gelir.

SMK 138 ve 144 neden kapsam dışında?

Madde 108, SMK 138 ve 144’teki hükümsüzlük nedenlerini açıkça saklı tutar. Patent veya faydalı modelin esasen hükümsüzlük nedeni taşıması ile TÜRKPATENT’in prosedürde hatalı işlem yapması aynı hukuki sorun değildir. Hükümsüzlük iddiası, m.108 üzerinden basit bir idari düzeltme talebi gibi yürütülemez.

İtiraz hazırlanırken “Kurum hatalı işlem yaptı” şeklindeki genel ifade yerine, hatalı işlem tarihi, ihlal edilen kanuni şart, bu işlemin hangi sonraki işlemleri etkilediği ve talep edilen düzeltme aşaması açıkça gösterilmelidir. Böylece m.108’in öngördüğü “hatanın yapıldığı aşamaya dönme” mekanizması somutlaştırılmış olur.

Resmî kaynak: TÜRKPATENT – Sınai Mülkiyet Mevzuatı.

Sık sorulan sorular

1. SMK 108 neyi düzenler?

Kanuni şart karşılanmadığı hâlde patent veya faydalı model işlemlerinin Kurumca hatalı biçimde sürdürülmesini.

2. Hata yalnız itiraz üzerine mi düzeltilebilir?

Hayır. Kanun itiraz üzerine veya re’sen tespiti kabul eder.

3. Hata tespit edilince yalnız tek işlem mi iptal edilir?

Hayır. Hatalı işlem ile devamındaki işlemler iptal edilir.

4. Dosya tamamen baştan mı başlar?

Hayır. İşlemlere hatanın yapıldığı aşamadan devam edilir.

5. Patent yeni değilse SMK 108 kullanılabilir mi?

SMK 138 kapsamındaki hükümsüzlük nedenleri m.108’in açık istisnasıdır.

6. Faydalı model hükümsüzlük iddiasında durum nedir?

SMK 144’teki hükümsüzlük nedenleri de m.108 dışında tutulmuştur.

7. TÜRKPATENT kendi hatasını re’sen düzeltebilir mi?

M.108, hatanın re’sen tespitini açıkça öngörür.

8. Kurumun daha önce işlemi ilerletmiş olması kazanılmış hak yaratır mı?

M.108’e göre hata tespit edildiğinde hatalı işlem ve devamı iptal edilir; salt ilerleme mutlak bir korunma sağlamaz.

9. İtiraz dilekçesinde ne gösterilmelidir?

Karşılanmayan kanuni şart, hatalı işlem, devamındaki işlem zinciri ve talep edilen geri dönüş aşaması.

10. SMK 107 ile 108 arasındaki en önemli fark nedir?

107 süreyi kaçıran hak sahibinin telafi yollarını, 108 Kurumun hatalı işlem zincirini düzenler.

Resmî kaynaklar ve ilgili yazılar

Resmî kaynak: TÜRKPATENT – 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu · TÜRKPATENT Mevzuat.

İlgili içerikler: SMK 107 – Sürelerin kurtarılması · SMK 109 – Patent isteme hakkı · SMK 110 – Hak sahipliği davası · Fikri Mülkiyet Hukuku.