CISG Madde 58: Satış Bedeli Ne Zaman Ödenir? Malı İnceleme, Belge ve Ödeme Şartı | 2026
- CISG Madde 58’in temel kuralı
- Malın alıcının tasarrufuna hazır edilmesi
- Tasarrufu sağlayan belgeler ve ödeme
- Ödeme ile teslim eşzamanlı olabilir mi?
- Taşımalı satışlarda ödeme şartı
- Alıcının ödemeden önce inceleme hakkı
- İnceleme hakkının istisnası
- Akreditif ve vesaik mukabili ödeme
- Sözleşmede vade varsa m.58 uygulanır mı?
- Ödeme vadesi nasıl ispatlanır?
- Yurt dışındaki taraflar için uygulama planı
- Sık sorulan sorular
CISG Madde 58’in Temel Kuralı Nedir?
CISG m.58, sözleşmede belirli bir ödeme zamanı kararlaştırılmadığında alıcının bedel borcunun ne zaman muaccel olacağını düzenler. Kural, satıcının sözleşmeye uygun ifası ile alıcının ödeme borcunu birbirine bağlar. Satıcı malları veya malları temsil eden/tasarrufu sağlayan belgeleri alıcının tasarrufuna hazır ettiğinde alıcı bedeli öder.
Hükmün mantığı eşzamanlı ifadır: satıcı mal veya belgeyi sunar, alıcı bedeli öder. Satıcı, malları veya belgeleri ödeme yapılmadan teslim etmeme hakkına sahip olabilir. Bu yapı, uluslararası satışta karşı taraf riskini azaltır.
M.58, belirli vadenin bulunduğu sözleşmelerde tarafların iradesinin yerine geçmez. Örneğin “fatura tarihinden 60 gün sonra ödeme” veya “%30 peşin, %70 yükleme belgesinden sonra” gibi açık ödeme takvimi varsa önce sözleşme uygulanır. M.58 sözleşmedeki boşluğu dolduran tamamlayıcı kuraldır.
M.59 ise vadenin sözleşme veya CISG uyarınca belirlenebilir olduğu durumda alıcının ayrıca satıcının talebini veya başka bir formaliteyi beklemeksizin ödeme yapmasını düzenler. Bu nedenle m.58 ve m.59 birlikte okunmalıdır.
Malın “Alıcının Tasarrufuna Hazır Edilmesi” Ne Demektir?
Satıcının malı alıcının tasarrufuna hazır etmesi, teslim borcunun sözleşme ve CISG hükümlerine uygun biçimde yerine getirilmesi anlamına gelir. Bunun nerede gerçekleştiği teslim düzenine göre değişir. CISG m.31 teslim yerini, m.33 teslim zamanını; tarafların seçtiği Incoterms kuralı ise teslim, risk ve masraf dağılımını daha ayrıntılı belirleyebilir.
EXW benzeri yapıda mal satıcının tesisinde alıcının teslim almasına hazır olabilir. FCA’da kararlaştırılan noktada taşıyıcıya teslim; DAP’ta belirlenen varış yerinde alıcının emrine hazır bulundurma söz konusu olabilir. Sözleşme ve Incoterms birlikte okunmalıdır.
“Mal hazır” şeklindeki tek taraflı e-posta her olayda m.58 anlamında yeterli değildir. Malın sözleşmeye uygun şekilde ayrılmış, gerekli belgeleri hazırlanmış ve kararlaştırılan teslim noktasında gerçekten alıcının kullanımına sunulmuş olması gerekir. Satıcı henüz üretimi tamamlamamışken yalnız fatura düzenlemişse ödeme borcu m.58’e göre otomatik doğmaz.
Malın tasarrufa hazır edildiğinin ispatı için hazır bildirimleri, depo kayıtları, taşıyıcı teslim fişi, yükleme raporu, CMR/konşimento, paketleme listesi ve fotoğraf/video kayıtları kullanılabilir.
Tasarrufu Sağlayan Belgeler Ödeme Zamanını Nasıl Etkiler?
