Uçak Hukuken Taşınır Mal mıdır? | 2920 m.65 (2026)

2920 sayılı Kanun m.65 neyi düzenler?

m.65, hava aracının eşya hukukundaki temel sınıflandırmasını belirler. Kanunda başka bir özel düzenleme yoksa uçak taşınır mal hükümlerine tabi olur. Bu hüküm, hava aracının yüksek ekonomik değerine veya sicile kayıtlı olmasına rağmen taşınmaz mal sayılmadığını açıklaştırır.

Ancak m.65 bir “genel atıf” hükmüdür. Aynı Kanunun sonraki maddeleri uçak mülkiyeti, yazılı devir, sicile tescil ve uçak ipoteğini özel kurallara bağlar. Bu nedenle önce özel hüküm, boşluk kalan yerde genel taşınır eşya hukuku uygulanır.

Türk uçak sicili de bu özel rejimin merkezindedir. Sicile kayıtlı uçakta üçüncü kişilere karşı hak etkisi sıradan taşınırdan farklıdır.

m.65 özellikle hukukçunun doğru normu seçmesini sağlar: uçak taşınırdır ama her taşınır kuralı 2920’nin özel hükümlerini bertaraf ederek uygulanamaz.

“Kanunda aksine hüküm bulunmadıkça” ne demektir?

Bu ifade, 2920 sayılı Kanunun özel hükümlerinin genel Türk Medeni Kanunu kurallarına göre öncelikle uygulanacağı anlamına gelir. Örneğin m.66 uçak mülkiyet devrini yazılı sözleşmeye ve üçüncü kişilere etki bakımından sicile bağlar.

m.69–71 ise uçak ipoteğini ayrıca düzenler. Sıradan taşınır rehni için aranan zilyetlik devri mantığı, sicile kayıtlı uçak ipoteğinde aynen uygulanmaz.

Özel hüküm bulunmayan konularda Türk Medeni Kanunu, Türk Borçlar Kanunu ve ilgili ticaret/cebri icra hükümleri devreye girebilir.

Hukuki görüş hazırlanırken “2920’de özel hüküm var mı?” sorusu ilk kontrol adımı olmalıdır.

Taşınır mal rejimi ne sonuç doğurur?

Taşınır mal, taşınmazlar gibi tapu sicili rejimine tabi değildir. Ancak hava aracı için 2920 özel uçak sicili kurduğu için bazı sicil sonuçları taşınmaz benzeri görünüm yaratabilir.

Uçağın mülkiyeti, zilyetliği ve kullanım hakkı ayrı kavramlardır. Leasingte malik başka, fiili zilyet/işletici başka kişi olabilir.

Taşınır sınıflandırması miras, haciz, mülkiyet uyuşmazlığı ve teslim borcu gibi genel hukuk alanlarında tamamlayıcı normların belirlenmesine yardımcı olur.

Uçağın çok değerli olması onu kendiliğinden taşınmaz yapmaz; değer hukuki eşya sınıfını değiştirmez.

Uçak sicili taşınır mal rejiminde neden istisnai öneme sahiptir?

Sıradan taşınırların çoğunda merkezi mülkiyet sicili yoktur. Uçaklarda ise m.50 ve devamı kapsamlı sicil sistemi kurar.

Sicil malik, ipotek ve diğer hukuki kayıtların üçüncü kişilerce incelenebilmesini sağlar. m.52 iyi niyetle sicile güveni korur.

Bu nedenle uçak satın alan kişinin yalnız fiziksel teslim ve fatura görmesi yeterli değildir; güncel sicil kaydı da incelenmelidir.

Uçak sicili tapu sicili değildir; kendi özel kanuni sonuçlarına sahiptir. Analojik benzerlikler özel hükmün yerini tutmaz.

Uçak mülkiyeti nasıl devredilir?

m.66, uçak veya payı üzerindeki mülkiyet ve diğer ayni hakların devri bakımından yazılı sözleşme şartı getirir. Üçüncü kişilere karşı etki için sicil kaydı ayrıca önem taşır.

Dolayısıyla “taşınır mal teslimle geçer” genel ifadesi uçak için tek başına yeterli değildir. 2920’nin özel yazılı şekil ve tescil sonuçları uygulanır.

Satış closinginde bill of sale, taraf yetkileri, sicil başvurusu ve ödeme eş zamanlı planlanmalıdır.

Uçağın paylı mülkiyeti varsa pay devri de özel sicil ve yazılı şekil bakımından değerlendirilir.

Uçak rehin mi, ipotek mi edilir?

2920 sayılı Kanun sicile kayıtlı uçaklar için özel “uçak ipoteği” sistemi kurar. m.69 ipoteğin teminat fonksiyonunu, m.70 sözleşmeyle kuruluşunu düzenler.

Uçak malikin zilyetliğinde veya işleticide kalabilirken kreditör sicilde ipotek hakkı elde eder. Bu, klasik zilyetliğin alacaklıya devredildiği taşınır rehni modelinden farklıdır.

Sicile kayıtlı olmayan hava aracı veya parça bakımından hangi rehin modelinin uygulanacağı somut hukuki statüye göre ayrıca incelenmelidir.

Finansman sözleşmesinde “security” kelimesi kullanılması Türk hukukunda otomatik olarak geçerli uçak ipoteği kurmaz; m.70 şekil ve tescil şartları tamamlanmalıdır.

Uçak haczedilebilir mi?

