Uluslararası Satışta Ödeme Öncesi Mal İnceleme Talep Dilekçesi

Uluslararası satışta ödeme öncesi mal inceleme talep dilekçesi, alıcının neyi, nerede ve hangi işlem aşamasında incelemek istediğini satıcıya açıklayan başvurudur. Satıcının mal hazır bildirimine karşı yalnız ödeme yapmıyorum demek, inceleme talebini somutlaştırmaz. Hangi ürünlerin erişime açılacağı, mevcut erişim engeli ve önerilen inceleme düzeni kayıt altına alınır. Böylece malın gerçekten incelemeye sunulup sunulmadığı, tarafların yazışmalarından ve inceleme belgelerinden izlenir.

Örnek, CISG uygulanan uluslararası mal satışında ve ödeme öncesi incelemeyle bağdaşan sözleşme düzeninde kullanılmak üzere hazırlanmıştır. Peşin ödeme, belgeye bağlı ödeme veya farklı vade kararlaştırılmış dosya aynı metinle otomatik olarak değiştirilmez. Bu içerik, teslim edilen malın sonradan ayıplı çıkması için yapılacak bildirimden de ayrıdır. Buradaki ilk konu, ödeme öncesinde malları inceleme fırsatının sağlanmasıdır; belirlenmiş bir uygunsuzluğun ihbarı başka açıklama ve kayıt gerektirir.

CISG 58’in ödeme ve inceleme düzeni

CISG m.58/1, alıcının başka belirli zamanda ödeme yapmakla yükümlü olmadığı durumda ödeme anını düzenler. Satıcı malları veya mallar üzerinde tasarrufu sağlayan belgeleri sözleşmeye ve CISG’e uygun olarak alıcının tasarrufuna sunduğunda bedel ödenir. Satıcı mal veya belgelerin verilmesini ödemeye bağlayabilir. Bu hükümdeki şartlar, sözleşmede belirlenmiş farklı bir ödeme takvimi yokmuş gibi uygulanmaz. İlk kontrol sözleşmenin gerçek ödeme maddesidir.

Maddenin üçüncü fıkrası inceleme fırsatını ayrıca düzenler. Buradaki ölçüt, alıcının malları inceleme imkânına sahip olmasıdır. Alıcıya gerçek fırsat verilmiş olduğu halde bunu kullanmamış olması ile depoya erişimin hiç sağlanmaması aynı durum değildir. Dilekçe hazırlığında bu ayrım gösterilir. Talep sahibi gerçekten ne zaman erişim istemiş, satıcı ne cevap vermiş ve mallar nerede bulunmuşsa kronoloji bu veriler üzerinden kurulur.

CISG m.58/3’ün son bölümü, tarafların kabul ettiği teslim veya ödeme usulü bu fırsatla bağdaşmıyorsa istisna getirir. İstisna dilekçeden çıkarılmaz veya önemsiz sayılmaz. Alıcı malı görmeden ödeme yapmama kuralını kullanmak istiyorsa seçilmiş usulün gerçekten incelemeyle bağdaşıp bağdaşmadığını belirler. Genel hukuki çerçeve CISG m.58 ödeme zamanı ve inceleme fırsatı rehberinde açıklanmıştır.

Sözleşme ve ödeme belgeleri birlikte okunmalıdır

Ödeme planında farklı aşamalar varsa her ödeme kalemi ayrı değerlendirilir. Üretim öncesi avans, sevk sırasında yapılacak ödeme ve varış sonrası bakiye aynı vade değildir. Alıcı tüm bedeli tek kalem gibi ele alıp daha önce vadesi gelen ödeme için sonradan varışta inceleme talebine dayanmaz. Başvuru, hangi bedel veya ödeme aşaması bakımından inceleme fırsatı istendiğini belirtmelidir.

Sözleşme metni, sonradan kabul edilen değişiklikler ve ödeme usulüne ilişkin yazışmalar aynı dosyada tutulur. Bir teklif belgesindeki koşul ile imzalı sözleşmedeki koşul farklıysa gerçek kabul edilen düzen esas alınır. Satıcı ve alıcının kullandığı kısa ödeme ifadelerinin içeriği, ilgili belgelerden belirlenir. Belgelerin adını kullanarak otomatik sonuç çıkarmak yerine ödeme ve teslim işlemlerinin hangi sırayla yapılacağı gösterilir.

