Üniversitede Kopya Çekmenin Cezası Nedir? 2547 m.54’e Göre 2026
2547 sayılı Kanun kopya fiillerini nasıl ayırır?
Üniversite disiplin hukukunda “kopya” tek bir yaptırıma bağlanmamıştır. 2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu m.54, fiilin ağırlığına göre üç ayrı düzey oluşturur. Birincisi kopyaya teşebbüstür ve kınama cezasını gerektirir. İkincisi sınavda kopya çekmek veya çektirmektir ve bir yarıyıl uzaklaştırma cezasını gerektirir. Üçüncüsü tehditle kopya çekmek, kopya çeken öğrencinin sınav salonundan çıkarılmasını engellemek, kendi yerine başkasını sınava sokmak veya başkasının yerine sınava girmektir; bu fiiller iki yarıyıl uzaklaştırma cezasına bağlanmıştır.
Bu ayrım nedeniyle soruşturma makamı yalnız “kopya olayı yaşandı” demekle yetinemez. Öğrencinin hangi davranışı gerçekleştirdiğini, davranışın kanundaki hangi alt bende girdiğini ve delillerin bunu nasıl gösterdiğini ortaya koymalıdır. Teşebbüs ile tamamlanmış kopya arasındaki fark, yaptırım bakımından doğrudan bir yarıyıl uzaklaştırma sonucunu değiştirebilir.
Eski yönetmelik hükümleri veya üniversite iç yönergeleri, Kanunda öngörülen bu ceza sistemini ağırlaştıramaz. Disiplin yaptırımının temel dayanağı 2547 m.54’tür.
Kopyaya teşebbüsün cezası nedir?
2547 m.54/1-a’nın aktif alt bentlerinden biri “sınavlarda kopyaya teşebbüs etmek” fiilini kınama cezasına bağlar. Teşebbüs, kopyanın henüz tamamlanmadığı fakat öğrencinin kopya çekmeye yönelik icrai davranışa başladığı hâli ifade eder. Öğrencinin yalnız yanında not bulundurması ile notu sınavda kullanmaya yönelik somut davranışı aynı değerlendirilmemelidir.
Disiplin soruşturmasında olayın koşulları ayrıntılı belirlenmelidir. Kopya materyalinin nerede bulunduğu, sınav başladıktan sonra kullanılıp kullanılmadığı, gözetmenin ne gözlemlediği, materyalin öğrenciyle bağlantısı, dijital cihazda hangi ekranın açık olduğu ve öğrencinin davranışı tutanağa bağlanmalıdır.
Telefonun sınav salonunda bulunması tek başına her durumda kopyaya teşebbüs demek değildir. Üniversitenin ayrıca sınav düzenine ilişkin kuralları olabilir ve telefon bulundurmak başka akademik sonuç doğurabilir; ancak 2547 m.54 kapsamında “kopyaya teşebbüs” cezası verilecekse somut davranışın bu fiili oluşturduğu gerekçelendirilmelidir.
Kınama cezası da disiplin cezasıdır ve savunma usulüne tabidir. Öğrenciye isnat edilen fiil savunmadan en az yedi gün önce yazılı olarak bildirilmeli, savunma imkânı sağlanmalı ve karar yetkili makam tarafından verilmelidir.
Kopya çekmek veya çektirmek hangi cezayı gerektirir?
2547 m.54/1-c, “sınavlarda kopya çekmek veya çektirmek” fiilini bir yarıyıl uzaklaştırma cezasına bağlar. Bu yaptırım süresince öğrenci öğrencilik haklarından yararlanamaz. Bu nedenle cezanın akademik takvime etkisi ağırdır ve fiilin doğru nitelendirilmesi zorunludur.
Kopya çekmek, sınav başarısını hukuka ve akademik dürüstlüğe aykırı biçimde başkasının bilgi veya materyalinden yararlanarak sağlamaya yönelik tamamlanmış davranıştır. Kopya çektirmek ise başka öğrencinin kendi cevaplarından veya bilgisinden yararlanmasına bilinçli biçimde imkân sağlamaktır. Kanun her iki davranışı aynı yaptırıma bağlamıştır.
