Ülkelerarası Evlat Edinmede Hangi Hukuk Uygulanır? MÖHUK m.18 ve Lahey Sözleşmesi | 2026

Kısa ve net cevap

Yurt dışında yaşayan bir Türk vatandaşı yabancı ülkedeki çocuğu evlât edinmek istediğinde yalnız Türk Medenî Kanununa veya yalnız çocuğun bulunduğu ülke hukukuna bakılmaz. MÖHUK m.18, evlât edinen ve evlât edinilenin ehliyet ve şartlarını ayrı ayrı kendi millî hukuklarına bağlar. Eş rızasında eşlerin millî hukukları birlikte uygulanır. Evlât edinmenin sonuçları evlât edinenin millî hukukuna bağlıdır. Çocuğun mutad meskeninin başka bir Lahey taraf devletinde olduğu ülkelerarası evlât edinmede merkezi makamlar arasında işbirliği, çocuğun yüksek yararı ve Sözleşmenin tanıma sistemi ayrıca devreye girer.

MÖHUK m.18 ülkelerarası evlât edinmede hangi konuları ayırır?

MÖHUK m.18 üç ayrı bağlantı sorusunu çözer. Birincisi, evlât edinen ile evlât edinilenin evlât edinme ehliyeti ve şartlarıdır. İkincisi, evlât edinmeye ve edinilmeye diğer eşin rızasıdır. Üçüncüsü ise evlât edinme kurulduktan sonra ortaya çıkacak hukuki sonuçlardır.

Bu ayrım önemlidir; çünkü aynı evlât edinme işleminde birden fazla ülke hukuku birlikte uygulanabilir. Türk vatandaşı kişinin yabancı vatandaşı çocuğu evlât edinmesinde Türk kişinin ehliyeti Türk hukukuna, çocuğun evlât edinilebilir olup olmadığı kendi millî hukukuna bağlı olabilir. Eşin rızasında başka bir bağlantı, evlât edinmenin sonuçlarında ise başka bir bağlantı devreye girebilir.

MÖHUK m.18, ülkelerarası evlât edinmenin idarî ve koruyucu işbirliği mekanizmasını tek başına düzenlemez. Türkiye ile ilgili diğer devlet 1993 Lahey Sözleşmesine tarafsa Sözleşmenin merkezi makam, uygunluk, rıza, çocuğun yerleştirilmesi ve kararın tanınmasına ilişkin hükümleri de uygulanır.

Evlât edinme ehliyeti ve şartları hangi ülke hukukuna tâbidir?

MÖHUK m.18/1’e göre evlât edinme ehliyeti ve şartları, taraflardan her birinin evlât edinme anındaki millî hukukuna tâbidir. Bu nedenle evlât edinen kişi kendi millî hukukunda aranan yaş, medeni hâl ve diğer ehliyet şartlarını; evlât edinilecek çocuk veya ergin ise kendi millî hukukunda aranan evlât edinilebilirlik şartlarını karşılamalıdır.

Türk vatandaşı açısından millî hukuk Türk hukukudur. Çifte vatandaşlık varsa MÖHUK m.4 uygulanır; kişi aynı zamanda Türk vatandaşıysa vatandaşlık esaslı hukuk tayininde Türk hukuku uygulanır. Türk vatandaşlığı bulunmayan çok vatandaşlı kişide daha sıkı ilişkili devlet hukuku belirlenir.

Kanun “evlât edinme anındaki” millî hukuk ifadesini kullanır. Bu nedenle tarafların sonradan vatandaşlık değiştirmesi, kuruluş anındaki ehliyet değerlendirmesini geriye dönük değiştirmez. Başvuru süreci uzun sürüyorsa karar anında vatandaşlık statüsünün ayrıca güncel belgelerle kontrol edilmesi gerekir.

Evlât edinmede diğer eşin rızası hangi hukuka göre belirlenir?

MÖHUK m.18/2, evlât edinmeye ve edinilmeye diğer eşin rızası bakımından eşlerin millî hukuklarının birlikte uygulanacağını düzenler. Böylece evli kişinin tek başına evlât edinmesi veya evli kişinin evlât edinilmesi hâlinde eşin hukuki konumu iki tarafın statü hukukuyla korunur.