Uluslararası ticarette fiziksel maldan önce belgeler dolaşabilir. Özellikle deniz taşımasında konşimento, bazı durumlarda malın tasarrufunu sağlayan temel belge işlevi görür. CISG m.58, malların yanı sıra “tasarrufu sağlayan belgelerin” alıcının tasarrufuna sunulmasını da ödeme zamanı bakımından dikkate alır.
Hangi belgenin bu niteliğe sahip olduğu belge türüne ve sözleşme yapısına göre belirlenir. Ticari fatura veya paketleme listesi tek başına mal üzerinde tasarruf sağlamazken, emre düzenlenmiş devredilebilir konşimento farklı işlev görebilir.
Sözleşmede ödeme belirli belge setine bağlanmışsa set eksiksiz olmalıdır. “Full set clean on board bills of lading, commercial invoice, packing list, certificate of origin” gibi bir şart varsa, taraflar ödeme için yalnız konşimentoyu değil tüm belge setini şart hâline getirmiş olabilir.
Satıcının CISG m.34 uyarınca belge teslim borcu da burada önemlidir. Belgeler sözleşmede belirlenen zamanda, yerde ve biçimde verilmelidir. Belgelerdeki eksiklik ödeme borcunun doğup doğmadığı veya alıcının ödemeyi reddedip reddedemeyeceği üzerinde etkili olabilir.
Satıcı “Ödeme Olmadan Malı Vermem” Diyebilir mi?
CISG m.58/1, satıcının malları veya tasarruf belgelerini ödeme şartıyla teslim etmesine izin verir. Sözleşmede başka bir kredi/vade düzeni yoksa bu, eşzamanlı ifa mekanizmasıdır.
Örneğin satıcı deposunda hazır olan makineyi, alıcı bedeli havale etmeden teslim etmeyebilir. Belgeye karşı ödeme sisteminde banka, bedel ödenmeden belgeleri alıcıya vermeyebilir. Bu kural satıcının kredi vermek zorunda olmadığını gösterir.
Ancak sözleşme açıkça “delivery first, payment 30 days after invoice” diyorsa satıcı m.58’e dayanarak sonradan peşin ödeme şartı koyamaz. CISG m.6 gereği tarafların sözleşmesi tamamlayıcı hükümden önce gelir.
Ayrıca satıcının ifası kendisi sözleşmeye aykırıysa, alıcının ödeme yükümlülüğünün kapsamı ve kullanabileceği hukuki çareler ayrıca değerlendirilir. M.58, ayıplı veya eksik ifanın bütün sonuçlarını ortadan kaldırmaz.
Taşımalı Satışlarda Satıcı Malları Ödeme Şartıyla Sevk Edebilir mi?
CISG m.58/2, sözleşmenin malların taşınmasını gerektirdiği hâllerde satıcının malları veya tasarruf belgelerini alıcıya ancak bedelin ödenmesi karşılığında teslim edilecek şartlarla sevk edebileceğini düzenler.
Bu yapı, özellikle taşıma belgesinin kontrol edildiği satışlarda kullanılır. Satıcı taşıyıcıya veya bankaya, malların/Belgelerin ödeme yapılmadan alıcıya bırakılmaması yönünde talimat verebilir. Uygulamanın taşıma hukukunda ve belge türünde mümkün olup olmadığı ayrıca kontrol edilmelidir.
CMR taşıma senedi deniz konşimentosuyla aynı şekilde kıymetli evrak/tasarruf belgesi işlevi görmez. Bu nedenle karayolu taşımacılığında “belgeyi tutarak malı kontrol etme” mekanizması farklı olabilir. Satış sözleşmesi ile taşıma talimatının uyumu önemlidir.
Taşıyıcıya verilen yanlış veya geç talimat, malın alıcıya ödeme alınmadan teslim edilmesine yol açabilir. Böyle bir durumda satış hukuku, taşıma sözleşmesi ve taşıyıcı sorumluluğu ayrı ayrı incelenmelidir.
Alıcı Ödemeden Önce Malı İnceleyebilir mi?