İnceleme başvurusu bankaya verilmiş bir ödeme durdurma talimatı değildir. Satış sözleşmesindeki inceleme tartışmasının üçüncü bir kurumun bütün yükümlülüklerini kendiliğinden durdurduğu söylenmez. Bu örnek doğrudan satıcıya yöneltilmiştir. Sözleşmede seçilmiş usulün incelemeyle bağdaşmadığı dosyada, inceleme için satıcıdan anlaşmalı düzenleme istenmesi ile m.58/3’e dayanarak mevcut ödeme yükümlülüğü bulunmadığının ileri sürülmesi ayrı konu olarak değerlendirilir.

Gerçek erişim engeli nasıl açıklanır?

İnceleme fırsatının bulunmadığı iddiası tarih ve olayla gösterilir. Malların bulunduğu depo adresi bildirilmemiş, erişim randevusu reddedilmiş veya incelemesi istenen parti teslim alanında ayrılmamışsa gerçek durum yazılır. Sadece malın fotoğrafını görmek ile fiziksel ürüne erişmek aynı inceleme biçimi değildir. Bununla birlikte her ürün için aynı teknik inceleme gerektiği iddia edilmez; ürünün niteliği ve tarafların düzeni somutlaştırılır.

Alıcı daha önce verilen randevuya gitmemişse bu olay saklanmaz. Satıcının erişim imkânı sunduğu tarih ile alıcının talebini ertelediği tarih karşılaştırılır. Erişime izin verilmiş fakat alıcının önerdiği uzman başka gün gelebilmişse, fırsat hiç yoktu şeklindeki genel anlatım yerine yaşanan düzen açıklanır. Dilekçenin gücü, gerçekten bulunmayan fırsatı veya somut erişim engelini gösterebilmesidir.

Ürünün yeri değişmişse önceki depo için hazırlanan talep güncellenir. Transit halindeki mal için satıcının depoya giriş sağlayacağı yazılmaz. Ürünlerin aynı partiye ait olduğunun seri, palet, koli veya sipariş listesiyle belirlenmesi gerekir. Yanlış parti incelendiğinde o inceleme, sözleşme konusu ürünler için fırsat sağlandığını tek başına göstermez. Bu nedenle ürün eşleştirmesi erişim planının başlangıcında yapılır.

İnceleme planı ölçülü ve uygulanabilir kurulmalıdır

Talepte inceleme yeri, katılacak kişi, ürün listesi ve kontrolün kapsamı açıklanır. Bu bilgiler kanunun bütün satışlar için koyduğu standart bir muayene formu değildir. Başvurunun uygulanabilir olmasını sağlar. Örneğin yalnız koli sayısının ve görülebilen model bilgisinin kontrolü isteniyorsa, bunu tam performans testinin yapıldığı gibi kaydetmek doğru değildir. İnceleme fırsatı ile tamamlanmış teknik kabul testi farklı belgelerdir.

Numune, ölçüm veya makine çalıştırılması gibi işlem isteniyorsa talep bunun gerçek kapsamını gösterir. İncelemenin ürünün güvenliğini, depodaki erişim düzenini veya tarafların kararlaştırdığı teslim koşullarını etkileyen yönleri satıcıyla önceden açıklanır. Dilekçeye sözleşmede bulunmayan sınırsız test hakkı eklenmez. İnceleme sırasında ürün üzerinde yapılacak işlem, ilgili ürün ve mevcut anlaşma çerçevesinde belirlenir.

Önerilen randevu tarihi, CISG’in bütün ürünler için koyduğu zorunlu gün sayısı değildir. Talep somut çalışma planı olarak sunulur. Satıcının uygun yer ve zaman önerisi istenir; kayıtlar ortak bir kronolojide tutulur. Hazırlanan plan alıcının inceleme fırsatını kullanma niyetini gösterirken, başvuruyu ucu açık ödeme erteleme yazısına dönüştürmez.

