Uçak İpoteği Yabancı Para Üzerinden Kurulabilir mi? İzin ve Sicil Şartı | 2920 m.73 (2026)

2920 sayılı Kanun m.73 neyi düzenler?

2920 sayılı Türk Sivil Havacılık Kanununun 73. maddesi, hava aracı ipoteğinin yabancı para esasına göre kurulmasına ilişkin özel hükümdür. Madde yalnız iki unsur sayar: borcun yabancı para ile ödenecek olması ve yabancı para esasına göre ipotek kurulması için kanunda belirtilen iznin bulunması. İzin ayrıca sicile kaydedilmelidir.

Bu düzenleme, m.69’daki genel uçak ipoteği imkânını döviz borçlarına uyarlayan özel kuraldır. m.69 müstakbel veya şarta bağlı alacak için dahi ipotek kurulabileceğini belirtirken m.73, ödeme para birimi yabancı para olan borçlarda teminatın hangi esasla kurulabileceğini düzenler.

Kanun metni “yabancı para ile ödenecek olan borçlar” ifadesini kullandığından, sözleşmedeki gerçek ödeme yükümlülüğünün hangi para birimine bağlandığı açık olmalıdır. Yalnız fiyatın hesaplamada yabancı para referansına bağlanması ile borcun doğrudan yabancı para cinsinden ödenmesinin aynı hukuki durum olduğu varsayılmamalıdır.

İpotek dosyasında kredi sözleşmesi, borcun para birimini belirleyen hükümler, ipotek anlaşması ve sicil başvurusu birbiriyle tutarlı olmalıdır. Belgelerden biri Türk lirası, diğeri yabancı para gösteriyorsa tescil öncesinde çelişki giderilmelidir.

Hangi borçlar m.73 kapsamında olabilir?

m.73 bakımından belirleyici unsur, güvence altına alınan borcun yabancı para ile ödenecek olmasıdır. Uçak satın alma finansmanı, yeniden finansman, filo kredisi, lease bağlantılı finansman veya başka bir ticari borç somut şartlara göre bu kapsama girebilir.

Örneğin kredi sözleşmesinde ana para ve geri ödeme yükümlülüğü avro cinsinden belirlenmişse, bu alacak için yabancı para esasına göre uçak ipoteği kurulması m.73’ün konusudur. Aynı şekilde ABD doları veya başka bir yabancı para cinsinden gerçek ödeme borcu varsa madde gündeme gelir.

Ancak her yabancı unsur taşıyan sözleşme m.73 anlamında yabancı para borcu değildir. Alacaklı yabancı banka olabilir fakat kredi Türk lirası cinsinden düzenlenmiş olabilir. Tersine, alacaklı Türk bankası olduğu halde kredi yabancı para cinsinden olabilir. Tarafların milliyeti değil, borcun ödeme para birimi önemlidir.

Döviz endeksli veya ödeme tarihinde Türk lirası karşılığı hesaplanan işlemlerde sözleşme metni ayrıca incelenmelidir. İpoteğin hangi tutarı ve hangi para birimini güvence altına aldığı sicilde tereddütsüz anlaşılmalıdır.

Yabancı para esaslı uçak ipoteğinde izin şartı nedir?

2920 m.73, yabancı para esasına göre ipotek kurulmasını “Maliye Bakanlığının izni” şartına bağlamıştır. Kanunun yürürlükteki metninde kullanılan ifade budur. Bu nedenle izin şartını yok sayarak yalnız tarafların özel hukuk sözleşmesine dayanmak, m.73’ün açık lafzıyla bağdaşmaz.

Türkiye’de bakanlıkların teşkilat yapısı 1983’ten bu yana değişmiştir. Buna rağmen 2920 m.73’ün güncel kanun metninde tarihsel “Maliye Bakanlığı” ibaresi korunmaktadır. Uygulamadaki yetkili birim ve başvuru usulü, işlem tarihinde yürürlükteki idari teşkilat ve resmi uygulama üzerinden belirlenmelidir; fakat kanuni izin şartının varlığı tartışmasızdır.

