Uçakta Hangi Belgelerin Bulundurulması Zorunlu? | 2920 m.89 (2026)

2920 sayılı Kanun m.89 neyi düzenler?

Hava aracının teknik olarak uçabilir durumda olması tek başına yeterli değildir. Uçuşun hukuken yapılabilmesi için hava aracının, mürettebatın ve operasyonun statüsünü ispatlayan belgelerin de hazır bulunması gerekir. 2920 m.89, bu belge düzeninin kanuni temelini oluşturur.

Maddenin işlevi hem uçuş emniyeti hem denetlenebilirliktir. Yetkili makam, bir hava aracını ramp inspection veya başka bir kontrolde incelediğinde uçağın kime ait olduğunu, hangi devlette kayıtlı bulunduğunu, teknik sertifikasının geçerli olup olmadığını, pilotların yeterliğini ve zorunlu sigorta korumasını belge üzerinden doğrulayabilmelidir.

Belge yükümlülüğü yalnız tarifeli havayollarına özgü değildir. Genel havacılık, özel uçuş, iş jeti, hava taksi veya başka sivil operasyonlarda da uygulanabilir belge seti uçağın kategori ve faaliyetine göre taşınmalıdır.

m.89 çerçeve maddesidir. Tam belge listesi ve belgenin taşıma biçimi güncel SHGM düzenlemeleri, uluslararası sözleşmeler ve operasyon türüne göre ayrıca belirlenir.

Tescil ve milliyet belgeleri neden uçakta bulunmalıdır?

Bir hava aracının hangi devletin siciline kayıtlı olduğu, o uçağın hukuki kimliğinin temel unsurlarındandır. Tescil belgesi; hava aracının kayıt devletini, tescil işaretini ve kayıt statüsünü gösterir. Uçağın gövdesindeki milliyet ve tescil işaretleri de belgeyle uyumlu olmalıdır.

Bir satış veya leasing işleminden sonra tescil değişmişse eski belgeyle uçuş yapılmamalıdır. Özellikle cross-border teslimlerde deregistration ile yeni registration arasındaki dönem dikkatle planlanmalıdır.

Tescil belgesindeki üretici/model ve seri numarası, uçağın teknik data plate bilgileriyle uyumlu olmalıdır. Yanlış seri numarası basit yazım hatası olarak görülmemeli; kayıt ve sertifikasyon sürecinde düzeltilmelidir.

Uçağın tescil kaydında ipotek bulunması m.89 belge setinin temelini değiştirmez; ancak finansman veya leasing tarafları ayrıca belge kopyalarının uçakta ve operasyon merkezinde tutulmasını sözleşme şartı yapabilir.

Uçuşa elverişlilik belgesi neden zorunlu belgeler arasındadır?

2920 m.85–88 hava aracının teknik kontrol ve uçuşa elverişlilik belge sistemini kurar. m.89 ise geçerli belgenin uçuşta ibraz edilebilir olmasını belge düzeninin parçası haline getirir.

Belgenin bulunması kadar geçerli olması önemlidir. Askıya alınmış, geri alınmış, süresi dolmuş veya uçağın güncel teknik statüsünü artık karşılamayan sertifika yalnız kâğıt üzerinde mevcut olsa da normal uçuş için yeterli değildir.

Uçuş öncesi ekip veya operasyon kontrolü, sertifikanın güncel durumunu doğrulamalıdır. Özellikle bakım sonrası veya ciddi teknik olaydan sonra eski belgenin otomatik olarak kullanılmaya devam ettiği varsayılmamalıdır.

Geçerli normal sertifika bulunmadığı halde test veya ferry uçuşu yapılacaksa m.87 kapsamındaki özel izin ve ilgili dokümanlar ayrıca uçuş dosyasına eklenmelidir.

Pilot ve diğer uçuş personelinin hangi belgeleri bulunmalıdır?

2920 m.95 ve devamı, pilot ve gerekli uçuş personelinin geçerli yeterlik/lisans belgesine sahip olmasını zorunlu tutar. m.89 bakımından bu belgelerin denetimde ibraz edilebilir olması gerekir.

Pilot lisansı tek başına yeterli olmayabilir. Tip yetkisi, sağlık uygunluğu, gerekli dil yeterliği veya görev türüne ilişkin diğer yetkiler güncel mevzuat uyarınca geçerli olmalıdır.