Ödeme öncesi mal inceleme talep dilekçesi örneği

Aşağıdaki metin, sözleşme düzeni ödeme öncesi incelemeyle bağdaşan ve henüz gerçek fırsat sağlanmamış dosya içindir. Bu koşullar bulunmuyorsa örneğin üçüncü paragrafı olduğu gibi kullanılmaz. Geçmiş randevu veya ödeme kayıtları gerçek tarihlerle açıklanır. Dilekçe, uygunsuzluk tespit edilmiş gibi hazır bir ayıp iddiası içermez.

İnceleme fırsatı, uygunluk muayenesi ve ayıp bildirimi farklıdır

CISG m.38, alıcının malları koşullara göre uygulanabilir en kısa sürede incelemesini veya inceletmesini düzenler. Ödeme öncesi fırsatın sağlanmasına ilişkin m.58/3 ile bu muayene yükümlülüğü aynı hüküm değildir. Ödeme öncesinde sadece ürünlerin görülmesi sağlanmışsa, bütün teknik özelliklerin kesin biçimde onaylandığı tutanak yazılmaz. Yapılan incelemenin gerçek kapsamı kayda geçirilir.

CISG m.39, sözleşmeye uygunsuzluğun niteliği belirtilerek bildirilmesine ilişkin ayrı düzenleme getirir. Bu örnekteki erişim talebi, sonradan tespit edilen uygunsuzlukları kendiliğinden bildirmiş sayılmaz. İncelemede eksik miktar veya teknik sorun tespit edildiğinde, gerçek tespit ve buna ilişkin bildirim kendi tarihleriyle dosyalanır. Genel hak saklı tutma cümlesi, uygunsuzluğun niteliğini açıklamanın yerine konulmaz.

İnceleme fırsatı gerçekten sağlandıktan sonra tarafların ödeme durumunu sözleşme ve ilgili kurallar çerçevesinde yeniden değerlendirmesi gerekir. Alıcı incelemeyi tamamladığı halde fırsat verilmedi şeklindeki eski yazıyı kullanmaya devam etmez. Erişim ve inceleme tutanağı kronolojiye eklenir. Ödeme aşaması veya bir uygunsuzluk nedeniyle kullanılan farklı hak varsa bunun dayanağı ayrıca belirtilir.

Gönderim ve gerçekleşen incelemenin dosyalanması

Talep, sözleşmede kullanılan iletişim adresi ve somut koşullara uygun araçlarla satıcıya gönderilir. Gönderilen ürün listesi, inceleme kapsamı ve başvuru nüshası birlikte saklanır. Satıcı yeni randevu bildirdiğinde bu cevap ilk taleple eşleştirilir. Belgeler erişilemeyen bağlantıda tutuluyorsa erişim engeli giderilir; satıcıya ekler sunulmuş gibi kayıt yapılmaz.

İnceleme tutanağında tarih, yer, katılan kişiler ve görülen ürünler yazılır. Ürün çalıştırılmadıysa çalıştırılarak test edildi denilmez. Yalnız ambalaj dışı gözlem yapıldıysa ürünün iç mekanizması incelenmiş gibi açıklama eklenmez. İnceleme fırsatı tartışması bu gerçek kayıtla desteklenir. Alıcının daha sonra yapacağı ayrıntılı teknik muayene, bu ilk fırsat kaydından ayrı tutulur.

Birden fazla parti ve ayrı ödeme kalemleri

Satış birden fazla ürün partisine ayrılmışsa erişim talebi hangi partileri içerdiğini açıklar. İlk partinin incelemeye sunulması, sonraki partilerin de aynı yerde bulunduğunu kanıtlamaz. Tersine yalnız son partiye erişim sağlanmadığı durumda önceki partiler hiç incelenememiş gibi yazılmaz. Her parti için ürün listesi, malın yeri ve erişim tarihi ayrı tutulur. Böylece ödeme planında partiye bağlı bir bedel varsa onun hangi mallarla ilişkilendirildiği görülür.