Yan yana oturan iki öğrencinin cevaplarının benzer olması tek başına kopya çektirme fiilini otomatik ispatlamaz. Oturma planı, gözetmen gözlemi, cevap benzerliğinin niteliği, iletişim, materyal aktarımı ve diğer deliller birlikte değerlendirilmelidir. Disiplin cezası varsayıma değil, dosyadaki somut delillere dayanmalıdır.
Dijital sınavlarda tarayıcı kayıtları, sistem logları, IP ve oturum verileri, kamera kaydı, ekran hareketleri ve sınav yazılımının ürettiği raporlar delil olarak kullanılabilir. Ancak teknik verinin neyi gösterdiği açıklanmalı; yalnız yazılımın otomatik “şüphe puanı” kesin kopya delili gibi kabul edilmemelidir.
Başkasını sınava sokmak veya başkası adına sınava girmek hangi cezayı gerektirir?
2547 m.54/1-ç, kendi yerine başkasını sınava sokmayı veya başkasının yerine sınava girmeyi iki yarıyıl uzaklaştırma cezasına bağlar. Aynı bentte tehditle kopya çekmek ve kopya çeken öğrencinin sınav salonundan çıkarılmasını engellemek de yer alır.
Bu fiiller, olağan kopya çekmeden daha ağır kabul edilmiştir. Başkasının yerine sınava girme durumunda öğrenci kimlik kontrolü, salon listesi, kamera kaydı, imza örneği, gözetmen tutanağı ve dijital giriş bilgileri birlikte incelenebilir. Kimlik karışıklığı veya idari hata iddiası varsa soruşturma bu savunmayı da araştırmalıdır.
Tehditle kopya çekme fiilinde yalnız kopya davranışı değil, tehdit unsurunun da ispatlanması gerekir. Tehdidin kime yöneltildiği, nasıl gerçekleştiği ve kopya eylemiyle bağlantısı kararda açıklanmalıdır.
Bu ağır fiiller bakımından ceza verme yetkisi, m.54/7 uyarınca yetkili disiplin kuruluna aittir. Dekan veya müdür tek başına iki yarıyıl uzaklaştırma cezası veremez.
Üniversite kopyayı hangi delillerle ispatlayabilir?
2547 m.54/6 uyarınca soruşturmacı tanık dinleyebilir, keşif yapabilir ve bilirkişiye başvurabilir. Soruşturma işlemleri tutanakla tespit edilir. Kopya soruşturmalarında gözetmen tutanağı, sınav kâğıdı, kopya materyali, öğrenci beyanı, tanık anlatımı, salon kamera kaydı ve dijital sistem kayıtları temel deliller arasındadır.
Delillerin hukuka uygun elde edilmesi gerekir. Üniversite, öğrenci hakkında disiplin cezası vermek için sınırsız veri toplama yetkisine sahip değildir. Kişisel verilerin işlenmesinde 6698 sayılı KVKK ve özel mevzuat hükümleri ayrıca uygulanır. Sınav güvenliği amacıyla tutulan kayıtların amacıyla bağlantılı, sınırlı ve ölçülü kullanılması gerekir.
Kopya materyalinin öğrenciye ait olduğu açıkça belirlenmelidir. Başkasına ait kağıdın öğrencinin sırasına düşmesi, ortak masada bulunan not veya telefonun başkasına ait olması gibi ihtimaller soruşturulmalıdır. Öğrencinin savunmasında ileri sürdüğü somut iddialar cevapsız bırakılmamalıdır.
Teknik delillerde uzmanlık gerekiyorsa bilirkişiden yararlanılabilir. Örneğin çevrimiçi sınavda aynı IP adresinin iki öğrenci tarafından kullanılması, aynı evde yaşayan öğrenciler nedeniyle doğal olabilir. Teknik veri bağlamından koparılmamalıdır.
Sınav tutanağı tek başına disiplin cezası için yeterli midir?