Bir pilotun genel lisansı geçerli fakat uçtuğu uçak tipi için yetkisi sona ermişse belge setinin varlığı hukuki uygunluk sağlamaz. Aynı şekilde sağlık sertifikasının süresi geçmişse aktif uçuş görevine ilişkin ayrı sorun doğar.

İşletici, crew scheduling sistemini lisans geçerlilik tarihleriyle entegre etmelidir. İnsan hatasına dayalı süresi geçmiş belgeyle görevlendirme önlenmelidir.

Hava aracında telsiz/radyo ruhsatı neden bulunur?

Hava araçlarının hava trafik kontrolü ve operasyon için kullandığı telsiz sistemleri mevzuata tabi haberleşme ekipmanıdır. m.89 belge rejimi, ilgili radyo/telsiz ruhsatının da uçakta bulundurulmasını öngören çerçevenin parçasıdır.

Ruhsatta hava aracının tescil işareti ve kullanılan cihazlara ilişkin bilgiler bulunabilir. Telsiz ekipmanı değiştiğinde veya uçağın tescil işareti değiştiğinde ruhsatın da güncellenmesi gerekebilir.

Uluslararası uçuşta frekans kullanımı ve radyo istasyonu belgesi yabancı otoritelerin ramp inspection sırasında kontrol edebileceği belgeler arasındadır.

Bir işletici, avionik değişiklik yaptıktan sonra yalnız teknik STC/modifikasyon kaydını değil ilgili haberleşme ruhsatı etkisini de kontrol etmelidir.

Zorunlu sigorta belgesi uçakta bulunmalı mı?

Sivil hava araçlarının üçüncü kişilere ve ilgili faaliyet türüne göre yolcu, bagaj veya diğer risklere ilişkin zorunlu sigorta yükümlülükleri bulunabilir. m.89’un belge sistemi, geçerli sigorta kanıtının da uçuşta hazır olmasını gerektirir.

Poliçede hava aracının doğru tescil işareti ve seri numarası bulunmalıdır. Yeni tescil sonrası eski registration üzerinden düzenlenmiş poliçeyle uçuş yapmak sigorta kapsamı ve belge uygunluğu bakımından risklidir.

Poliçe süresi uçuş tarihini kapsamalıdır. Yenileme yapılmış fakat yeni sertifika uçağa veya elektronik doküman sistemine yüklenmemişse denetimde gereksiz sorun çıkabilir.

Finansmanlı veya kiralık uçakta lessor ve mortgagee kayıtları da poliçe kapsamında önemlidir; ancak m.89 bakımından temel soru, uçuş için gerekli sigorta korumasının geçerli ve ibraz edilebilir olup olmadığıdır.

Başka hangi operasyonel belgeler gerekebilir?

m.89, mevzuatın uçuşa göre aradığı diğer belgeler için de çerçeve oluşturur. Operasyon türüne göre journey log, uçuş planı, ağırlık-denge dokümanı, operasyon el kitabından gerekli bölümler, tehlikeli madde belgeleri, gümrük ve yolcu/kargo manifestoları gibi ek kayıtlar gündeme gelebilir.

Her uçakta aynı belge listesi bulunmaz. Tarifeli uluslararası yolcu uçağı ile özel tek motorlu hava aracının operasyon dosyası farklıdır. Bu nedenle işletici genel bir “m.89 klasörü” yerine kendi operasyonuna göre güncel compliance checklist hazırlamalıdır.

Uçuş planı veya load sheet gibi bazı belgeler her sefer için yeniden üretilir. Bunların eski uçuşa ait örneğini taşımak güncel uçuş yükümlülüğünü karşılamaz.

Tehlikeli madde taşımasında özel beyan ve dokümantasyon şartları ayrıca uygulanır; m.93’teki yasak ve izin sistemiyle birlikte değerlendirilmelidir.

Belgeler elektronik olarak taşınabilir mi?

Havacılıkta elektronik flight bag ve dijital doküman yönetimi yaygındır. Ancak hangi belgenin elektronik kopyasının kabul edildiği ve hangi belgenin asıl veya onaylı örnek olarak bulundurulması gerektiği güncel SHGM ve uluslararası operasyon kurallarına göre belirlenir.