Türk hukukunda eşler kural olarak ancak birlikte evlât edinebilir; evli olmayanlar birlikte evlât edinemez. TMK m.306, belirli koşullarda eşlerden birinin diğerinin çocuğunu evlât edinebilmesini ve bazı özel durumlarda tek başına evlât edinmeyi düzenler. Uluslararası dosyada bu Türk kuralları, ilgili kişinin millî hukuku Türk hukukuysa uygulanır.

Eş rızası meselesi yalnız noter imzası alınması olarak görülmemelidir. Hangi eşin rızasının gerektiği, rızanın kapsamı, geri alınabilirliği ve şekli ilgili millî hukuklar ile işlemin şekline ilişkin kurallar üzerinden değerlendirilir.

Evlât edinme kurulduktan sonra hangi hukuk uygulanır?

MÖHUK m.18/3’e göre evlât edinmenin hükümleri evlât edinenin millî hukukuna tâbidir. Eşlerin birlikte evlât edinmesi hâlinde ise evlenmenin genel hükümlerini düzenleyen hukuk uygulanır. Böylece evlât edinilen çocuk ile evlât edinen arasındaki soybağı sonuçları, isim, velayet benzeri kişisel statü etkileri ve ilgili diğer sonuçlar tek bir hukuk bağlantısıyla belirlenir.

Eşlerin birlikte evlât edinmesinde MÖHUK m.13/3’e göre önce eşlerin müşterek millî hukuku, müşterek millî hukuk yoksa müşterek mutad mesken hukuku, bu da yoksa Türk hukuku gündeme gelir. Bu bağlantı evlât edinme sonuçlarının aile birliğiyle uyumlu biçimde belirlenmesini sağlar.

Miras bakımından ise evlât edinmenin soybağı sonucu ile mirasa uygulanacak hukuk ayrı sorulardır. Miras MÖHUK m.20’ye tâbidir. Evlât edinilenin mirasçılık statüsü evlât edinmenin sonuç hukukuyla bağlantılı olmakla birlikte, somut terekeye hangi ülke miras hukukunun uygulanacağı ayrıca belirlenir.

1993 Lahey Ülkelerarası Evlât Edinme Sözleşmesi ne zaman uygulanır?

1993 tarihli Çocukların Korunması ve Ülkelerarası Evlat Edinme Konusunda İşbirliğine Dair Sözleşme, mutad meskeni bir taraf devlette bulunan çocuğun mutad meskeni başka bir taraf devlette bulunan kişi veya eşler tarafından evlât edinilmesi amacıyla ülkeler arasında yer değiştirdiği veya yer değiştireceği durumlarda uygulanır. Sözleşme, devamlı ana-baba çocuk ilişkisi kuran evlât edinmeleri kapsar.

Türkiye Sözleşmeyi 5049 sayılı Kanunla uygun bulmuş ve Sözleşme Türkiye bakımından 1 Eylül 2004 tarihinde yürürlüğe girmiştir. Sözleşmenin amaçları çocuğun yüksek yararını ve temel haklarını korumak, çocuk kaçırma ve ticaretini önlemek için devletler arasında işbirliği kurmak ve Sözleşmeye uygun evlât edinmelerin taraf devletlerde tanınmasını sağlamaktır.

Sözleşme uygulandığında özel kişiler kendi aralarında çocuğun ülkelerarası nakli ve evlât edinme sonucunu serbestçe kararlaştıramaz. Menşe devlet ile kabul eden devletin merkezi makamları ve yetkili kurumları süreçte rol alır; çocuğun evlât edinilebilirliği, başvuranların uygunluğu ve gerekli rızaların hukuka uygun alınması denetlenir.

Türkiye’de ülkelerarası evlât edinmenin merkezi makamı kimdir?

Türkiye’de ülkelerarası evlât edinme işlemlerinde merkezi makam görevi Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı Çocuk Hizmetleri Genel Müdürlüğü tarafından yürütülür. Bakanlığın güncel açıklamalarında ülkelerarası evlât edinme işlemlerinin Lahey Sözleşmesi gereğince merkezi makamlar arasında işbirliğiyle yürütüldüğü belirtilmektedir.

Başvuran kişi veya eşler yurt dışında yaşıyorsa bulunduğu ülkenin yetkili birimine başvurması gerekebilir. Türkiye’deki yetkili makam ile kabul eden veya menşe devletin merkezi makamı arasında sosyal inceleme, uygunluk, rapor ve yerleştirme süreci yürütülür. Taraflardan birinin yurt dışında olması, dosyanın yalnız aile mahkemesinde verilen bir karardan ibaret olmadığı anlamına gelir.