İzin başvurusu yapılırken yabancı para borcunun kaynağı, kredi sözleşmesi, ipotek konusu hava aracı, malik ve alacaklı bilgileri ile talep edilen ipotek tutarının açıkça gösterilmesi gerekir. Başvurunun içerik ve eki, yetkili idarenin güncel usulüne göre hazırlanmalıdır.

İzin alınmadan tescile gidilmesi, sicil işleminin reddi veya teminatın hukuki geçerliliği üzerinde ciddi sorun yaratabilir. Bu nedenle izin süreci finansman kapanışının son dakikasına bırakılmamalı; koşul öncesi belge listesine dahil edilmelidir.

İznin uçak siciline kaydedilmesi neden zorunludur?

m.73 yalnız izin alınmasını değil, izin kaydının sicile geçirilmesini de emreder. Bu hüküm yabancı para esaslı ipoteğin üçüncü kişilerce görülebilir ve doğrulanabilir olmasını sağlar. Sicilde alacağın para birimi ile izin dayanağının uyumlu bulunması gerekir.

Türk Uçak Sicili hava araçlarının hukuki statüsünün merkezi kayıt sistemidir. İpotek gibi ayni haklarda sicilin işlevi özellikle güçlüdür. İzin belgesinin yalnız finansör dosyasında saklanması m.73’teki “sicile kaydı” şartının yerini tutmaz.

Sicil başvurusunda izin tarihi ve sayısı, alacaklı, malik, ipotek tutarı, para birimi ve hava aracının ayırt edici bilgileri arasında uyumsuzluk olmamalıdır. Birden fazla uçak aynı alacak için ipotek ediliyorsa her uçak bakımından kayıt yapısının m.72 ile birlikte kontrol edilmesi gerekir.

Tescil tamamlandıktan sonra güncel sicil örneği alınmalı ve izin kaydının gerçekten işlendiği doğrulanmalıdır. Yalnız başvuru yapıldığını gösteren teslim belgesine güvenmek yerine sonuç kaydı dosyaya konulmalıdır.

İpotek tutarı yabancı para üzerinden nasıl gösterilir?

m.73 yabancı para esasına göre ipoteğe imkân verirken m.74, ipotek tescilinde alacağın tutarı ve faiz oranının; alacak tutarı kesin değil veya değişebilir ise faizler dahil ipoteğin temin ettiği azami tutarın yazılmasını öngörür. Bu nedenle yabancı para cinsinden ipotek kaydında miktarın belirli veya üst sınır mantığıyla açık olması gerekir.

Örneğin değişken bakiye taşıyan revolving kredi için alacak her gün farklılaşabilir. Böyle bir dosyada ipotek kaydının güvence kapsamı m.74’teki azami tutar sistemiyle kurulabilir. Para birimi, rakam, faiz ve üst limit arasında çelişki bırakılmamalıdır.

Kur değişimlerinin borcun Türk lirası karşılığını artırması, sicilde yazan yabancı para tutarını kendiliğinden değiştirmez. Teminatın kapsamı, sicilde ve ipotek anlaşmasında yabancı para cinsinden tanımlanan tutar üzerinden değerlendirilir.

Faiz, gecikme maliyeti ve takip giderlerinin teminat içinde nasıl yer aldığı ayrıca m.75 çerçevesinde incelenmelidir. Bu nedenle yalnız ana para rakamını yazıp diğer kalemlerin hukuki etkisini göz ardı etmek doğru değildir.

Yabancı para ipoteğinde noter ve yazılı şekil şartı devam eder mi?

Evet. m.73, m.70’teki kuruluş şartlarını ortadan kaldıran bağımsız bir sistem değildir. 2920 m.70 gereğince malik ile alacaklının anlaşması, yazılı şekil, imzaların noter tarafından onaylanması ve sicile tescil uçak ipoteğinin kuruluş sürecinin temelidir.