Hava aracı borçlunun malvarlığı içinde ekonomik değere sahip taşınır niteliğinde olduğundan cebri icra tedbirlerine konu olabilir. Ancak sicilli uçakta haczin uçak siciline ve ilgili kayıtlara yansıtılması önemlidir.

Uluslararası uçuş yapan uçağın fiilen yakalanması, sefer güvenliği ve uluslararası sözleşmeler bakımından özel sorunlar yaratabilir. Her haciz işlemi sıradan otomobil haczi gibi değerlendirilmemelidir.

Önceden kayıtlı ipoteklerin sırası ve alacaklının önceliği satış bedelinin dağıtımını etkileyebilir.

Haciz, işletme ruhsatı veya uçuşa elverişlilik statüsünden ayrı hukuki süreçtir; ancak fiili operasyonu ciddi biçimde etkileyebilir.

Uçak miras veya şirket birleşmesiyle geçerse ne olur?

Malik gerçek kişi ölürse uçak terekeye dahil olur ve miras hukuku kuralları devreye girer. Ancak yeni hak sahiplerinin m.49 Türk milliyet şartı ve sicil güncelleme yükümlülükleri ayrıca kontrol edilir.

Şirket birleşmesi veya bölünmesinde külli halefiyet sonucu mülkiyet geçebilir. Ticaret sicili işlemi tamamlandıktan sonra uçak sicili kayıtlarının güncellenmesi gerekir.

Hukuki halefiyetin türüne göre m.66’daki yazılı devir sözleşmesi yerine farklı dayanak belge kullanılabilir. İşlem sebebi doğru belirlenmelidir.

Malik değişikliği sigorta, leasing ve finansman sözleşmelerinde change of control veya transfer hükmü doğurabilir.

Uçak parçaları da aynı taşınır rejimine mi tabidir?

Motor, APU, avionik ve diğer parçalar uçağın bütününden ayrı ekonomik değere sahip olabilir. m.68 uçak teferruatı ve parçalarının hukuki bağını ayrıca düzenler.

Bir parçanın uçağa takılı olması mülkiyetinin mutlaka uçak malikine ait olduğu anlamına gelmeyebilir; leasing ve engine pooling modellerinde üçüncü kişi mülkiyeti bulunabilir.

Sözleşmelerde seri numaralı motor ve ana parçaların mülkiyet/geri teslim statüsü açık yazılmalıdır.

Parça sicili ve teknik kayıt, uçak siciliyle aynı şey değildir. Eşya hukuku ve havacılık teknik izlenebilirliği ayrı ama bağlantılıdır.

Uluslararası uçak işleminde hangi hukuk uygulanır?

Uçak farklı devletlerde bulunabilir, malik başka ülkede, işletici Türkiye’de olabilir. Bu nedenle kanunlar ihtilafı ve uluslararası sözleşmeler önem taşır.

Türk sicilindeki ayni haklar bakımından 2920’nin özel hükümleri temel rol oynar. Yabancı sicile geçişte yeni devletin ayni hak ve kayıt kuralları da uygulanır.

Uluslararası finansman yapısında Cape Town sistemi veya yabancı security interest kayıtları varsa bunlar ayrıca uzmanlıkla incelenmelidir.

Sözleşmede yabancı hukuk seçilmiş olması Türk sicilinde yapılması gereken zorunlu tescil işlemlerini kendiliğinden ortadan kaldırmaz.

m.65 için işlem kontrolü nasıl yapılmalı?

İlk adım hava aracının sicile kayıtlı olup olmadığını ve 2920’de özel hüküm bulunup bulunmadığını belirlemektir. İkinci adım işlem türünü; satış, ipotek, miras, haciz veya leasing olarak sınıflandırmaktır.

Üçüncü adım özel 2920 maddesini uygulamak; dördüncü adım boşluk kalan yerde Medeni Kanun/Borçlar Kanunu hükümlerini tamamlayıcı olarak kullanmaktır.

Beşinci adım sicil, üçüncü kişi ve yabancı hukuk etkisini ayrı kontrol etmektir.

Bu norm sıralaması, uçak işlemini sıradan taşınır satışına indirgeme hatasını önler.

m.65 için 12 maddelik kontrol listesi

• Hava aracı Türk uçak siciline kayıtlı mı?
• İşlem için 2920’de özel hüküm var mı?
• Mülkiyet devri m.66’ya tabi mi?
• Sicile kayıt üçüncü kişiler bakımından gerekli mi?
• İpotek m.69–70 şartlarına uygun mu?
• Sicilde haciz veya şerh var mı?
• Malik-işletici ayrımı doğru kuruldu mu?
• Miras/şirket birleşmesi özel halefiyet yaratıyor mu?
• Parça/teferruat mülkiyeti ayrıca incelendi mi?
• Yabancı hukuk veya uluslararası sicil etkisi var mı?
• Sigorta ve finansman sözleşmeleri uyumlu mu?
• Genel taşınır hükümleri yalnız boşlukta mı uygulanıyor?

Site içi ilgili içerikler

Uçak sicili yönetmeliği – m.64 · İpotekli uçakta terkin – m.63 · Türk uçak sicili – m.50 · Türk milliyet şartları – m.49

Resmî kaynaklar

• 2920 sayılı Türk Sivil Havacılık Kanunu – m.65
• 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu
• SHGM – Güncel sektörel mevzuat

Sık Sorulan Sorular