Başvurunun hangi ülkeden başlatılacağı çocuğun ve evlât edinenlerin mutad meskenlerine, ilgili devletlerin Sözleşmeye taraf olup olmadığına ve iç hukuk düzenlemelerine göre belirlenir. Yanlış ülkeden veya yetkisiz aracı üzerinden yürütülen işlemler daha sonra tanıma ve çocuk nakli aşamasında ciddi sorun doğurabilir.

Türk hukuku uygulanırsa küçüklerin evlât edinilmesinde temel şartlar nelerdir?

Türk Medenî Kanunu m.305’e göre bir küçüğün evlât edinilmesi, evlât edinen tarafından bir yıl süreyle bakılmış ve eğitilmiş olması koşuluna bağlıdır. Evlât edinmenin her hâlde küçüğün yararına bulunması ve evlât edinenin diğer çocuklarının yararlarının hakkaniyete aykırı biçimde zedelenmemesi gerekir.

TMK m.306 uyarınca eşler kural olarak birlikte evlât edinebilir ve evli olmayanlar birlikte evlât edinemez. Kanun eşler için evlilik süresi veya yaş koşulları öngörür. Tek başına evlât edinme ve eşin çocuğunu evlât edinme konusunda TMK m.306-307’de özel şartlar bulunur.

TMK m.308, evlât edinilen ile evlât edinen arasındaki yaş farkını ve ayırt etme gücüne sahip küçüğün rızasını düzenler. Ana ve babanın rızası ise m.309 ve devamında ayrıca düzenlenir. Uluslararası dosyada bu şartlar ancak ilgili tarafın millî hukukunun Türk hukuku olduğu ölçüde MÖHUK m.18 üzerinden uygulanır; Lahey Sözleşmesindeki ek koruyucu şartlar saklıdır.

Çocuğun ve biyolojik ana-babanın rızası nasıl alınır?

Türk hukukunda TMK m.309’a göre evlât edinme, küçüğün ana ve babasının rızasını gerektirir. Rıza, küçüğün veya ana-babanın oturdukları yer mahkemesinde sözlü veya yazılı açıklanarak tutanağa geçirilir. Kanunun m.311 ve m.312’de düzenlediği istisnai hâllerde ana veya babadan birinin rızası aranmayabilir.

Ayırt etme gücüne sahip küçüğün rızası da Türk hukukunda önemlidir. Çocuğun yaşı, olgunluğu ve yüksek yararı değerlendirilir. Lahey Sözleşmesi bakımından da gerekli rızaların baskı, ödeme veya uygunsuz menfaat karşılığında alınmamış olması ve çocuğun görüşünün gerektiği ölçüde dikkate alınması merkezi koruma unsurlarındandır.

Yabancı ülkede alınan rıza belgesinin Türkiye’de kullanılmasında belgenin yetkili makam önünde verilmesi, ilgili hukukta geçerli olması, tasdik veya apostil ve Türkçe tercüme şartları kontrol edilir. Sıradan özel imzalı muvafakatname her ülkelerarası evlât edinme için yeterli değildir.

Yurt dışında yaşayan Türk vatandaşı ülkelerarası evlât edinmeye nasıl başlar?

Başvuru öncesinde çocuğun mutad meskeni, başvuranın mutad meskeni ve her iki devletin 1993 Lahey Sözleşmesine taraf olup olmadığı belirlenir. Lahey sistemi uygulanıyorsa bulunduğu ülkenin merkezi makamı veya yetkili birimi üzerinden süreç başlatılır ve Türkiye bağlantılı işlemler Çocuk Hizmetleri Genel Müdürlüğü ile koordine edilir.

Başvuranın kimlik, vatandaşlık, medeni hâl, sağlık, adli sicil, gelir, konut ve sosyal durum belgeleri ile evlât edinmeye uygunluğunu gösteren sosyal inceleme raporları hazırlanır. Yabancı ülkede yaşayanların belgeleri, ilgili ülke makamları ve merkezi makamlar üzerinden istenebilir.