Bu sebeple yabancı para esaslı ipotek dosyasında en az üç katman birlikte tamamlanır: borcu doğuran temel sözleşme, noter şartına uygun ipotek anlaşması ve m.73’e özgü izin/sicil işlemi. Bunlardan yalnız birinin tamamlanması diğerlerinin yerine geçmez.

Yabancı dilde kredi belgeleri varsa Türk sicil işlemlerinde kullanılacak belge, tercüme ve onay düzeni de baştan planlanmalıdır. Yabancı finansörün imza ve temsil belgeleri bakımından apostil veya konsolosluk tasdiki gerekip gerekmediği somut belgenin düzenlendiği ülke ve uygulanacak usule göre belirlenir.

İpotek metninde döviz cinsi açıkça yazılmalı; kredi sözleşmesindeki para birimiyle aynı olmalıdır. Çeviri hatası nedeniyle “USD” yerine “EUR” gibi temel bir uyumsuzluk oluşması teminat dosyasının kapanıştan önce düzeltilmesini gerektirir.

Yabancı para ipoteği birden fazla uçakta kurulabilir mi?

Evet. m.72 ve m.73 birlikte uygulanabilir. Aynı yabancı para borcu için birden fazla hava aracı ipotek edilebilir. Bu halde hem yabancı para izni ve sicil kaydı hem de birlikte ipotek sorumluluk yapısı birlikte düzenlenmelidir.

m.72’deki birlikte ipotek kuralına göre sorumluluk ayrı tutarlarla sicilde bölünmemişse her uçak borcun tamamından sorumludur. Döviz cinsi bu kuralı değiştirmez.

Örneğin 20 milyon avroluk tek borç için iki uçak ipotek edilmiş ve her uçağın sorumluluğu sicilde 10’ar milyon avro ile sınırlandırılmışsa kayıt buna göre sonuç doğurur. Böyle bir dağılım yoksa m.72’nin tam sorumluluk varsayımı devreye girer.

Filo finansmanında izin belgesinin hangi uçakları kapsadığı da önemlidir. İzin yalnız bir hava aracı veya belirli tutar için verilmişse diğer uçak bakımından otomatik olarak genişlediği kabul edilmemelidir.

Uluslararası uçak finansmanında Cape Town sistemi neden önemlidir?

2920 m.68/A, Cape Town Sözleşmesi ve Hava Aracı Protokolü ile iç hukuk hükümleri arasında aynı konuda farklılık bulunması halinde uluslararası düzenlemelerin esas alınacağını hükme bağlar. Bu nedenle yabancı para kredili ticari uçak finansmanında hem Türk Uçak Sicili hem de Uluslararası Sicil incelemesi yapılmalıdır.

Yabancı para, yabancı finansör ve yabancı hukuk seçimi aynı işlemde bulunabilir. Ancak bu unsurlar Türk sicilinde kurulacak uçak ipoteğinin m.70 ve m.73’teki şartlarını kendiliğinden ortadan kaldırmaz. Uluslararası teminat rejimi ile ulusal sicil işlemi ayrı ayrı tamamlanmalıdır.

Kredi belgelerinde “international interest”, “mortgage”, “security assignment” ve sigorta temlikleri birlikte yer alabilir. Her belgenin Türk hukukundaki karşılığı ve hangi sicil/kuruma sunulacağı ayrı belirlenmelidir.

Finansman kapanışında Cape Town kayıt numaraları, Türk Uçak Sicili kayıtları, izin belgesi ve noter onaylı ipotek belgesi tek bir kapanış dosyasında çapraz kontrol edilmelidir.

Kur değişimi alacak ve ipotek riskini nasıl etkiler?