Aynı dosyada birden fazla fatura bulunması da tek ödeme tarihi olduğunu göstermez. Başvurunun ek tablosunda her fatura veya ödeme kalemi için sözleşmedeki karşılık belirtilir. Ödendiği bilinen tutar yeniden inceleme bekleyen borç gibi gösterilmez. Henüz talep edilmeyen gelecek ödeme ile bugün satıcının istediği bedel ayrılır. Satıcı kısmi erişim önerdiğinde hangi ürünlerin görülebileceği ve hangilerinin erişim dışında kaldığı cevap kaydına işlenir. Bu ayrıntı, tarafların sonraki açıklamalarında farklı parti ve tutarları aynı işlem sanmasını önler.

Sık sorulan sorular

1. CISG her uluslararası sözleşmede uygulanır mı?

Hayır. Satışın kapsamı, tarafların işyerleri ve sözleşmenin hukuk düzeni incelenir. Kapsam için CISG m.1 rehberi kullanılabilir.

2. Alıcı her durumda malı görmeden ödemeyi reddedebilir mi?

Hayır. CISG m.58/3’ün inceleme kuralında, kararlaştırılan teslim veya ödeme usulüyle bağdaşmama istisnası vardır. Sözleşmenin gerçek koşulları önce kontrol edilir.

3. İnceleme fırsatı verildiği halde kullanılmadıysa aynı iddia sürdürülür mü?

Fırsatın gerçekten bulunması ile alıcının onu kullanması ayrı olgulardır. Önceki randevu ve erişim kayıtları saklanır; fırsat hiç sunulmamış gibi anlatım kurulmaz.

4. Bu dilekçe bütün ödeme takvimini değiştirir mi?

Hayır. Talep belirli ödeme aşamasına ilişkindir. Ayrı avans ve başka vade hükümleri tek taraflı başvuruyla yeniden yazılmış sayılmaz.

5. Satıcının faturası inceleme fırsatını kanıtlar mı?

Faturanın düzenlenmesi tek başına fiziksel erişim kaydı değildir. Ürünlerin nerede ve nasıl incelemeye sunulduğu ilgili belgelerden belirlenir.

6. Ödeme öncesi fırsat bütün teknik kabul testleriyle aynı mıdır?

Hayır. Yapılan kontrolün gerçek kapsamı kaydedilir. CISG m.38 kapsamındaki uygunluk muayenesi ve kararlaştırılmış teknik testler ayrı değerlendirilir.

7. İnceleme talebi ayıp bildiriminin yerine geçer mi?

Hayır. Tespit edilen uygunsuzluğun niteliği CISG m.39 çerçevesinde ayrıca bildirilir. Erişim talebi henüz belirlenmeyen bütün ayıpları bildirmiş sayılmaz.

8. Dilekçede önerilen gün kanuni son gün müdür?

Hayır. Önerilen gün çalışma ve erişim planıdır. CISG m.58 bu başvuru için sabit gün sayısında randevu süresi belirlemez.

9. Bu yazı bankanın ödemesini otomatik durdurur mu?

Hayır. Örnek satıcıya yöneltilen inceleme talebidir. Başka kurumların ödeme işlemleri kendi sözleşme ve işlem düzeni üzerinden ayrıca değerlendirilir.

10. İnceleme gerçekleştiğinde hangi bilgiler kaydedilir?

Ürünler, yer, tarih, katılan kişiler ve kontrol kapsamı gösterilir. Görülmeyen veya test edilmeyen özellikler incelenmiş gibi tutanak düzenlenmez.

Resmi kaynak ve Mersin ofisinden satış dosyası incelemesi

Esas dayanak Birleşmiş Milletler Antlaşmalar Serisindeki CISG resmi metni içinde m.58/1–3 ile ayrı muayene ve bildirim konuları için m.38 ve m.39’dur. UNCITRAL CISG sayfası resmi metne erişim sağlar. İnceleme organizasyonuna ilişkin öneriler kanunda sabit biçimi belirlenmiş bir form olarak sunulmamıştır.

Bakırcı ve Keskin Hukuk Bürosunun fiziksel ofisi Mersin’dedir. Türkiye genelindeki uluslararası satış sözleşmeleri, ödeme planları ve inceleme talepleri Mersin ofisinden değerlendirilir. Başvurunun gerçek ödeme aşamasına ve mevcut erişim kayıtlarına göre hazırlanması için iletişim sayfasından başvurabilirsiniz.