İşletici “PDF telefonumda var” yaklaşımıyla mevzuat uygunluğunu varsaymamalıdır. Elektronik sistemin erişilebilir, güncel ve denetimde gösterilebilir olması gerekir.

Cihaz arızası veya bağlantı olmaması halinde kritik belgelere erişim için yedek yöntem planlanmalıdır. Özellikle uluslararası uçuşta varış devletinin belge ibraz uygulaması ayrıca kontrol edilmelidir.

Dijital dokümanın değiştirilemezliği, versiyon kontrolü ve yetkili kaynakla eşleşmesi compliance sisteminin parçasıdır.

Yetkili makam belgeyi görmek isterse ne yapılmalıdır?

Uçak ve mürettebat belgeleri yetkili denetim personeline ibraz edilmelidir. Kaptan ve işletici, belgeyi saklamak veya denetimi geciktirmek yerine resmi kontrolün yürütülmesine yardımcı olmalıdır.

Belgede küçük bir idari hata tespit edilirse bunun operasyonu etkileyip etkilemediği yetkili makamın ve uygulanabilir mevzuatın değerlendirmesine bağlıdır. Pilot kendi başına “önemsiz hata” kararı vererek uçuşa devam etmemelidir.

Belgenin geçersiz olduğu veya kritik bir zorunlu belgenin bulunmadığı anlaşılırsa uçuşun ertelenmesi veya eksikliğin giderilmesi gerekebilir.

Denetim sonucu düzenlenen tutanak ve bulgular şirket compliance sistemi içinde kayıt altına alınmalı ve kök neden analizi yapılmalıdır.

Yabancı hava araçlarında belge yükümlülüğü nasıl uygulanır?

Yabancı tescilli hava aracı Türkiye’ye geldiğinde kendi kayıt devletince düzenlenmiş veya tanınmış geçerli tescil, uçuşa elverişlilik ve mürettebat belgelerini taşımalıdır. Türkiye’nin uluslararası sözleşmelerden ve 2920 sayılı Kanundan doğan denetim yetkisi saklıdır.

Yabancı belgenin tanınması m.88 kapsamında değerlendirilir. Belgeye ilişkin şüphe veya açık teknik uygunsuzluk halinde yetkili makam ek inceleme yapabilir.

Charter veya business aviation uçuşlarında da “yabancı uçak” olmak belge kontrolünden muafiyet sağlamaz.

Uçuş öncesi handling agent’ın belge kopyası istemesi, resmi hukuki yükümlülüklerin yerine geçmez; nihai uygunluk işletici ve kaptan sorumluluk sistemi içinde takip edilir.

2920 m.89 için 16 maddelik uçuş öncesi belge kontrolü

• Tescil belgesi mevcut ve güncel mi?
• Milliyet/tescil işaretleri belgeyle uyumlu mu?
• Uçuşa elverişlilik belgesi geçerli mi?
• Özel ferry/test uçuşu varsa m.87 izni mevcut mu?
• Kaptanın lisansı geçerli mi?
• Tip yetkisi geçerli mi?
• Gerekli sağlık/yeterlik belgeleri güncel mi?
• Diğer gerekli mürettebat belgeleri tamam mı?
• Radyo/telsiz ruhsatı güncel mi?
• Sigorta poliçesi uçuş tarihini kapsıyor mu?
• Poliçede doğru uçak tanımlı mı?
• Journey log/uçuşa özgü kayıtlar güncel mi?
• Load sheet ve weight-balance bilgisi doğru mu?
• Uluslararası uçuş ek belgeleri hazır mı?
• Elektronik belgelerin kabulü ve erişimi doğrulandı mı?
• Denetimde ibraz edilecek belgeler tek checklist ile kontrol edildi mi?

Site içi ilgili içerikler

Yabancı uçuşa elverişlilik belgesinin Türkiye’de geçerliliği – m.88 · Test ve ferry uçuşu özel izni – m.87 · Uçuşa elverişlilik belgesi – m.86 · Muayene ve uçuşa elverişlilik kontrolü – m.85

Resmî kaynaklar

• 2920 sayılı Türk Sivil Havacılık Kanunu – m.89
• Sivil Havacılık Genel Müdürlüğü – operasyon ve belge mevzuatı

Sık Sorulan Sorular