CISG m.58/3’ün temel kuralı, alıcının malları inceleme imkânına sahip olmadan bedeli ödemek zorunda olmamasıdır. Bu kural, alıcının ne satın aldığını temel düzeyde kontrol etmeden ödeme yapmak zorunda bırakılmamasını sağlar.
İnceleme imkânı ile CISG m.38’deki ayrıntılı uygunluk incelemesi aynı olmak zorunda değildir. M.58/3 ödeme öncesi fırsatı, m.38 ise teslim sonrası sözleşmeye uygunluk incelemesinin süresini ve koşullarını düzenler. Bazı mallarda ödeme öncesi yalnız görsel veya miktar kontrolü mümkünken ayrıntılı laboratuvar testi daha sonra yapılabilir.
Alıcıya makul inceleme olanağı verilmiş ve alıcı bunu kullanmamışsa yalnız “incelemedim” diyerek ödemeyi süresiz erteleyemez. İnceleme hakkı dürüst ve ticari olarak makul biçimde kullanılmalıdır.
Satıcı da incelemeyi fiilen engellememelidir. Depoya giriş izni vermemek, numune almayı engellemek veya kararlaştırılan test belgelerini sunmamak ödeme tartışmasına yol açabilir.
Alıcı Hangi Durumda Malı İncelemeden Ödeme Yapmak Zorunda Kalabilir?
M.58/3 önemli bir istisna içerir: tarafların kararlaştırdığı teslim veya ödeme usulü, ödeme öncesi inceleme fırsatıyla bağdaşmıyorsa alıcı inceleme yapılmadan ödeme yapmak zorunda olabilir.
Akreditifli satış bunun tipik örneklerinden biridir. Banka fiziki malı değil belgeleri inceler; belgeler akreditif şartlarına uygunsa ödeme gerçekleşebilir. Alıcı daha sonra malı teslim alıp CISG m.38-39 kapsamında uygunsuzluk iddiasında bulunabilir. Bankanın ödeme yapması, malın maddi olarak sözleşmeye uygun olduğu anlamına gelmez.
Vesaik mukabili ödeme veya “cash against documents” sisteminde de alıcı belgeleri almak ve mala erişmek için önce ödeme yapmak zorunda olabilir. Taraflar bu usulü kabul etmişse m.58/3’ün inceleme kuralı bu mekanizmayla uyumlu şekilde uygulanır.
Peşin ödeme anlaşması da açık bir sözleşme tercihi olabilir. “100% advance payment” kararlaştırılmışsa alıcı mal üretilmeden önce ödeme yapmayı üstlenmiş olur; m.58’in varsayılan eşzamanlı ödeme kuralı uygulanmaz.
Akreditifte CISG m.58 Nasıl Uygulanır?
Akreditif satış sözleşmesinden ayrı ve belgeye bağlı bir ödeme mekanizmasıdır. Banka, akreditif şartlarına uygun belgeleri inceler ve fiziki malın kalitesini denetlemez. CISG m.58 satış sözleşmesindeki ödeme zamanını etkilerken, bankanın ödeme yükümlülüğü akreditif kurallarıyla belirlenir.
Alıcı akreditif şartlarını satış sözleşmesiyle uyumlu kurmalıdır. CISG m.54 kapsamında akreditif açmak alıcının ödeme hazırlığı borcunun parçası olabilir. Satıcı belgeleri sözleşmeye ve akreditife uygun sunarsa ödeme mekanizması işler.
Belge uygun, mal ayıplıysa alıcının çözümü bankaya “mal ayıplı, ödeme yapma” demekten ibaret değildir. Dolandırıcılık gibi istisnai durumlar dışında akreditif bağımsızlığı korunur; alıcı satıcıya karşı CISG m.35, m.38-39 ve m.45-52’deki haklarını ayrıca kullanır.
Sözleşmede Ödeme Vadesi Varsa CISG m.58 Uygulanır mı?
Taraflar açık vade belirlemişse m.58’in varsayılan ödeme anı bu hükmün yerini almaz. Örneğin “net 60 days from invoice date” veya “20% advance, 80% 30 days after delivery” gibi düzenlemeler geçerlidir.