Türkiye’de aile mahkemesinin kararı gereken aşamalarda 4787 sayılı Kanun ve Türk Medenî Kanunu uygulanır. Aile mahkemesi bulunmayan yerde asliye hukuk mahkemesi aile mahkemesi sıfatıyla görev yapar. Yurt dışındaki tarafın usul işlemleri için vekâletname ve yabancı resmî belgelerin tasdiki ayrıca hazırlanır.

Yabancı ülkede verilen evlât edinme kararı Türkiye’de otomatik geçerli midir?

Kararın Türkiye’de hukuki sonuç doğurması, kararın verildiği devletin Lahey Sözleşmesine taraf olup olmadığına, kararın Sözleşmeye uygun sertifikalandırılıp sertifikalandırılmadığına ve kararın niteliğine göre değişir. 1993 Lahey Sözleşmesi, Sözleşmeye uygun evlât edinmelerin diğer taraf devletlerde tanınmasına yönelik özel sistem kurar.

Sözleşme dışında kalan yabancı mahkeme kararları bakımından MÖHUK’un tanıma ve gerektiğinde tenfiz hükümleri gündeme gelir. Evlât edinme kararı kişisel statü sonucuna ilişkin olduğundan çoğu durumda Türkiye’de tanıma ihtiyacı doğar; karar ayrıca eda veya icra hükmü içeriyorsa tenfiz şartları da değerlendirilir.

Yabancı kararın nüfus kaydına işlenmesi, tanıma veya özel sözleşme sistemi sonucunda elde edilen hukuki statünün idari kayda geçirilmesidir. Yabancı kararın apostilli olması tek başına tanıma veya tenfiz yerine geçmez. Genel tanıma-tenfiz şartları için Tanıma ve Tenfiz Rehberi incelenebilir.

Ülkelerarası evlât edinmede yabancı belgeler nasıl kullanılır?

Doğum belgesi, evlilik belgesi, adli sicil, sağlık raporu, gelir ve ikamet belgeleri, sosyal inceleme raporları, ana-baba rızası ve yabancı mahkeme kararları resmî belge niteliğine göre hazırlanır. Belgenin düzenlendiği ülke ile Türkiye arasında Apostil Sözleşmesi uygulanıyorsa apostil; uygulanmıyorsa ilgili konsolosluk tasdik zinciri gerekebilir.

Apostil belgenin içeriğini doğru kabul eden bir işlem değildir; imzanın, sıfatın ve mühür/damganın aidiyetini doğrular. Yabancı dildeki belgeler Türk makamında kullanılacaksa kabul edilen usulde Türkçe tercüme sunulur. Lahey merkezi makamları arasında doğrudan iletilen bazı belgelerde özel sözleşme usulleri ayrıca uygulanabilir.

Yabancı resmî belgenin Türkiye’de kullanımı hakkında ayrıntılı açıklama için HMK m.224 ve Apostil Rehberi kullanılabilir.

Ülkelerarası evlât edinmede sık yapılan hatalar

• Yabancı ülkeden çocukla özel anlaşma yapmanın evlât edinme için yeterli olduğunu sanmak.
• MÖHUK m.18’de evlât edinen ve evlât edinilenin millî hukuklarını ayrı ayrı incelememek.
• 1993 Lahey Sözleşmesinin uygulanıp uygulanmadığını kontrol etmemek.
• Yurt dışında yaşayan başvuranın bulunduğu ülkenin merkezi makamını atlamak.
• Çocuğun yüksek yararı ve gerekli rızaların usulünü sıradan muvafakatnameyle ikame etmek.
• Yabancı evlât edinme kararında tanıma veya Lahey tanıma sistemini araştırmadan doğrudan nüfus tescili istemek.
• Çifte vatandaşlıkta MÖHUK m.4’ü atlamak.
• Yabancı belgeleri apostil/tasdik ve tercüme kontrolü olmadan sunmak.

Hukuki dayanaklar ve resmî kaynaklar

Temel dayanaklar 5718 sayılı MÖHUK m.4, m.18; 4721 sayılı Türk Medenî Kanunu m.305-320; 5049 sayılı Kanunla onaylanması uygun bulunan 1993 tarihli Çocukların Korunması ve Ülkelerarası Evlat Edinme Konusunda İşbirliğine Dair Sözleşme ve ilgili aracılık mevzuatıdır. Güncel başvuru sistemi için Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı esas alınır.