Sınav tutanağı önemli bir delildir; ancak her olayda otomatik ve tartışılmaz kesin delil değildir. Tutanakta olayın nerede, ne zaman ve nasıl gerçekleştiği; öğrencinin hangi davranışının görüldüğü; ele geçirilen materyal varsa ne olduğu; kimlerin olaya tanık olduğu açıkça yazılmalıdır.
“Öğrenci kopya çekmiştir” biçimindeki sonuç cümlesi yerine gözlenen somut davranış açıklanmalıdır. Örneğin öğrencinin belirli kağıda baktığı, telefondan belirli içeriği açtığı veya başka öğrenciyle cevap alışverişi yaptığı belirtilmelidir. Böylece soruşturmacı hukuki nitelendirmeyi kendisi yapabilir.
Öğrencinin tutanağı imzalamaması tutanağı kendiliğinden geçersiz yapmaz; ancak imzadan kaçınma durumu ve öğrencinin o anda yaptığı açıklama varsa kayıt altına alınmalıdır. Tutanak düzenleyen gözetmenler soruşturmada tanık olarak dinlenebilir.
Tutanak ile diğer deliller çelişiyorsa bu çelişki giderilmelidir. Kamera kaydı tutanağı doğrulamıyorsa veya sınav kâğıdı iddiayla uyumlu değilse yalnız tutanak ifadesine dayanarak ağır ceza verilmesi gerekçe bakımından sorun yaratabilir.
Kopya soruşturmasında savunma hakkı nasıl kullanılır?
2547 m.54/5’e göre öğrenciye isnat edilen disiplin suçu savunmasını yapacağı tarihten en az yedi gün önce yazılı olarak bildirilmelidir. Yazıda öğrencinin hangi gün, saat ve yerde savunma yapacağı gösterilir. Bildirim ayrıca öğrenci bilgi sistemi, e-posta veya kısa mesajla desteklenebilir.
Öğrenci savunmasını sözlü veya yazılı yapabilir. Yazılı savunma verilmişse soruşturmacı ek soru yöneltebilir. Geçerli özür veya mücbir sebep varsa öğrenciye uygun süre verilmelidir. Soruşturma öğrencinin kendisini gereği gibi savunmasına imkân tanıyacak biçimde yürütülmelidir.
Savunma metninde yalnız “kopya çekmedim” denilmesi yerine tutanaktaki her iddia tek tek ele alınmalıdır. Oturma planı, materyalin kime ait olduğu, gözetmenin görüş açısı, telefonun kullanım kaydı, çevrimiçi sınav logları ve tanıklar somutlaştırılmalıdır.
Öğrenci delillerin incelenmesini talep edebilir. Soruşturmacı, hakkında soruşturma açılan kişi ve eylemlerle sınırlı olarak soruşturmayı yürütmek ve delilleri değerlendirmek zorundadır.
Kopya cezasında bir derece alt ceza verilebilir mi?
2547 m.54/9-d disiplin cezası vermeye yetkili makamın, disiplin suçunu oluşturan eylemin ağırlığını, öğrencinin daha önce disiplin cezası alıp almadığını, pişmanlığını, geçmiş davranışlarını, çalışma ve başarı durumunu dikkate alarak bir derece alt ceza verebileceğini düzenler.
Alt ceza otomatik bir hak değildir; fakat şartlar varsa yetkili makam bu değerlendirmeyi yapmalıdır. Kararda alt ceza talebi ileri sürülmüşse talebin neden kabul veya reddedildiğinin gerekçelendirilmesi hukuki denetimi kolaylaştırır.
Tekerrür ise ters yönde sonuç doğurur. Daha önce ceza verilmesine sebep olan aynı eylem, cezanın bildiriminden sonra ve disiplin ceza zamanaşımı süresi içinde tekrar edilirse bir derece ağır ceza uygulanır. Ancak tekerrür gerekçesiyle yükseköğretim kurumundan çıkarma cezası verilemez.
Kopyaya teşebbüs, kopya çekme ve ağır kopya fiilleri kanunda farklı eylemler olarak düzenlendiği için tekerrür değerlendirmesi de aynı eylemin tekrarına göre yapılmalıdır.
Kopya nedeniyle verilen disiplin cezasına nasıl itiraz edilir?