Vadenin başlangıç olayı açık olmalıdır. “60 days after shipment” denmişse shipment tarihinin hangi belgeyle belirleneceği; “after delivery” denmişse teslimin Incoterms anlamındaki teslim mi yoksa depo varışı mı olduğu yazılmalıdır.
M.59 gereği belirlenmiş ödeme tarihinde alıcı ayrıca satıcının ihtarını beklemek zorunda değildir. Bu nedenle vade hesabı sözleşme metninden net şekilde yapılmalıdır.
Ödeme Zamanı Uyuşmazlığında Hangi Belgeler Kullanılır?
- Satış sözleşmesi ve ödeme planı,
- Proforma ve ticari faturalar,
- Akreditif, SWIFT mesajları ve banka bildirimleri,
- Vesaik mukabili talimat ve banka teslim kayıtları,
- Konşimento, CMR ve taşıma kayıtları,
- Malın hazır olduğuna ilişkin bildiriler,
- Depo teslim/tartım kayıtları,
- İnceleme veya kabul testi raporları,
- Belge teslim tutanakları,
- Ödeme dekontu ve hesaba geçiş tarihi.
Özellikle “mal hazırdı” veya “belgeler teslim edildi” iddiasında tarih ve içerik birlikte ispatlanmalıdır. Eksik belge seti, yanlış teslim yeri veya fiilen erişilemeyen mal m.58 değerlendirmesini değiştirir.
Yurt Dışındaki Alıcı veya Satıcı İçin Adım Adım Uygulama
- Sözleşmede açık vade var mı kontrol edin.
- Yoksa m.58’e göre mal veya belgelerin ne zaman tasarrufa sunulduğunu belirleyin.
- Ödemenin mal/belge teslimine şart olup olmadığını tespit edin.
- Taşımalı satışta taşıyıcı ve belge talimatlarını kontrol edin.
- Alıcıya inceleme fırsatı verilip verilmediğini belgeleyin.
- Ödeme usulünün inceleme ile bağdaşmadığı bir sistem (akreditif/vesaik) varsa bunu ayırın.
- Ödeme ve teslim tarihlerini tek kronolojide gösterin.
- Gecikme varsa faiz ve tazminat sonuçlarını m.74 ve m.78 bakımından ayrıca hesaplayın.
Yurt dışında bulunan taraflar Türkiye bağlantılı uluslararası satış ve tahsilat süreçlerini vekil aracılığıyla takip edebilir. Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosunun tek fiziksel ofisi Mersin’dedir; görev, yetki ve tahkim kuralları çerçevesinde Türkiye’deki işlemler Mersin’den koordine edilir.
Sözleşmede Ödeme Zamanı Nasıl Yazılmalı?
Ödeme maddesi kesin tetikleyici olay içermelidir: fatura tarihi, yükleme tarihi, konşimento tarihi, teslim tarihi, kabul testi veya belge teslimi. “Mal geldiğinde ödeme” gibi belirsiz ifade, hangi gelişin esas olduğu konusunda uyuşmazlık yaratır.
Akreditifte açılış son tarihi, son yükleme günü ve belge ibraz süresi; vesaik mukabilinde banka ve belge seti; peşin ödemede üretim başlangıcı ve iade koşulları açıkça düzenlenmelidir.
Alıcının ödeme öncesi inceleme hakkı isteniyorsa inspeksiyon yeri, süre, uzman, numune yöntemi ve satıcının işbirliği yazılmalıdır. Bunun tersine belgeye karşı ödeme sistemi seçilmişse fiziki incelemenin ödeme sonrasında yapılacağı bilinçli biçimde düzenlenmelidir.
En Sık Yapılan Hatalar
- M.58’i sözleşmedeki açık vadeye rağmen uygulamak,
- Fatura düzenlenmesini tek başına ödeme vadesi saymak,
- Mal henüz tasarrufa hazır değilken ödeme istemek,
- Belge seti eksikken “belge teslim edildi” kabul etmek,
- Akreditifli satışta bankanın malı inceleyeceğini sanmak,
- M.58/3 inceleme imkânı ile m.38 ayrıntılı kalite incelemesini aynı şey görmek,
- Taşıyıcıya ödeme şartını doğru talimatlandırmamak,
- Ödeme ve teslim tarihlerini belgesiz bırakmak.