Yabancı para borcunda kur riski esas olarak borçlunun ödeme gücü ve hava aracının değerinin borca oranı üzerinde etkili olur. Hava aracının piyasa değeri dolar, kredi avro veya başka bir para birimindeyse çapraz kur değişimleri teminat açığı yaratabilir.

m.73 kur riskini ortadan kaldırmaz; yalnız yabancı para esaslı ipoteğin hukuki kurulma şartını düzenler. Finansman sözleşmesinde loan-to-value oranları, ek teminat çağrısı veya erken ödeme hükümleri bulunabilir; bunlar özel hukuk sözleşmesinin risk yönetimi araçlarıdır.

Sigorta poliçesinin para birimi de kredi ile uyumlu olmalıdır. m.77 ve m.78 uyarınca uçak ipoteği belirli şartlarda sigorta tazminatına uzanır. Bu nedenle sigorta bedeli, ipotek tutarı ve para birimi birlikte değerlendirilmelidir.

Kur değişimi nedeniyle kredi tutarı artırılıyor veya yeniden yapılandırılıyorsa mevcut ipotek ve m.73 izin kaydının yeni borcu hangi ölçüde karşıladığı yeniden kontrol edilmelidir. Eski izin ve sicil kaydının kendiliğinden her artışı kapsadığı varsayılmamalıdır.

Yabancı para uçak ipoteği dosyasında hangi belgeler bulunmalı?

Temel kredi veya finansman sözleşmesi, borcun yabancı para cinsini ve ödeme şartlarını açıkça göstermelidir. İpotek anlaşması m.70’e uygun yazılı ve noter onaylı olmalıdır. Malik ve alacaklı temsil belgeleri güncel tutulmalıdır.

m.73 kapsamında alınan izin belgesi, sicile sunulan başvuru evrakı ve tescil sonrası güncel sicil örneği aynı dosyada saklanmalıdır. Sicil örneğinde izin kaydının ve para biriminin doğru işlendiği kontrol edilmelidir.

Uçağın tescil belgesi, üretici seri numarası, güncel malik kaydı ve varsa önceki ipotekler de incelenmelidir. Birden fazla uçak varsa her araç için ayrı kontrol çizelgesi oluşturulmalıdır.

Sigorta poliçesi, ödeme talimatları, varsa uluslararası teminat kaydı ve hukuki görüşler kapanış paketine eklenmelidir. Böylece sonradan izin, tescil veya teminat kapsamı tartışıldığında belge zinciri eksiksiz olur.

Yabancı para uçak ipoteği için 14 maddelik kontrol listesi

• Borç gerçekten yabancı para ile ödenecek mi?
• Para birimi kredi sözleşmesinde açık mı?
• İpotek anlaşmasında aynı para birimi kullanıldı mı?
• 2920 m.73’teki izin alındı mı?
• İzin belgesi güncel ve işlemle uyumlu mu?
• İzin uçak siciline kaydedildi mi?
• m.70 yazılı şekil şartı sağlandı mı?
• İmzalar noter tarafından onaylandı mı?
• m.74 uyarınca alacak tutarı/faiz/azami tutar açık mı?
• Birlikte ipotek varsa m.72 sorumluluk tutarları belirtildi mi?
• Önceki ipotekler kontrol edildi mi?
• Sigorta poliçesi para birimi ve tutar bakımından uyumlu mu?
• Cape Town/Uluslararası Sicil kaydı gerekiyorsa tamamlandı mı?
• Tescil sonrası resmi sicil örneği dosyaya alındı mı?

Site içi ilgili içerikler

Birlikte uçak ipoteği – m.72 · Akdi uçak ipoteği – m.70 · Uçak ipoteği – m.69 · Kanuni uçak ipoteği – m.71 · Türk Uçak Sicili – m.50

Resmî kaynaklar

• 2920 sayılı Türk Sivil Havacılık Kanunu – m.73
• Sivil Havacılık Genel Müdürlüğü – Kanunlar
• SHGM Mevzuat Sistemi

Sık Sorulan Sorular