2547 m.54/10-ç uyarınca öğrenci disiplin cezasına karşı kararın tebliğinden itibaren on beş gün içinde üniversite yönetim kuruluna itiraz edebilir. Üniversite yönetim kurulu itirazı on beş gün içinde karara bağlar.
İtiraz kabul edilirse yetkili disiplin amiri veya kurul kabul gerekçesini dikkate alarak otuz gün içinde yeniden karar verir. Öğrenci iç itiraz yolunu kullanmak zorunda değildir; m.54/10-e doğrudan idari yargıya başvuru imkânı tanır.
İtirazda fiilin yanlış nitelendirilmesi, teşebbüs-tamamlanmış kopya ayrımı, delil yetersizliği, tutanak çelişkileri, savunma için yedi günlük sürenin verilmemesi, zamanaşımı, yetkisiz makam ve alt ceza değerlendirmesinin yapılmaması gibi hukuka aykırılıklar ayrı başlıklarla yazılmalıdır.
İdari dava açıldığında mahkeme üniversitenin akademik değerlendirmesinin yerine geçmez; disiplin işleminin yetki, şekil, sebep, konu ve maksat unsurları yönünden hukuka uygunluğunu denetler. Somut fiilin kanundaki disiplin suçuyla örtüşüp örtüşmediği ve usul güvenceleri bu denetimin merkezindedir.
Sık sorulan sorular
Kopyaya teşebbüsün cezası nedir?
2547 m.54/1-a uyarınca kınama cezasıdır.
Kopya çekmenin cezası nedir?
2547 m.54/1-c uyarınca bir yarıyıl uzaklaştırmadır.
Kopya çektirmenin cezası nedir?
Kopya çektirmek de bir yarıyıl uzaklaştırma cezasını gerektirir.
Başkasını sınava sokmanın cezası nedir?
2547 m.54/1-ç uyarınca iki yarıyıl uzaklaştırmadır.
Tehditle kopya çekmenin cezası nedir?
İki yarıyıl uzaklaştırma cezasıdır.
Tutanak varsa mutlaka ceza verilir mi?
Hayır. Tutanak delildir; içeriği diğer deliller ve öğrencinin savunmasıyla birlikte değerlendirilir.
Savunma için kaç gün verilmelidir?
İsnat, savunma tarihinden en az yedi gün önce yazılı bildirilmelidir.
Kopya cezasına itiraz süresi kaç gündür?
Üniversite yönetim kuruluna itiraz süresi tebliğden itibaren on beş gündür.
İtiraz etmeden dava açılabilir mi?
Evet. 2547 m.54/10-e bunu açıkça mümkün kılar.
İlk disiplin cezasında alt ceza verilebilir mi?
M.54/9-d’deki ölçütler dikkate alınarak bir derece alt ceza verilebilir; bu otomatik değil, gerekçeli takdir yetkisidir.
Resmî kaynak ve ilgili içerikler
Güncel 2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu için Mevzuat Bilgi Sistemi esas alınmalıdır. Genel disiplin sistemi için Üniversite Öğrenci Disiplin Cezaları Rehberi, itiraz örneği için Öğrenci Disiplin Cezasına İtiraz Dilekçesi incelenebilir.
Hukukçu incelemesi ve E-E-A-T: İçerik 11 Eylül 2026 tarihinde 2547 sayılı Kanun m.54’ün güncel hükümleri esas alınarak hazırlanmıştır. Kopyaya teşebbüs, tamamlanmış kopya ve ağırlaştırılmış kopya fiilleri kanundaki farklı yaptırımlarla ayrı ayrı gösterilmiştir.
Hukuki konu hakkında iletişim
İlk iletişimde konuyu, bulunduğunuz ülke veya ili ve varsa tebliğ ya da son işlem tarihini kısaca belirtebilirsiniz. T.C. kimlik numarası, sağlık verisi veya kişisel belge göndermeyiniz. Mesajlaşma tek başına hukuki görüş veya avukatlık ilişkisi oluşturmaz.
Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu sitesinden daha fazla şey keşfedin
Son gönderilerin e-postanıza gönderilmesi için abone olun.