Sık Sorulan Sorular
1. Sözleşmede ödeme tarihi yoksa ne zaman ödeme yapılır?
CISG m.58’e göre satıcı malı veya tasarrufu sağlayan belgeleri sözleşmeye uygun şekilde alıcının tasarrufuna sunduğunda ödeme yapılır.
2. Satıcı ödeme olmadan malı teslim etmeyebilir mi?
Sözleşmede aksi yoksa m.58/1, satıcının mal veya belgelerin teslimini ödemeye bağlamasına izin verir.
3. Alıcı malı görmeden ödeme yapmak zorunda mı?
Kural olarak inceleme imkânı olmalıdır; ancak tarafların kararlaştırdığı ödeme/teslim usulü bu imkânla bağdaşmıyorsa istisna uygulanır.
4. Akreditifte alıcı malı incelemeden banka ödeme yapabilir mi?
Evet. Akreditif belgeye bağlı bağımsız sistemdir; bankanın belgeye uygun ödeme yapması fiziksel malın uygunluğunu belirlemez.
5. Vesaik mukabili ödemede önce belge mi ödeme mi?
Tarafların tahsil talimatına göre banka belgeleri ödeme veya kabul karşılığında teslim edebilir.
6. Sözleşmede 60 gün vade varsa m.58’deki an mı uygulanır?
Hayır. Açık sözleşme vadesi önceliklidir.
7. Fatura tarihi otomatik vade midir?
Yalnız sözleşme veya taraf uygulaması ödeme süresini fatura tarihine bağlıyorsa.
8. Belgeler hatalıysa ödeme ertelenebilir mi?
Sözleşmede ödeme belirli ve doğru belge setine bağlanmışsa belge uygunsuzluğu ödeme yükümlülüğünü etkileyebilir; somut şartlar incelenmelidir.
9. Ödeme gecikirse faiz istenir mi?
CISG m.78, muaccel bedel veya diğer para borcunun ödenmemesi hâlinde faiz hakkını düzenler; oran meselesi ayrıca belirlenir.
10. Taraflar peşin ödeme kararlaştırabilir mi?
Evet. CISG m.6 uyarınca taraflar m.58’in varsayılan kuralından ayrılarak peşin veya vadeli ödeme sistemi kurabilir.
İç Bağlantılar
- CISG Madde 57: Ödeme yeri
- CISG Madde 54: Akreditif ve ödeme formaliteleri
- CISG Madde 34: Belgelerin teslimi
- CISG Madde 31: Teslim yeri
- Yurt dışındaki müvekkiller için hukuk rehberleri
Resmî Kaynaklar
- UNCITRAL – CISG resmî bilgi ve metin sayfası
- United Nations Treaty Collection – taraf devlet kayıtları
Sonuç
CISG Madde 58, sözleşmede belirli vade bulunmadığında ödeme anını satıcının malı veya tasarrufu sağlayan belgeleri alıcının tasarrufuna sunmasıyla bağlar ve satıcıya teslimi ödemeye bağlama imkânı tanır. Alıcı kural olarak ödeme öncesinde inceleme fırsatına sahiptir; ancak akreditif veya vesaik mukabili gibi tarafların seçtiği ödeme sistemi bu fırsatla bağdaşmıyorsa istisna uygulanır. Uyuşmazlıkta sözleşme vadesi, teslim-belge kronolojisi, inceleme imkânı ve bankacılık sistemi ayrı ayrı belgelenmelidir.
Hukuki konu hakkında iletişim
İlk iletişimde konuyu, bulunduğunuz ülke veya ili ve varsa tebliğ ya da son işlem tarihini kısaca belirtebilirsiniz. T.C. kimlik numarası, sağlık verisi veya kişisel belge göndermeyiniz. Mesajlaşma tek başına hukuki görüş veya avukatlık ilişkisi oluşturmaz.
